Mùa đông vùng cao không chỉ mang theo cái lạnh thấu xương, mà còn mang theo cả những nỗi lo toan đè nặng lên đôi vai của những bậc làm cha làm mẹ trong các bản làng nghèo khó.
Và đôi khi, cái nghèo ấy lại trực tiếp giáng xuống những đứa trẻ.
Sáng thứ Năm, lớp Một vắng một học sinh. Chỗ ngồi ở bàn cuối cùng bên dãy trái trống trơn. Đó là chỗ của Giàng A Phình, một cậu bé trầm tính, hơi còi cọc nhưng lại viết chữ đẹp nhất nhì lớp.
Đến giờ ra chơi, anh trai của Phình đang học lớp Ba rụt rè bước sang, chìa cho Như Ý một tờ giấy học trò nhàu nhĩ, nét chữ nguệch ngoạc của người lớn: "Cô giáo cho thằng Phình nghỉ học. Nhà hết gạo, mẹ ốm, nó phải ở nhà chăn trâu trông em cho bố đi làm nương xa."
Như Ý cầm tờ giấy mỏng tang mà cảm thấy nặng trĩu.
Nếu là Như Ý của một tháng trước, có lẽ cô đã cuống cuồng chạy ngay vào bản, khóc lóc hoặc tìm mọi lý lẽ để thuyết phục gia đình cho Phình đi học lại. Thậm chí, cô có thể sẵn sàng dốc hết tiền túi ra để mua gạo bù vào phần việc của cậu bé.
Nhưng hiện tại, lời nói của Tùng Bách trong cái ngày mưa lũ đi tìm Vàng A Súa lại vang lên trong đầu cô: "Đừng nghĩ mình có thể cứu vãn tất cả mọi thứ."
Cô gấp tờ giấy lại, xoa đầu anh trai Phình, nhẹ nhàng nói: "Cô biết rồi. Con về bảo với Phình, cô sẽ không xóa tên em ấy khỏi danh sách. Chỗ ngồi này, cô vẫn giữ cho Phình nhé."
Chiều hôm đó, sau khi tan lớp, Như Ý cùng chị Thu Hà xắn quần lội bộ vào nhà Phình.
Chị Thu Hà là người có kinh nghiệm cắm bản nhiều năm. Chị không đi tay không, mà mang theo một ít thuốc cảm, vài gói cao dán và một túi gạo nhỏ. Suốt dọc đường, chị dặn dò Như Ý: "Lát nữa vào nhà, em cứ để chị nói chuyện. Người Mông trên này lòng tự trọng họ cao lắm. Mình mang đồ đến giúp cũng phải khéo, đừng để họ có cảm giác bị bố thí, họ sẽ đóng cửa lòng ngay. Mình phải tìm cách gỡ cái gốc của vấn đề."
Như Ý gật đầu ghi nhớ.
Nhà Phình nằm chơ vơ trên một sườn đồi thoai thoải, gió thổi thốc vào những tấm vách nứa kẽo kẹt. Khi hai cô giáo bước vào, Phình đang cõng đứa em út chưa đầy một tuổi trên lưng, tay quấy nồi cám lợn mịt mù khói. Trong góc nhà, mẹ Phình trùm chăn kín mít, ho sụ sụ từng cơn mệt nhọc. Bố cậu bé đang bó lại mấy cái cuốc, vẻ mặt rầu rĩ.
Thấy cô giáo đến, Phình cúi gằm mặt, bấu chặt lấy gấu áo bẩn thỉu, không dám ngẩng lên nhìn Như Ý.
Chị Thu Hà bước tới, đặt túi gạo và gói thuốc lên bàn, rồi nhỏ nhẹ hỏi thăm bệnh tình của mẹ Phình bằng tiếng địa phương lơ lớ. Bố Phình thở dài, giãi bày rằng năm nay ngô mất mùa, vợ lại ốm đau quặt quẹo từ đầu đông không dậy nổi. Ông phải xuống tận công trường dưới trung tâm huyện làm thuê kiếm tiền mua thuốc, nên không ai ở nhà trông lũ nhỏ và đàn gia súc.
"Cái chữ của cô giáo tốt lắm, nhưng cái chữ không nấu thành cơm được. Con bé út thì khát sữa khóc cả đêm. Thằng Phình lớn rồi, phải giúp bố mẹ thôi." Người đàn ông khắc khổ cúi đầu nói.
Như Ý ngồi trên chiếc ghế mây thấp, nắm lấy đôi bàn tay lấm lem nhọ nồi của cậu học trò nhỏ. Lòng cô thắt lại, nhưng cô cố kìm không để nước mắt rơi. Cô hiểu, ở hoàn cảnh này, sự thương hại hay những lời rao giảng về tương lai đều trở nên sáo rỗng.
Đúng lúc đó, từ ngoài ngõ vang lên tiếng động cơ xe máy nổ giòn giã.
Hai bóng áo xanh quân phục bước vào sân. Là Tùng Bách và Thành Đạt, lính quân y của Đồn biên phòng.
Thấy Như Ý và Thu Hà ở đó, Tùng Bách hơi nhướn mày ngạc nhiên, nhưng rất nhanh sau đó anh gật đầu chào. Không khí nặng nề trong căn nhà vách đất dường như được xua tan đi một nửa nhờ sự xuất hiện của những người lính.
"Hôm nay đồn đi tuần tra kết hợp khám bệnh cho bà con trong bản. Nghe trưởng bản nói thím tráng ốm nặng, tôi đưa quân y ghé qua xem thử." Tùng Bách cất giọng trầm ấm, tháo chiếc mũ cối xuống.
Không chần chừ, Thành Đạt lập tức mở túi đồ nghề y tế, tiến lại gần góc nhà bắt mạch và đo huyết áp cho mẹ Phình. Sau một hồi thăm khám, Đạt thở phào: "Cô ấy bị viêm phế quản cấp do lạnh, cộng thêm suy nhược cơ thể thôi. Cháu sẽ tiêm một mũi và để lại thuốc kháng sinh, uống đúng cữ khoảng ba bốn ngày là đỡ, có thể đi lại nấu cơm được."
Nghe thấy vậy, đôi mắt của bố Phình như bừng sáng.
Trong lúc Thành Đạt lấy thuốc, Tùng Bách kéo bố Phình ra ngoài hiên nói chuyện. Anh không hề lấy tư cách một người chỉ huy để ra lệnh, mà nói chuyện bằng giọng điệu của những người đàn ông với nhau.
"Chú này, tôi vừa nghe trưởng bản nói, dưới trạm kiểm lâm đang cần người phát quang đường băng cản lửa mùa khô, làm ngay ở xã mình thôi, cuối ngày lãnh tiền công luôn. Chú không cần đi huyện nữa, ở nhà làm cái đó, tối về vẫn phụ vợ con được. Cứ đi biền biệt, vợ ốm con bỏ học, nhà cửa hoang lạnh sao đành."
Bố Phình ngớ người ra, rồi mừng rỡ nắm lấy tay Tùng Bách lắc lia lịa: "Thật hả cán bộ? Thế thì tốt quá! Thế thì tôi không đi huyện nữa!"
Như Ý đứng ở bậu cửa, thu trọn toàn bộ hình ảnh ấy vào tầm mắt.
Tùng Bách không hề ném cho gia đình Phình một cục tiền để bắt cậu bé quay lại lớp. Anh giải quyết vấn đề từ gốc rễ một cách thực tế và gọn gàng nhất: mang quân y đến chữa bệnh cho mẹ, tìm sinh kế tại chỗ cho bố.
Khi mọi việc đã hòm hòm, trên đường đi bộ ra chỗ để xe, Tùng Bách đi tụt lại phía sau một chút, bước song song với Như Ý.
"Hôm nay trưởng thành rồi đấy." Anh đột nhiên lên tiếng, mắt vẫn nhìn thẳng về con đường mòn phía trước: "Không thấy khóc lóc đòi cõng cả thế giới trên vai nữa."
Như Ý bật cười, một nụ cười nhẹ bẫng và thanh thản: "Em biết mình không phải siêu nhân mà. Với lại..."
Cô dừng lại một nhịp, quay sang nhìn góc nghiêng khuôn mặt góc cạnh của người đàn ông bên cạnh, ánh mắt đong đầy sự cảm kích: "...Với lại, em biết phía ngoài lớp học vẫn còn rất nhiều người sẵn sàng giúp các em ấy. Em chỉ cần làm tốt việc của mình thôi."
Tùng Bách khẽ hắng giọng, quay mặt đi chỗ khác để giấu sự bối rối khi bắt gặp ánh mắt trong veo của cô giáo trẻ. Anh hất cằm: "Biết thế là tốt. Trông cô ốm nhom thế kia, cõng mình cô còn chưa xong, đòi cõng ai."
Câu nói vẫn đầy tính "cà khịa", nhưng lần này Như Ý không hề thấy bực. Cô chỉ mỉm cười, bước chân trên con đường đất bùn lầy bỗng chốc trở nên nhẹ bẫng.
Ba ngày sau.
Tiếng trống trường buổi sáng vừa dứt, một cái đầu bù xù lấp ló ngoài cửa lớp Một.
Giàng A Phình ôm khư khư chiếc cặp xách cũ kỹ, bẽn lẽn bước vào. Cậu bé mặc chiếc áo phao màu xanh mới được phát hôm trước, đôi mắt sáng rực lên khi thấy chỗ ngồi của mình ở góc lớp vẫn được dọn dẹp sạch sẽ, không có ai ngồi vào.
"Phình về rồi đấy à? Vào chỗ đi con, chúng ta chuẩn bị học bài mới." Như Ý mỉm cười rạng rỡ, gõ nhẹ thước kẻ lên bàn.
Ngoài hành lang, Tùng Bách đang đi kiểm tra lại chốt cửa sổ của dãy nhà kho. Anh đi ngang qua lớp Một, lơ đãng liếc mắt nhìn vào trong.
Thấy cậu bé còi cọc đang nắn nót viết từng chữ cái lên bảng con, rồi lại nhìn nụ cười tươi tắn của cô giáo trẻ trên bục giảng, khóe môi vị Đội trưởng khẽ nhếch lên thành một đường cong ấm áp.
Như Ý nhìn ra cửa sổ, bắt gặp ánh mắt anh. Cả hai không ai nói với ai câu nào, chỉ khẽ gật đầu một cái.
Giữa miền biên viễn lạnh giá này, Như Ý bỗng thấm thía một điều sâu sắc: Có những đứa trẻ không cần một người hùng xuất chúng nào cả. Điều chúng cần, chỉ là có nhiều người lớn cùng đứng về phía chúng, kiên nhẫn nắm tay chúng đi qua những ngày giông bão nhất của cuộc đời.