Một buổi chiều, sau một đoạn dốc dài, Chu Bình tìm thấy một dòng nước nhỏ nằm khuất dưới những bụi cây. Anh cúi xuống xem, nhưng vừa uống được một ít đã thấy vị là lạ. Không quá đắng, cũng chẳng nồng mùi, song cảm giác trong miệng khiến anh không yên tâm. Anh dừng ngay, nhìn dòng nước rồi nhìn những bụi cây xung quanh; chẳng có dấu hiệu nào đủ rõ để biết nguyên nhân. Có thể do khoáng chất trong đất, có thể do lá mục rơi xuống, cũng có thể là thứ gì khác anh không biết. Anh không uống thêm, nhưng phần đã uống vào thì không thể lấy lại. Lúc ấy anh chưa thấy gì quá bất thường, tiếp tục đi, chỉ là sau một quãng, bụng bắt đầu âm ỉ khó chịu. Cơn đau lúc đầu nhẹ như cảm giác đói thông thường, càng về sau càng rõ. Anh dừng bên một gốc cây, chống tay lên đầu gối, cau mày.
— Đừng nói là…
Anh không nói hết câu. Anh không biết chắc là nước có vấn đề hay thức ăn trong ngày không hợp, cũng có thể cơ thể chỉ phản ứng với việc ăn uống thất thường và đi lại quá sức. Dù nguyên nhân là gì, anh cũng không thể tiếp tục đi trong tình trạng này. Anh tìm chỗ ngồi, chờ cơn khó chịu dịu xuống. Thời gian trôi chậm rì. Tiếng động trong rừng vẫn vang quanh anh, nhưng anh không còn tâm trí để ý, chỉ mong bụng đừng đau thêm để còn tự quay về hang trước khi trời tối. Cuối cùng cơn đau cũng giảm. Anh đứng dậy, thử bước vài bước rồi mới đi tiếp. Anh không bị thương nặng, vẫn hành động được, nhưng sức lực đã sụt đáng kể, và hành trình vốn đã không thuận càng thêm nhọc nhằn.
Về đến hang, anh gần như chẳng còn tâm trạng làm gì ngoài nghỉ ngơi. Anh tựa vào vách đá, nhắm mắt một lúc, rồi mới lấy phần thức ăn còn lại ra xem. Số lượng ít ỏi ấy buộc anh tính lại cho những ngày tới. Đến lúc này, Chu Bình mới bắt đầu hiểu sống trong rừng không chỉ là chuyện đánh bại những con thú có thể tấn công mình. Anh dùng sức mạnh để tự vệ được, chạy nhanh để thoát một cuộc truy đuổi được, nhưng những thứ ấy không giúp anh biết quả nào ăn được, nguồn nước nào nên tránh, hay làm sao tìm đủ thức ăn mà không tốn quá nhiều sức. Kẻ địch thì nhìn thấy được, né được hoặc tìm cách đánh bại; còn những sai lầm trong sinh hoạt lại âm thầm bào mòn sức lực, đến khi nhận ra thì một ngày đã mất. Anh nhìn ra cửa hang, ánh mắt trầm xuống. Anh vẫn chưa muốn thừa nhận mình có thể mắc kẹt lâu dài, nhưng nếu cứ vừa tìm đường vừa ứng phó kiểu gặp đâu giải quyết đó, có lẽ anh sẽ kiệt sức trước khi tìm được lối ra. Ý nghĩ ấy thoáng hiện rồi bị gạt sang một bên. Ngày mai thử thêm một hướng nữa đã. Nếu vẫn không được, khi ấy tính tiếp.
Sang ngày thứ tư, Chu Bình quyết định không lần theo những dòng nước nhỏ nữa. Sau mấy ngày mò mẫm, anh đã nhận ra vài khu vực không nên đi tiếp: những vách đá dựng đứng, những đoạn rừng quá rậm, những nơi thường xuyên có dấu chân thú. Anh nghĩ nếu đổi sang một hướng khác, tránh các địa hình đã gặp, khả năng thoát ra sẽ cao hơn, nên bắt đầu ngày mới bằng một lộ trình vòng qua sườn đồi phía đông. Đường đi ban đầu khá thuận. Anh tìm được một khoảng đất trống, vượt qua vài bụi thấp rồi men theo triền dốc thoải, có lúc còn thấy những vệt như lối đi do người hoặc thú thường xuyên qua lại. Chu Bình lập tức để ý. Anh không cho rằng cứ có dấu chân là có đường ra, nhưng đó ít nhất là dấu hiệu đáng kiểm tra; nếu chúng dẫn tới nơi có người ở, chuyến đi của anh sẽ kết thúc sớm hơn dự tính. Anh cẩn thận lần theo, tránh giẫm lên những đoạn đất có dấu rõ để khỏi làm mất thông tin.
Thế nhưng càng đi sâu, anh càng thấy những dấu vết ấy không dẫn đến nơi mình mong. Chúng quẩn quanh một vùng đất thấp, len qua các bụi cây rồi mất hút giữa một bãi đá lởm chởm. Vài chỗ dấu chân chồng lên nhau thành những vệt hỗn loạn, có dấu móng thú, có vết đất bị cày xới, nhưng chẳng có gì đủ rõ để định ra một hướng ổn định. Chu Bình đứng giữa bãi đá, nhìn quanh. Cố bám theo những dấu vết không rõ nguồn gốc, rất có thể anh sẽ phí thêm nửa ngày. Cân nhắc một hồi, anh quay lại. Lần thứ tư, vẫn chưa thấy đường ra.
Ngày thứ năm, anh thử một hướng khác. Lần này anh không đặt nhiều hy vọng vào việc gặp đường mòn, mà muốn quan sát địa hình rộng hơn, tìm dấu hiệu của rìa rừng hay một vùng dễ đi. Anh để ý hướng nắng, hình dáng các ngọn đồi và vị trí những dòng nước đã gặp. Nhưng khu rừng dường như rộng hơn tầm mắt của anh. Qua một triền đất, trước mặt lại là những tầng cây nối tiếp. Vượt một khoảng rừng thưa, anh tưởng sắp tới vùng thoáng hơn, nào ngờ phía trước là một dãy đá chắn ngang. Anh tìm đường vòng, đi thêm một quãng dài, rốt cuộc lại trở về một khu vực có địa hình giống hệt chỗ mình xuất phát.
Đến lúc nhận ra điều đó, anh dừng bước, nhìn những thân cây trước mặt, có cảm giác mình đã thấy chúng ở đâu rồi. Một gốc cây cong queo, bên cạnh là tảng đá có đường nứt chạy dọc, xa hơn chút là một bụi thấp với những cành khô vươn ra như ngón tay. Anh tiến lại xem kỹ, càng nhìn sắc mặt càng khó coi. Anh không dám khẳng định đây chính là nơi mình từng qua, vì trong rừng có quá nhiều cây đá trông na ná nhau, nhưng nếu không nhầm thì anh đã vòng về gần một khu vực cũ. Chu Bình đứng lặng hồi lâu rồi đưa tay xoa mặt.
— Chẳng lẽ mình đi vòng thật à?
Không ai đáp. Anh nhìn quanh tìm thêm dấu hiệu để xác nhận, nhưng càng xem càng thấy khó phân biệt. Những lối nhỏ đan xen giữa các thân cây, hướng nào cũng có vẻ đi tiếp được, mà không hướng nào đảm bảo dẫn tới nơi anh cần. Lần đầu tiên từ khi lạc vào rừng, Chu Bình thật sự bực bội. Anh không phải kẻ không biết nghĩ: mỗi ngày đều thử một cách khác, mỗi lần thất bại đều tìm nguyên nhân. Vậy mà kết quả vẫn y nguyên. Anh đi càng nhiều, phạm vi đã khám phá càng rộng, nhưng lối ra vẫn chẳng thấy đâu. Nếu chỉ là một khu rừng bình thường, lẽ ra anh phải tìm được dấu vết đường đi hoặc ít nhất một vùng có địa hình khác biệt rõ ràng. Còn ở đây, mọi thứ cứ lặp lại. Anh hít sâu một hơi, ép mình bình tĩnh. Cáu giận không tìm được đường; nếu vì mất kiên nhẫn mà chọn nhầm một lối nguy hiểm, người chịu thiệt vẫn là anh. Anh quay về hang sớm hơn thường lệ, vừa đi vừa ghi nhớ những dấu mốc vừa gặp, vì dù chưa có cách giải, anh vẫn muốn giữ lại những thông tin có thể ích lợi sau này.
Ngày thứ sáu cũng không khá hơn. Chu Bình không muốn đi xa ngay từ đầu. Anh dành một phần buổi sáng kiểm tra lại khu vực quanh hang, tìm những lối đi có thể đã bỏ sót, rồi mới mở rộng phạm vi theo một hướng tương đối dễ đi, để ý dấu động vật và sự thay đổi của địa hình. Những gì anh thấy vẫn chẳng giúp được bao nhiêu. Có nơi nhiều dấu chân thú, nhưng lần theo thì tới những chỗ khó vượt. Có chỗ đất trống đủ rộng để nhìn xa, nhưng xung quanh vẫn là rừng cây và những dãy đồi nối nhau. Có đoạn đường khá phẳng, đi được một quãng lại bị những khe đá sâu cắt ngang. Anh phải liên tục đổi lộ trình.
Trong một lần vượt sườn dốc, lớp đất dưới chân bất ngờ sụt xuống, anh suýt trượt ngã. Anh kịp bám vào một rễ cây nhô ra, nhưng đá vụn vẫn lăn xuống, va vào nhau lộc cộc một hồi dài. Anh nằm sát mặt đất, chờ đến khi chắc chỗ bám đủ vững mới chậm rãi trèo lên. Đứng vững trở lại, Chu Bình nhìn xuống đoạn dốc vừa qua, sắc mặt không tốt. Rơi xuống, anh chưa chắc mất mạng, nhưng bị thương mà không có ai giúp sẽ là chuyện cực kỳ phiền: chỉ cần một chân không đi lại bình thường, việc tìm ăn, tìm nước, quay về hang đều khó gấp nhiều lần. Anh không muốn nghĩ tiếp. Anh phủi đất trên tay, kiểm tra lại chân rồi chọn một đường vòng an toàn hơn; anh không cố vượt đoạn dốc ấy lần nữa, cũng không vì đã mất công đến đây mà ép mình đi theo hướng ban đầu.
Chiều xuống, anh lại về hang đá. Sáu ngày. Tính từ lúc rời Làng Lê rồi bị đàn thú đuổi vào rừng, anh đã mất gần một tuần để tìm đường, mà thu được chỉ là vài khu vực đã dò, những nguồn nước không phải lúc nào cũng dùng được, cùng những bài học đổi bằng mệt mỏi và những lần suýt gặp nạn. Không có đường ra, cũng chẳng có dấu hiệu nào cho thấy mai sẽ khá hơn. Chu Bình ngồi trong hang, nhìn phần lương thực ít ỏi còn lại. Anh không còn đói đến mức khó chịu, nhưng cũng không thể coi tình cảnh này là bình thường. Cứ tiêu hao sức như mấy ngày qua, dù có thể chất của thể tu Trúc Cơ, anh cũng không thể mãi dựa vào sức bền để giải quyết mọi chuyện.
Anh đưa mắt ra cửa hang. Ánh chiều đang tắt dần, những vệt sáng trên mặt đất thu hẹp lại, bóng cây kéo dài rồi hòa vào nhau. Từ xa, tiếng thú vang lên từng đợt, lúc rõ lúc mờ; mấy ngày qua anh đã nghe không ít, nhưng vẫn chưa phân biệt hết chúng thuộc loài nào. Chợt anh nhận ra một điều. Suốt mấy ngày, anh đã đi rất nhiều nơi, nhưng phần lớn thông tin chỉ nằm trong đầu. Anh nhớ đã qua đâu, nhớ vài dấu mốc, nhớ nơi nào có nước và nơi nào khó đi, nhưng những chi tiết ấy đang dần lộn xộn. Một khi mệt mỏi hay gặp nguy hiểm, anh sẽ không nhớ chính xác được nữa. Mai anh có thể lại đi qua một chỗ đã tới, mà vì không nhớ những gì từng xảy ra ở đó, sẽ lặp lại sai lầm cũ. Chu Bình im lặng một lúc. Có lẽ vấn đề không chỉ là anh chưa tìm đúng đường, mà còn là anh chưa có cách nào dùng những gì mình đã tìm hiểu cho hiệu quả.
Sáng ngày thứ bảy, anh tỉnh dậy với một quyết định mới. Anh vẫn sẽ tìm đường ra, chỉ là không muốn mọi chuyện tiếp diễn theo cách cũ nữa. Rửa mặt bằng phần nước đã chuẩn bị từ trước, anh ngồi xuống gần cửa hang, hồi tưởng sáu ngày vừa qua: những lần lần theo dòng nước, những vùng đất đá khó vượt, những dấu chân thú, những đoạn đường có vẻ quen. Càng nhớ, anh càng thấy có quá nhiều chi tiết mình chưa từng thật sự ghi lại. Anh nhớ đã gặp một dòng suối nhưng không chắc nó cách hang bao xa. Anh nhớ từng qua một sườn đồi nhiều đá vụn, nhưng không xác định nổi đó là khu vực nào so với những nơi khác. Vài dấu mốc còn khá rõ, còn những đoạn đường đi từ mấy ngày trước đã bắt đầu nhòe. Nếu chỉ dựa vào trí nhớ, rất có thể anh sẽ tiếp tục đi vòng quanh.
Chu Bình đứng dậy, ra ngoài hang tìm một mẩu than sót lại từ những vật liệu cháy khô anh đã dùng trước đó. Anh thử xem nó còn đủ cứng để viết không, rồi chọn một chỗ trên vách đá tương đối phẳng. Giấy bút thích hợp anh không có, cũng không mang theo thứ gì vốn dùng để ghi chép trong hoàn cảnh bình thường, nhưng để lưu vài thông tin cơ bản thì vách đá và than vẫn dùng tạm được. Anh nhìn mặt đá suy nghĩ một lát rồi bắt đầu viết. Nét đầu tiên xiêu vẹo vì bề mặt không hoàn toàn phẳng; anh đổi góc đứng, viết tiếp những dòng ngắn: Ngày thứ bảy kể từ khi lạc đường. Vẫn chưa tìm được lối ra. Từ hôm nay, phải chuẩn bị cho trường hợp ở lại lâu hơn dự tính. Viết xong ba dòng, anh lùi lại nhìn. Chúng chẳng có gì đặc biệt, đưa cho ai xem cũng khó thấy đáng giữ. Nhưng với anh lúc này, đó là dấu mốc đầu tiên để phân biệt những ngày đã qua, đồng thời nhắc anh rằng không thể tiếp tục coi việc mắc kẹt trong rừng là sự cố chỉ cần chờ thêm một ngày sẽ tự giải quyết.
Anh ngồi xuống, bắt đầu nhớ lại. Ngày đầu tiên, anh đi sâu vào rừng, săn một con thú rồi bị cả đàn truy đuổi; trong lúc chạy, anh không còn để ý phương hướng, cuối cùng tìm được cái hang này để trú. Khi ấy anh chỉ nghĩ cần nghỉ một đêm rồi tiếp tục tìm đường. Ngày thứ hai, anh lần theo một dòng nước nhưng bị địa hình chắn lối, sau đó thử lên sườn đồi để tìm chỗ quan sát tốt hơn, rốt cuộc vẫn không thấy dấu hiệu của con đường lớn nào. Ngày thứ ba, anh bắt đầu thiếu thức ăn và gặp rắc rối với nguồn nước; một lần uống phải nước có vị lạ khiến bụng khó chịu, làm chậm cả hành trình. Ngày thứ tư, anh theo những dấu vết tưởng dẫn tới một lối đi ổn định, nhưng chúng mất hút giữa bãi đá. Ngày thứ năm, anh mở rộng phạm vi tìm kiếm, cuối cùng nhận ra có thể mình đã vòng về một khu vực cũ. Ngày thứ sáu, anh tiếp tục tìm nhưng suýt trượt chân trên một đoạn dốc nguy hiểm.
Vừa nhớ, anh vừa bổ sung những chi tiết còn lại. Anh không thể dựng lại cả hành trình như đang xem từng cảnh trước mắt, nhưng ít nhất ghi được những việc quan trọng, những sai lầm và các dấu hiệu đáng chú ý. Khi dừng tay, trên vách đá đã có một đoạn ghi chép khá dài. Anh nhìn nó, khẽ thở ra.
— Ít nhất từ giờ sẽ không phải dựa hết vào trí nhớ nữa.
Chu Bình không cho rằng chỉ cần ghi chép là tìm được đường ra, cũng không nghĩ vài dòng trên vách đá sẽ khiến mọi chuyện bỗng dễ dàng. Nhưng nếu muốn tìm tiếp, anh cần biết mình đã làm gì, gặp những vấn đề nào, và lựa chọn nào đã tỏ ra vô ích. Anh lấy thêm một mẩu than, chia những điều cần nhớ thành từng nhóm đơn giản: nơi đã đi qua, nguồn nước từng tìm thấy, khu vực địa hình khó vượt và những dấu hiệu nguy hiểm. Cách làm còn thô sơ, các dòng chưa có trật tự rõ ràng. Có thông tin anh chỉ nhớ đại khái, có vị trí không xác định nổi khoảng cách; anh phải dừng nhiều lần để nghĩ, cố phân biệt điều mình thật sự nhớ với những gì chỉ là phỏng đoán. Khi không chắc, anh không cố viết thành kết luận, chỉ đánh dấu đó là một nơi từng qua, hay một dấu hiệu cần kiểm tra lại. Làm đến đây, anh mới thấy ghi chép cũng tốn không ít thời gian, vì muốn viết rõ phải hồi tưởng cẩn thận, tránh để các việc lẫn vào nhau. Nhưng so với việc ngày nào cũng đi hết chỗ này đến chỗ khác rồi quên sạch mình đã tìm được gì, công việc ấy vẫn đáng làm.
Anh đặt mẩu than xuống, ngồi nhìn những dòng chữ trên vách đá. Một tuần trước, anh rời Làng Lê mà không có đích đến rõ ràng, nghĩ rằng cứ bước tiếp rồi sẽ có nơi dừng chân, có việc để làm, có đường để đi. Bây giờ anh vẫn chưa tìm được nơi cần đến, thậm chí không chắc bao lâu nữa mình mới rời được khu rừng này. Nhưng Chu Bình không định ngồi yên chờ. Anh đứng lên, kiểm tra lại đồ đạc rồi nhìn ra cửa hang. Ánh ban mai đã chiếu qua các tầng lá, trải lên mặt đất những vệt nắng đứt đoạn. Khu rừng vẫn rộng lớn và xa lạ như sáu ngày trước, những hiểm nguy tiềm ẩn cũng chẳng biến mất chỉ vì anh đã ghi chép. Chỉ có cách hành động của anh là bắt đầu đổi khác. Từ hôm nay, mỗi chuyến đi sẽ không còn là thử một hướng rồi hy vọng. Anh sẽ lưu lại những gì quan sát được, kiểm tra lại các thông tin chưa chắc và cố tránh lặp lại những sai lầm đã nhìn ra. Nếu chưa tìm được lối ra ngay, ít nhất anh cũng phải học cách sống sót lâu hơn ở nơi này.