Cơn mưa rừng vùng biên giới ập đến vào nửa đêm không báo trước. Không có sấm chớp ầm ĩ, chỉ có tiếng mưa quất ràn rạt xuống mái tôn rỉ sét của khu nhà tập thể, đều đặn và dai dẳng.
Sáng hôm sau, khi tiếng kẻng trường cất lên, màn sương mù đặc quánh vẫn chưa chịu tan, ôm lấy những con đường đất đỏ giờ đây đã biến thành những bãi sình lầy nhão nhoét.
Như Ý đứng trên bục giảng, ánh mắt lướt qua những dãy bàn học gỗ. Điểm danh xong, cô nhíu mày khi nhìn thấy một khoảng trống ở dãy bàn thứ hai.
"Lớp trưởng, Vàng A Súa hôm nay không đi học à?" Cô cất tiếng hỏi, cố nói thật chậm rãi và rõ ràng.
Cậu bé lớp trưởng người Mông gãi đầu, đứng bẽn lẽn đáp bằng thứ tiếng phổ thông lơ lớ: "Thưa cô... suối Tả Phìn nước to lắm. Súa không lội qua được đâu. Mẹ Súa ốm, Súa ở nhà trông em rồi."
Như Ý khựng lại. Tim cô chợt thắt đi một nhịp. Cô bước ra ngoài hiên, nhìn về phía những ngọn núi xa xăm đang bị mây mù nuốt chửng. Quãng đường từ nhà Súa đến trường chỉ hơn ba cây số, nhưng lại phải lội qua một con suối cạn. Bình thường nước chỉ xăm xắp mắt cá chân, nhưng chỉ cần một trận mưa rừng, nó sẽ biến thành một dòng lũ cuồn cuộn đỏ ngầu.
Tan học buổi sáng, Như Ý vội vã khoác chiếc áo mưa tiện lợi mỏng dính, xỏ đôi ủng cao su mượn của Mai, quyết định đi bộ vào bản Tả Phìn. Cô không thể ngồi yên. Hình ảnh cậu học trò nhỏ thó, gầy gò phải nghỉ học ở nhà trông em giữa cái lạnh buốt xương cứ lởn vởn trong đầu cô.
Nhưng vừa bước ra khỏi cổng trường được chừng mười mét, một bóng người mặc áo mưa quân nhu xanh thẫm đã chắn ngang lối đi.
"Cô đi đâu?"
Giọng nói trầm đanh, hòa lẫn trong tiếng gió rít quen thuộc đến mức khiến Như Ý giật mình. Cô ngẩng lên, bắt gặp ánh mắt sắc lẹm của Tùng Bách dưới vành mũ cối đã ướt đẫm nước mưa.
"Tôi vào bản Tả Phìn tìm học sinh," Như Ý đáp nhanh, định lách qua người anh để đi tiếp: "Học sinh của tôi nghỉ học vì nước suối dâng."
Tùng Bách vươn tay, tóm gọn lấy quai balo của cô, giật nhẹ lại: "Đường vào Tả Phìn đang sạt lở. Suối lũ cuộn trôi cả trâu, cô vác cái thân hình chưa tới năm chục ký này vào đó để nộp mạng à?"
Sự nóng ruột làm bùng lên cái tính bướng bỉnh thường ngày của Như Ý. Cô gắt lên: "Tôi đi sát mép đồi. Tôi tự lo được, anh bỏ tay ra!"
"Không được." Tùng Bách gằn giọng, tuyệt đối không có ý định nhượng bộ: "Trách nhiệm của đồn biên phòng là bảo đảm an toàn cho dân trên địa bàn. Cô đang tự đặt mình vào tình huống nguy hiểm."
Hai người trừng mắt nhìn nhau giữa màn sương lạnh buốt. Bùn đất dính đầy gấu quần, nước mưa tạt vào mặt rát buốt, nhưng không ai chịu lùi bước. Cuối cùng, Tùng Bách là người thở hắt ra trước. Anh buông quai balo của cô ra, quay lưng bước về phía chiếc xe máy đang dựng gần đó.
"Lên xe."
Như Ý ngơ ngác: "Hả?"
"Tôi bảo lên xe." Anh ngoái đầu lại, nhíu mày: "Đường đất đi bộ mất cả tiếng, cô lội bùn vào đến nơi chắc trời tối đen rồi. Lên xe tôi chở đi, tiện thể phối hợp cùng xã đi kiểm tra tình hình sạt lở luân."
Như Ý cắn môi, ngập ngừng mất hai giây rồi lầm lũi trèo lên yên sau chiếc xe máy dã chiến của Tùng Bách.
Đó là một chuyến đi kinh hoàng mà có lẽ cả đời Như Ý cũng không quên được. Con đường đất đỏ sau cơn mưa trơn trượt như bôi mỡ. Bánh xe liên tục trượt ngoằn ngoèo bên mép vực. Nhiều đoạn, Tùng Bách phải chống cả hai chân xuống bùn lầy để giữ thăng bằng, gân xanh trên mu bàn tay nổi hằn lên vì dùng sức trì chiếc xe lại.
Như Ý ngồi phía sau, hai tay bám chặt lấy thanh sắt đuôi xe đến trắng bệch cả đốt ngón tay, mắt nhắm nghiền không dám nhìn xuống vực sâu hoắm bên cạnh.
Sau gần bốn mươi phút vật vã, chiếc xe dừng lại trước một con suối đỏ ngầu, nước cuồn cuộn chảy siết, bọt tung trắng xóa. Phía bên kia suối là vài nếp nhà trình tường lợp ngói âm dương nằm chơ vơ sườn đồi.
"Đến đây thôi. Muốn qua bên kia phải đợi nước rút, hoặc đi đường vòng qua vách núi, mất thêm nửa tiếng đi bộ nữa." Tùng Bách cởi mũ cối, vuốt những giọt nước mưa trên mặt.
"Đi đường vòng," Như Ý nói không chút do dự. Cô lóp ngóp trèo xuống xe, đôi chân đã mỏi nhừ nhưng ánh mắt vẫn kiên định.
Tùng Bách nhìn cô, đôi lông mày giãn ra một chút. Anh không cản nữa, lẳng lặng đi trước dò đường, thỉnh thoảng lại vươn tay gạt đi những cành gai rừng cản lối, để cô gái nhỏ nhắn phía sau đi được dễ dàng hơn.
Nhà của Vàng A Súa nằm khuất sau một rặng sa mộc. Đó là một căn nhà vách đất tối tăm, bốn bề gió lùa.
Khi Như Ý và Tùng Bách bước vào sân, cảnh tượng trước mắt khiến cô sững sờ. Súa, cậu học trò nhỏ bé thường ngày vẫn hay ngồi nắn nót từng chữ cái trong lớp giờ đang cõng trên lưng một đứa em nhỏ xíu, tay thoăn thoắt thái rau lợn bằng một con dao to bản. Trong góc nhà, tiếng ho của mẹ Súa vang lên từng chập mệt nhọc.
Thấy cô giáo, Súa ngẩn người, con dao trên tay rơi phịch xuống thớt gỗ. Cậu bé luống cuống lấy vạt áo xám xịt lau sạch đôi bàn tay dính nhựa chuối, cúi gập người: "Em chào cô... chào chú bộ đội."
Như Ý bước nhanh tới, lồng ngực như bị ai đó bóp nghẹt. Cô ngồi xổm xuống ngang tầm mắt Súa, nắm lấy bàn tay nhỏ xíu, thô ráp và chằng chịt những vết xước măng rô của cậu bé.
"Súa, sao lại thái rau lợn bằng dao to thế này? Đứt tay thì sao?" Giọng cô hơi run lên.
"Mẹ ốm, không ai làm mế ạ. Bố đi rẫy xa chưa về. Em phải nấu cám cho lợn, nấu cơm cho em ăn," Súa cúi đầu, lí nhí đáp: "Sáng nay nước suối to quá, em không đi học được. Cô đừng phạt em nhé."
Khóe mắt Như Ý cay xè. Cô lắc đầu nguầy nguậy, vươn tay ôm cậu học trò sực mùi khói bếp vào lòng. Ở thành phố, những đứa trẻ lớp Một tầm tuổi này vẫn còn được bố mẹ bón cho từng thìa cơm, nhõng nhẽo đòi mua đồ chơi mới. Còn ở đây, chúng đã phải gánh trên vai cả phần việc của người lớn.
Suốt buổi chiều hôm đó, Tùng Bách cùng trưởng bản xem xét lại chỗ mái vách bị dột của nhà Súa, còn Như Ý giúp mẹ cậu bé đun lại nồi nước lá và kiểm tra bài cũ cho Súa ngay bên bếp lửa bập bùng.
Khi hai người rời đi, trời đã ngả về chiều. Nước suối bắt đầu rút bớt, để lộ ra những tảng đá mồ côi rêu phong trơn trượt.
Trên đường về, Như Ý đi sau Tùng Bách, im lặng suốt một quãng dài. Sự ngột ngạt trong lòng cô không thể tan đi. Cô từng mang một tâm thế rất lãng mạn khi đến đây — muốn mang kiến thức, sách vở, tình yêu thương đến cho những đứa trẻ. Nhưng hiện thực hôm nay đã giáng cho cô một cái tát tỉnh người.
"Bất lực lắm phải không?"
Giọng nói của Tùng Bách vang lên, đều đều và bình thản, phá vỡ bầu không khí tĩnh mịch của rừng chiều.
Như Ý ngẩng lên nhìn bóng lưng rộng lớn phía trước.
"Tôi cứ nghĩ, chỉ cần mang sách lên, chỉ cần mình dạy nhiệt tình, các em sẽ biết đọc, biết viết, tương lai sẽ thay đổi." Cô cười khổ, giọng nói nghẹn ngào: "Nhưng hóa ra, con đường đến lớp của các em lại xa đến thế. Sách vở không thể giúp các em nấu được một bữa cơm, cũng không thể giúp con suối kia ngừng chảy siết."
Tùng Bách dừng bước, quay lại nhìn cô. Đôi mắt sâu thẳm của anh dưới ánh chiều tà ánh lên một sự kiên định kỳ lạ.
"Cô nói đúng, sách vở không làm nước suối ngừng chảy.” Anh chậm rãi nói: "Nhưng sách vở sẽ dạy chúng cách làm cầu. Và cô, đang là người thắp lên hy vọng đó."
Như Ý sững người, ngước mắt nhìn anh.
"Đừng nghĩ mình có thể cứu vãn tất cả mọi thứ, cô giáo ạ." Tùng Bách tiếp tục bước đi, nhưng giọng anh đã dịu đi rất nhiều so với lúc sáng: "Ở miền núi này, không ai sống một mình được. Có nhà trường, có đồn biên phòng, có chính quyền xã. Cô cứ làm tốt việc ở trên bục giảng của cô, và hãy tin rằng phía ngoài lớp học, có những người khác đang cùng cô san sẻ gánh nặng này."
Một luồng hơi ấm lạ lùng len lỏi vào trái tim đang rệu rã của Như Ý. Cô nhìn Tùng Bách đang lầm lũi dò dẫm từng tảng đá để mở đường cho mình.
Anh thô lỗ, anh cộc cằn, anh nguyên tắc. Nhưng hóa ra, anh lại là người hiểu rõ nhất, và thực tế nhất về mảnh đất khắc nghiệt này.
"Anh Bách." Như Ý bỗng cất tiếng gọi.
"Gì?" Anh không quay đầu lại.
"Cảm ơn anh."
Tiếng gió rít qua rặng thông dường như đã lấn át đi câu trả lời, nhưng Như Ý thề rằng, cô vừa thấy khóe môi của người lính khó tính ấy khẽ nhếch lên thành một đường cong rất nhẹ.