Sa Lạc đang mùa gió, hanh khô và oi bức. Ở cái vùng đất khô khan cằn cỗi những cát là cát này, đời sống dân chúng vốn đã khó khăn, lại thêm vấn nạn tham nhũng hoành hành, đúng là bòn rút tận xương tủy nhân dân.
Triều đình đã thay đến mấy vị Tri phủ* và cử không ít quan thanh tra xuống đây, nhưng không giải quyết được bao nhiêu, thành ra đời sống nhân dân ở vùng này hết sức lầm than, đến nỗi vào bước đường cùng phải dấy binh khởi nghĩa, nếu không triều đình cũng không đến nỗi vì một phủ nhỏ nghèo nàn như vậy mà cử Đô ngự sử cùng Mạc Đô Tri** từ kinh đô đến tận nơi giải quyết. Lúc Lý Thông cùng Mạc Tử Trúc đến đây, dân chúng đi ngoài đường mặt ai cũng cúi gầm, hằm hằm, không có hồ hởi nào đi đón quan lớn, chỉ có Tri phủ cùng quan lại trong phủ ra tiếp đón.
Tri Phủ Tạ Văn Phi, người gầy như sợi lau, khuôn mặt nhọn ra, đôi mắt nhỏ xíu, lại có ria mép bạc để dài thưa thớt, trông như gã chuột đồng.
Kể cũng lạ, tri phủ này thay đến bảy, tám vị rồi. Vị quan họ Tạ đây cũng từng là danh sĩ có tiếng ở kinh đô một thời, quan thanh tra của Lục Khoa cũng được tuyển chọn kĩ càng, vậy mà một lũ rồi một lũ đổ xuống, cuối cùng đều bất lực chạy về, mà có chăng là thật sự bất lực?.
*
Canh Dần*** vừa điểm, viện của Lý Thông đã sáng đèn.
Ngồi xem sổ sách, càng xem y càng cau mày thật sâu. Tiền bạc, lương thực, rồi viện trợ hàng năm triều đình đổ về các địa phương, các đạo chia đều ra các phủ, rồi xuống dưới các huyện, châu,... mỗi cấp lại ít đi một bậc, lúc tra hỏi thì người này đổ cho người kia, ai cũng một câu "bên trên phát xuống như vậy, thần cũng không biết làm thế nào", lạ gì cái văn quan tham nhũng.
"Bẩm quan lớn, quan ngự sử Phùng xin vào" một gia nhân dâng trà vào thưa báo.
Lý Thông gật đầu cho vào, Phùng Quân ôm cuốn sổ bước vào, râu còn chưa cạo, khuôn mặt tức giận:
"Đại nhân ngài xem, cái gì mà lễ cầu mưa, mỗi năm tốn hơn ba mươi ngàn lượng bạc, xứ này vốn khô hạn, toàn cát là cát, lấy đâu ra mà mưa với nước"
Phùng Quân tức giận đặt sổ sách lên bàn, uống cạn một cốc trà.
"Rồi còn xây tượng Thủy thần, tượng Khổng Tử gì đó. Tượng tượng cái rắm, dân thì không có gạo ăn."
Lý Thông khẽ hắng giọng: "Nếu đã tham được nhiều năm trót lọt như vậy, hẳn là bọn chúng chuẩn bị rất kín kẽ, sổ sách này tuy hơi vô lý nhưng nhìn chung không bắt bẻ được gì, dù sao bệ hạ sùng đạo, cũng thường khuyến khích tổ chức các tế lễ".
Y nhìn ra cửa sổ một lúc, đoạn nói tiếp: "Buổi chiều ngươi cùng ta đi vi hành****..."
Phùng Quân chưa nghe hết đã vội xua tay:
"Đại nhân ơi đại nhân, dân ở xứ này loạn lắm rồi, ngài không nghe chuyện năm ngoái có quan thanh tra bị dân đánh hội đồng gãy chân hay sao? Tôi đây nhỏ bé chức thấp, vẫn nên ở nhà nghiên cứu sổ sách thì hơn"
Lý Thông nhíu đôi mày kiếm:
"Không phải ban nãy ngươi bức xúc lắm sao? Mau về chuẩn bị đi. Mạc Đô tri cũng đi cùng chúng ta, ai có bẻ chân ngươi thì hắn sẽ bẻ lại."
Phùng Quân chán nản lê chân về viện của mình, thầm mắng bản thân mình trước đây sao lại vì mê Bao Công mà xin vào Ngự sử đài chứ, khổ quá đi mà.
**
Buổi chiều, Đô ngự sử Lý, quan ngự sử Phùng và Mạc Đô tri mặc áo vải thô, đội nón đi dạo chợ.
Thật hiếm thấy cái chợ nào lại buồn tẻ xác xơ như vậy, lác đác vài quầy hàng bán dăm thứ rau dại, nhiều phần héo úa, đi mỏi chân mới gặp một quầy thịt cá.
"Người dân ở đây... hơi gai góc thật" Phùng Quân lẩm bẩm, từ nãy giờ y cứ đi vài bước là nghe thấy từ chửi tục, người ở đây nói chuyện hết tám phần là chửi quan, chửi cha chửi mẹ, chửi đủ thứ trên đời. Phùng Quân sau khi thấy một người đàn bà tóc xù cầm đòn gánh đánh chồng, lặng lẽ nép sau Mạc Đô tri một chút.
Mạc Tử Trúc nam tính ngời ngời, ghét bỏ rụt tay tránh đi cái tên mặt trắng ẻo lả kia.
Phùng Quân chửi thầm trong lòng, thật là khinh người quá đáng, chức Đô tri này chẳng phải là để bảo vệ và hỗ trợ các quan đi thi hành công vụ hay sao.
Ba người dừng chân tại một quán rượu nhỏ, gọi một phần cơm mà dân ở đây hay gọi.
Anh chàng hầu bàn đen nhẻm nhìn thần thái ba người này, cẩn thận hỏi lại:
"Khách quan có chắc không ạ, dân ở đây chỉ thường ăn cơm gạo cám với chút muối, hoặc có dưa chua và cà đã là xa xỉ rồi, quán chúng tôi còn một chút thịt gác bếp, hay là..."
"Không sao, cứ gọi như vậy đi, cơm và dưa chua là được rồi" Lý Thông nói, rút ra vài lượng bạc bóng loáng.
Phùng Quân trợn ngược mắt, đi vi hành thì thôi, còn bắt y nuốt thứ này, nhìn cái bát đen kịt....
"Ngươi cũng đừng đòi hỏi, ở đây khan hiếm nước" Mạc Tử Trúc liếc hắn.
Nhân lúc hầu bàn bưng đồ ăn lên, Phùng Quân nhanh nhẹn nhét cho hắn một thỏi bạc, hỏi nhỏ vu vơ:
"Nghe nói vùng này...quan lại lộng hành dữ lắm hả?"
Hầu bàn nghe vậy trợn mắt, dường như gãi trúng chỗ ngứa của hắn, hắn cúi người, cường điệu nói:
"Các ngài hẳn là ở xa tới rồi, quan ở đây như con đỉa ấy, hút tiền hút máu người dân, ngài thấy cái phủ Tri phủ đỏ đỏ ấy không?, khi nào các ngài đi qua nhớ tè một bãi ở đó giúp tôi. Hồi trước còn có thể ném cả phân vào, nhưng nay tường xây cao hơn rồi." Hầu bàn tiếc nuối.
Lý Thông vu vơ hỏi:
"Trên đạo có Hiến sát sứ ty*****, còn có thanh tra do Lục Khoa cử về, thanh tra dày đặc như vậy, sao bọn chúng còn cả gan làm càn?"
Hầu bàn đảo mắt, thấp giọng:
"Tiền đó, một bản án chỉ cần đổi một nét chữ là giảm đi mười phần tội, quan Hiến Ty ở đây thế lực rất lớn, ông ta đã nhắm mắt làm ngơ thì muốn giấu thế nào cũng tùy. Cũng có nhiều quan thanh tra nghiêm túc điều tra, nhưng nhập gia thì tùy tục, chúng đã đoàn kết với nhau thì khó mà tìm được bằng chứng lắm".
Cả ba người càng nghe càng sa sầm mặt mày, nhìn nhau.
Trên đường trở về, Phùng Quân hào hứng khoe kiến thức:
"Hai vị biết không, tên Hiến ty ở đây nghe đâu là họ Từ, trước làm đến tận chức Hữu Tôn chính phủ tôn nhân****** trong cung, vì có liên quan đến vụ án Từ Phi mưu hại long thai nên mới bị giáng về đây. Hắn chính là...cái tên Dữu Bảo công công đáng ghét, cậu ruột của Từ phi đó."
"Chuyện đơn giản đó tự bọn ta cũng tra ra được, đâu đến lượt ngươi" Mạc Tử Trúc mỉa mai.
Lý Thông đi phăm phăm phía trước, suy nghĩ gì đó tập trung lắm.
Trung Đô, Phượng Chúc quán,
Trịnh Kiều Ngọc chống tay, tựa người vào đệm nhung, tư thế nhàn nhã mà vẫn quý phái đúng mực.
Trên đài, ca kĩ đang hát một khúc "Chinh phụ ngâm", tiếng hát, tiếng đàn tấu réo rắt, thê lương.
Xem hết một vở, Trịnh Kiều Ngọc cảm thấy nhàm chán, ra hiệu cho dàn hát dừng lại. Nàng chống tay ngồi dậy.
Thị Lụa vội đi lấy áo choàng, Thị Gấm đi lấy bạc thanh toán, bo cho dàn hát thêm một ít.
Trịnh Kiều Ngọc khoác áo choàng, phe phẩy quạt, ung dung nhàn hạ rời đi. Ra đến cửa, nàng bị va trúng một quý nữ cũng đến nghe hát, theo bản năng xin lỗi, ngẩng đầu lên, nàng nở nụ cười hiền hòa:
"Từ tiểu thư, xin..."
Vị quý nữ kia dường như rất không có thiện cảm với nàng, va trúng cũng không xin lỗi, cũng làm như không nghe thấy nàng nói, cùng nha hoàn của mình cứ thế đi thẳng.
"Cô ta thái độ gì vậy chứ? Từ gia đâu có còn như xưa" Thị Lụa bất bình lẩm bẩm.
Trịnh Kiều Ngọc chỉ cười nhẹ trấn an, nhưng trong lòng có suy nghĩ, nhìn theo bóng lưng Từ Huê Tĩnh một lúc.
"Về thôi" Nàng lắc đầu nói.
Trên xe ngựa, Trịnh Kiều Ngọc chống cằm dùng điểm tâm, đột nhiên hỏi vu vơ: "Ban nãy em nói về Từ gia, nói rõ hơn đi"
Thị Gấm và Thị Lụa nhìn nhau, đột nhiên hạ giọng cảnh giác: "Dạ phu nhân, Cô ta là em gái của Từ Qúy phi đó, vài năm trước Từ gia phong quang danh giá, cô ta rất là xấu tính luôn, không ngờ bây giờ đã sa sút mà vẫn còn hồng hách. Tính cách chẳng giống tên cô ta chút nào." Thị Lụa bực bội nói, bứt khăn tay.
Trịnh Kiều Ngọc thấy thú vị, ồ một cái.
Thị Lụa và Thị Gấm nhìn nhau, tuy thắc mắc tại sao phu nhân lại hỏi vậy nhưng cũng không dám hỏi. Hai cô nàng này trước đây, khi chưa sa cơ, cũng là con cháu Nho sĩ, được dạy dỗ cẩn thận và có tiếp xúc với giới văn quan kinh thành, nên so với một con gái thương nhân như Trịnh Kiều Ngọc, các nàng biết nhiều hơn một chút chuyện.
Trịnh Kiều Ngọc chống cằm cười mỉm, cảm thấy ở kinh thành này đúng là đầy chuyện thú vị, một Từ gia đã sa sút mà còn có thể cho quý nữ dùng hương Kỳ Nam, thật khó để không suy nghĩ sâu xa.
Chú thích:
1. Tri phủ: người đứng đầu một phủ (mình dựa theo đơn vị hành chính thời Hồng Đức, đạo - phủ - huyện, châu -xã)
2. Đô tri: một chức quan thời Hậu Lê, tòng tứ phẩm, có nhiệm vụ hộ tống và hỗ trợ các quan đi công vụ.
3. Canh Dần: 3-5 giờ sáng
4. Vi hành: giả trang đi tìm hiểu đời sống nhân dân.
5. Hiến sát sứ ty: một chức quan địa phương thời Hậu lê, thuộc thất phẩm. Thời Hậu Lê, mỗi đạo có ba ty cùng cai quản, hiến sát sứ ty hay hiến ty chịu trách nhiệm thanh tra, giám sát...
5. Hữu tôn chính phủ Tôn nhân:thuộc tam phẩm, một trong hai chức quan đứng đầu Tôn nhân phủ(hay Tông chính phủ), đây là một cơ quan quản lý công việc trong nội cung hoàng tộc, do quan Tả và Hữu đứng đầu.
6. Kỳ Nam: một loại gỗ cực kỳ quý giá, thời phong kiến chủ yếu chỉ có hoàng tộc mới được dùng, làm hương thì có mùi thơm the mát, ngọt nồng đợm.