Thành Dương Châu vào một buổi sáng mùa thu, cái nắng nhẹ như dát vàng lên những mái nhà rêu phong, nhưng dưới bến sông và khu chợ cá thì bầu không khí lại náo nhiệt đến mức có thể xé tan sự thanh bình của đất trời. Mùi cá tanh nồng quyện với mùi bùn sông, tiếng mặc cả chát chúa, tiếng cá quẫy nước bạch bạch cùng tiếng bước chân rầm rộ của người buôn kẻ bán tạo nên một bản hợp xướng rộn rã vô cùng.
Sau khi tung ra chiêu thức tuyển vợ ba điều kiện quái dị khiến cho toàn bộ các bà mối và tiểu thư khuê các trong xứ chạy vắt chân lên cổ, Trạng nguyên Lý Thiên Kỳ cảm thấy tâm hồn mình sảng khoái hơn bao giờ hết. Hắn ung dung dạo bước trên con đường rải đá của chợ cá, tay cầm chiếc quạt giấy xếp bằng tre trúc, vạt áo xanh bích đung đưa theo từng bước chân thong dong.
Trạng nguyên rời bỏ Trường An, từ quan về quê, không phải để làm một bậc ẩn sĩ ngâm hoa thưởng nguyệt, mà là để tìm lại sự vui nhộn vô bờ bến của chốn nhân gian. Đáng tiếc thay, lũ sĩ tử Dương Châu giờ đây thấy hắn thì tránh như tránh tà, đám quan lại địa phương nghe tên hắn thì giả ốm đóng cửa. Hắn bỗng nhiên cảm thấy cô đơn trên đỉnh cao của sự vô sỉ và trí tuệ trào phúng.
Đang lúc chán nản vặt một cọng cỏ khô nhai trong miệng, Lý Thiên Kỳ chợt khựng lại trước một sạp cá lớn nằm ngay góc cua sầm uất nhất của khu chợ.
Ở đó, một khung cảnh vô cùng ngoạn mục đang diễn ra.
Nằm trung tâm sạp cá là một người phụ nữ chừng ba mươi lăm tuổi. Tấm lưng nàng rộng, bắp tay cuồn cuộn sức sống, mái tóc búi cao quấn bằng một chiếc khăn vải thô đã sờn màu. Nước da nàng ngăm đen vì sương gió, và đặc biệt nhất là khuôn mặt nàng phủ đầy những vết rỗ hoa mai chi kịt. Thế nhưng, đôi mắt nàng lại sáng quắc như hai luồng điện, hai hàng lông mày xếch ngược mang đầy vẻ oai phong lẫm liệt.
Trên tay người phụ nữ ấy là một chiếc dao mổ cá bản to, sáng quắc. Nàng vừa đánh vẩy một con cá trắm cỏ nặng chừng mươi cân chém xoẹt một cái đứt phăng đầu cá, vừa hướng mắt về phía ba tên côn đồ xăm trổ đầy mình đang đứng vây quanh sạp.
Ba tên này vốn là lũ lưu manh chợ cá, chuyên nghề quỵt tiền và hạch sách người buôn bán nhỏ. Tên cầm đầu tay cầm một thanh đao cùn, mặt hợm hĩnh hét lên rằng sạp cá này tháng này chưa nộp tiền bảo kê, con cá trắm kia coi như trả phí.
Nhưng người phụ nữ không hề sợ hãi. Nàng cầm chiếc dao mổ cá dính đầy vẩy ánh bạc, chỉ thẳng vào mặt tên gã cầm đầu rồi cất tiếng. Giọng nói của nàng không hề chua ngoa như đốm lửa bốc từ xô than, mà lại mang âm hưởng thanh thoát, nhịp nhàng của bậc thi sĩ đại tài, có điều lời lẽ thì hiểm hóc vô cùng.
Nàng gằn giọng ngâm rằng, Chu Dịch có câu, thiên hành kiện, quân tử dĩ tự cường bất, tức là trời chuyển động mạnh mẽ, người quân tử phải tự lực tự cường. Lũ các ngươi thân dài vai rộng, tay chân lành lặn, không biết cày cấy buôn bán, lại đi làm nghề bốc hót giật giằng của kẻ yếu. Hóa ra cha mẹ các ngươi sinh ra các ngươi là để làm sâu mọt giữa chốn nhân gian hay sao.
Tên gã cầm đầu nghe đến Chu Dịch thì ngơ ngác như bò đeo đĩa, liền gầm lên rằng mày nói cái gì sáo rỗng, đưa cá đây không tao đập vỡ sạp.
Vương Nhị Nương, tên của cô nàng bán cá, cười khẩy một tiếng. Nàng vung dao chém phập một nhát xuống mặt thớt gỗ nghiến dày cộp khiến miếng gỗ bắn ra vô số mảnh vụn. Nàng tiếp tục cất giọng oanh vàng nhưng đầy vẻ mỉa mai rằng, Kinh Thi từng viết, tương thư hữu bì, nhân nhi vô nghi, nhân nhi vô nghi, hồ bất sái tử, nghĩa là nhìn con chuột còn có lớp da, người mà không có lễ nghi thì sao không chết đi cho xong. Lũ các ngươi ăn cơm của bách tính, thở khí trời của đại địa, mà hành xử còn kém cả loài gặm nhấm xô cống. Nếu ta là tổ tông tám đời nhà các ngươi, thấy cháu con thế này chắc chắn sẽ tự đào huyệt ngoi lên mà bóp cổ từng đứa cho đỡ nhục nhã gia phong.
Đám đông bách tính xung quanh reo hò ầm ĩ. Lũ côn đồ bị mắng bằng kinh thư cổ kẹp lẫn những từ ngữ xóc tận hông thì mặt mày xanh xẻo rồi chuyển sang tím ngắt. Chúng muốn lao vào xông hãm, nhưng nhìn lưỡi dao mổ cá lạnh ngắt trên tay Vương Nhị Nương cùng khí thế oai phong lẫm liệt của nàng, lại thấy chột bụng. Tên cầm đầu chỉ biết giậm chân chửi đổng vài câu rồi dắt đàn em hốt hờn tháo chạy trong tiếng cười nhạo của toàn thể chợ cá.
Lý Thiên Kỳ đứng tựa vào cột quán trà đối diện, mắt trợn tròn, miệng há hộc đến mức cọng cỏ khô rơi xuống đất lúc nào không hay.
Trời đất ơi.
Trạng nguyên họ Lý hít một hơi khí lạnh. Hắn đã từng đối đầu với Tể tướng lộng quyền, từng đè bẹp lũ sĩ tử hợm hĩnh, từng châm biếm cả Hoàng đế trên ngai vàng, nhưng chưa bao giờ hắn thấy một người phụ nữ nào lại có thể dùng thơ Đường và kinh thư cổ mắng chửi côn đồ một cách mượt mà, hiểm hóc và đầy tính trào phúng đến thế. Lời lẽ của nàng không chỉ đúng luật bằng trắc mà từng từ ngữ tung ra đều như kim châm vào chỗ ngứa, như muối xát vào vết thương của đối phương.
Ý nghĩ quái đản lập tức bùng lên trong đầu Thiên Kỳ. Hắn cảm thấy dòng máu nghịch ngợm vốn đã ngủ yên vài ngày nay lại sôi ùng ục trong huyết quản. Hắn nhếch môi cười một nụ cười vô sỉ điển hình, chỉnh lại nếp áo, phẩy nhẹ chiếc quạt tre rồi chậm rãi bước tiến về phía sạp cá của Vương Nhị Nương.
Đứng trước sạp cá bốc mùi nồng nặc, Lý Thiên Kỳ đưa quạt lên che nửa mặt, chớp chớp mắt nhìn vào khuôn mặt đầy vết rỗ của Nhị Nương, cất giọng oai oai mỉa mai rằng, mặt rỗ hoa mai tưởng vương gia, nhìn kỹ hóa ra vẩy cá nhè, xinh đẹp chẳng thấy đâu cho cẩn, thấy toàn rãnh nước chạy quanh khe.
Câu thơ vừa cất lên, đám đông xung quanh lập tức nín thở. Ai ai ở cái chợ cá này cũng biết tính khí bộc phát như lửa rơm của Vương Nhị Nương. Tên công tử ăn mặc lịch sự kia rõ ràng là cậy mình có chút chữ nghĩa đi tìm chết.
Vương Nhị Nương đang thu dọn thớt cá, nghe thấy lời trêu chọc thô bỉ về nhan sắc của mình liền quay thoắt lại. Đôi mắt nàng quắc lên như hai lưỡi kiếm. Nàng liếc nhìn vạt áo xanh bích cùng chiếc quạt tre của Thiên Kỳ, lập tức nhận ra cái vẻ đạo mạo giả tạo của một tên văn nhân thích khoe khoang.
Phập.
Chiếc dao mổ cá trên tay Nhị Nương cắm phập xuống mặt thớt gỗ. Nàng khoanh tay trước ngực, ánh mắt tràn đầy sự khinh bỉ, không cần suy nghĩ lấy một giây, lập tức phun ra bốn câu thơ đối lại, giọng sắc như dao cạo rằng, đầu Trạng nguyên kia tưởng trí cao, nhìn vào mới biết não bằng rêu, văn chương sáo rỗng khoe dăm chữ, so với dao ta gọt vẩy trê.
Lý Thiên Kỳ nhướng mày, trong lòng sướng phát điên. Hắn không hề giận dữ mà lại thấy kích thích tột cùng. Đã lâu lắm rồi mới có kẻ dám mắng hắn là não bằng rêu mà lại dùng đúng vần thơ của hắn để dập lại.
Hắn liền bước tới một bước, xòe quạt ra vẫy vẫy, tiếp tục tung đòn công kích rằng, da ngăm mặt rỗ gọt cá trê, ba mươi lăm tuổi vẫn ê hề, đêm nằm ôm gối than thân phận, gái ế chợ cá ai mà mê.
Nhị Nương cười khẩy một tiếng đầy cay nghiệt. Nàng cầm lấy một con cá quả to tướng, ném bóp một cái xuống thớt, vừa lọc xương cá xoẹt xoẹt vừa ứng khẩu trả lời ngay lập tức rằng, trai hư mặt dày khoe quạt tre, ăn bơ làm biếng hót vè vè, tài cao sao chẳng làm quan lớn, mò đến chợ cá đứng chầu chực.
Mấy tên đứng xem vỗ tay rầm rập. Câu đối lại của Nhị Nương không chỉ chuẩn vần chuẩn điệu mà còn gián tiếp châm biếm luôn cái gốc gác quan lại của Thiên Kỳ.
Thiên Kỳ khoái chí vô cùng, hắn quyết định nâng tầm cuộc đấu. Hắn bỏ quạt xuống, tự tay nhặt một con cá bống nhỏ lên soi soi rồi ngâm rằng, cá bống nằm còi dưới vũng bùn, tưởng mình hóa rồng vỗ cánh rung, rỗ mặt mà đòi so nhan sắc, khác nào cóc ngắm mặt trăng lung.
Nhị Nương không thèm chớp mắt, tay nàng ném con cá bống lại vào chậu, nước bắn tung tóe lên tạt thẳng vào tạt áo của Thiên Kỳ. Nàng dằn giọng ngâm tiếp rằng, ếch ngồi đáy giếng tưởng trời tròn, tự vỗ ngực mình khen chữ ngon, văn sĩ Trường An toàn lũ cuội, mang danh Trạng nguyên bụng thối khóm.
Trận đấu thơ bắt đầu bùng nổ dữ dội. Hai người đứng giữa sạp cá bốc mùi tanh nồng, người thì quạt tre phẩy nhẹ, kẻ thì dao mổ cá vung vẩy, đối đáp chan chát như hai vị tướng quân đang múa binh khí trên chiến trường.
Đám đông bách tính vây quanh càng lúc càng đông. Người bán rau, kẻ bán thịt, lũ gánh nước, cho đến cả đám tú tài nghèo đi chợ mua thức ăn cũng xúm lại xem. Mọi người trợn mắt há mồm nhìn màn đối đáp có một không hai trong lịch sử thành Dương Châu.
Từ vòng mười đến vòng hai mươi, hai bên chuyển từ việc trêu chọc ngoại hình sang châm biếm thói đời và triết lý nhân sinh.
Lý Thiên Kỳ vận dụng toàn bộ vốn từ điển trào phúng mà hắn tích lũy từ những năm tháng đại náo thi hội và làm náo loạn triều đình. Hắn mượn điển tích Khương Tử Nha câu cá, Trang Tử nằm mộng hóa bướm, dùng những từ ngữ hoa mỹ nhất để bóp méo thành những lời mỉa mai sự lam lũ và tính tình dữ tợn của Nhị Nương. Hắn ví nàng như dạ xoa tái thế, như bà chằn giữ chợ, như ngọn núi lửa chực chờ phun trào làm biến dạng cảnh quan Dương Châu.
Thế nhưng, Vương Nhị Nương đâu phải kẻ vừa. Nàng vốn là con gái của một vị quan thanh liêm bị gian thần hãm hại, gia cảnh sa sút từ nhỏ nên mới phải ra chợ bán cá mưu sinh. Nàng đọc thuộc lòng toàn bộ tứ ngũ kinh từ năm mười tuổi, lại sống giữa chốn chợ đời đầy góc cạnh nên vốn sống và sự sắc sảo của nàng thậm chí còn có phần gai góc hơn cả Thiên Kỳ.
Nàng dùng Luận Ngữ để bẻ gãy luận điểm của hắn, dùng Sử Ký của Tư Mã Thiên để phơi bày sự giả dối của giới văn nhân. Nàng ngâm thơ châm biếm lũ quan lại ăn bổng lộc mà chẳng biết lo cho dân, mắng đám sĩ tử suốt ngày ngâm hoa thưởng nguyệt mà bụng đói meo, lại châm châm chích chích thẳng vào việc Thiên Kỳ từ quan về quê là vì sợ bị trừng phạt.
Đến vòng thứ ba mươi, không khí đã nóng lên tới mức đỉnh điểm.
Lý Thiên Kỳ mồ hôi hột rịn ra trên trán. Bộ não thiên tài của hắn đang phải hoạt động với tốc độ tối đa. Hắn nhận ra cô nàng bán cá mặt rỗ ba mươi lăm tuổi này không hề dùng những câu từ thô tục để chửi đổng. Nàng dùng chính thứ ngữ văn kinh điển mà đám sĩ tử tự hào nhất để biến hắn thành một trò hề. Mỗi câu thơ nàng tung ra đều đạt đến độ hoàn hảo về niêm luật, nhưng ý nghĩa thì cay chua như dấm ngâm ớt, sắc lẹm như lưỡi dao mổ cá trên tay nàng.
Thiên Kỳ vỗ mạnh quạt vào lòng bàn tay, hạ giọng ngâm một câu thơ vô cùng hóc hiểm, sử dụng phép nói lái và chơi chữ đồng âm phức tạp rằng, thủy tạ hoa khai cá lội dạt, mặt rỗ như hoa rớt đĩa vàng, hỏi gã Trạng nguyên sao ngoảnh mặt, vì chê cá thối hay chê nàng.
Câu thơ này cực khó đối, vì vừa chứa hình ảnh đối lập vừa gài bẫy tự sỉ nhục. Nếu đối không khéo sẽ tự nhận mình là cá thối hoặc tự nhận mình xấu xí.
Đám sĩ tử đứng trong đám đông nghe xong liền lắc đầu thở dài. Họ biết Trạng nguyên đã tung ra đòn sát thủ, cô nàng bán cá chắc chắn sẽ phải chịu thua.
Thế nhưng, Vương Nhị Nương chỉ nhếch môi nở một nụ cười nửa miệng đầy vẻ kiêu hãnh. Nàng nhặt một chiếc vẩy cá lớn dán thẳng lên sống mũi của Thiên Kỳ, rồi thong dong ngâm lại một câu đối phản đòn kinh thiên động địa rằng, sơn phong tuyết rụng gã gãi đầu, não rỗng như chum rớt giếng sâu, đáp lại Trạng nguyên câu hỏi hóc, chê nàng rỗ mặt hay chê đầu.
Hai từ chê đầu ở cuối câu vừa hoàn chỉnh niêm luật, vừa nói lái lại thành lời chửi Thiên Kỳ là kẻ đầu trọc, lại gián tiếp ám chỉ hắn là kẻ mất đầu nếu còn tiếp tục ngông cuồng.
Đến vòng thứ bốn mươi, hai người như hai luồng khí cuồng phong quấn lấy nhau. Lời thơ của họ bay bổng từ đỉnh núi Thái Sơn xuống đến đáy đại dương, từ chốn triều đình nguy nga đến tận cái xô nước rửa cá hôi hám. Lời lẽ trào phúng, châm biếm, bẻ đôi câu chữ, gài bẫy ngữ pháp được hai bên tung ra liên tục không một giây ngừng nghỉ.
Đám đông bách tính xung quanh lúc thì ồ lên kinh ngạc, lúc thì ôm bụng cười ngặt nghẽo, lúc lại giậm chân vỗ tay tán thưởng cuồng nhiệt. Chưa bao giờ người dân Dương Châu được chứng kiến một màn tranh tài đỉnh cao và buồn cười đến thế này.
Đến vòng thứ măm mươi.
Lý Thiên Kỳ thở hắt ra một hơi, trí tuệ vốn tưởng là vô địch thiên hạ của hắn bắt đầu cảm thấy sự quá tải nhẹ. Hắn nhìn chằm chằm vào Vương Nhị Nương. Dưới ánh nắng sáng mùng thu, những vết rỗ hoa mai trên mặt nàng dường như không còn xấu xí nữa, mà lại giống như những vì sao lấp lánh trên bầu trời đêm. Đôi mắt sắc cọp của nàng, đôi bàn tay thoăn thoắt dính đầy vẩy cá, cùng cái thần thái hiên ngang không sợ trời không sợ đất của nàng đang tỏa ra một sức hút kỳ lạ, đè bẹp toàn bộ những mỹ nhân cúc họa mi hay tuyết trắng mà hắn từng gặp trên đời.
Thiên Kỳ hít một hơi thật sâu, định tung ra câu thơ thứ năm mươi mốt để tiếp tục cuộc chiến. Hắn mở miệng rằng, ta đây Trạng nguyên.
Nhưng ngay giây phút đó, hắn bỗng khựng lại. Từ ngữ trong đầu hắn như bị nghẽn lại, không phải vì hắn hết chữ, mà vì hắn nhìn thấy nụ cười thách thức đầy vẻ thông tuệ của Nhị Nương. Trong đôi mắt nàng, hắn nhìn thấy chính bản thân mình, một kẻ cô độc luôn dùng trò đùa và sự vô sỉ để che giấu sự khinh bỉ đối với thế thái nhân tình. Nàng hiểu hắn. Nàng nhìn thấu từng ngõ ngách trong câu chữ của hắn.
Lý Thiên Kỳ khép quạt lại phát ra một tiếng cạch vang dội.
Hắn lùi lại nửa bước, chắp hai tay trước ngực, vái gập người xuống chín mươi độ trước mặt người phụ nữ bán cá mặt rỗ ba mươi lăm tuổi.
Hành động này khiến cho toàn bộ chợ cá rơi vào một sự im lặng tờ mờ. Tất cả mọi người đều chết trân. Trạng nguyên vinh quy bái tổ, kẻ từng làm náo loạn triều đình, kẻ từng khiến Tể tướng và Hoàng đế phải bó tay, lại đang dập đầu bái tạ một cô nàng bán cá.
Thiên Kỳ ngẩng đầu lên, khuôn mặt vô sỉ thường ngày biến mất, thay vào đó là một sự chân thành và kính phục tuyệt đối. Hắn cất giọng trầm ấm rằng, Lý mỗ từ ngày cất bước vào chốn văn chương, đi qua bao nhiêu kinh thành, gặp qua hàng vạn sĩ tử, chưa từng thấy ai có trí tuệ và khí phách như Nhị Nương. Bồi hồi năm mươi hiệp thơ ca, Lý mỗ xin nhận thua tâm phục khẩu phục.
Vương Nhị Nương ngẩn người ra. Nàng không ngờ tên công tử ăn mặc lịch sự, tính tình quái đản này lại có thể hạ mình nhận thua một cách quang minh chính đại như vậy. Nàng buông lưỡi dao mổ cá xuống thớt, lau đôi bàn tay dính mỡ cá vào chiếc tạp dề thô ráp, ánh mắt nhìn Thiên Kỳ bỗng trở nên dịu dàng hơn đôi chút nhưng vẫn giữ vẻ sắc sảo.
Nhị Nương khoanh tay hỏi rằng, gã Trạng nguyên kia, ngươi thua rồi thì định thế nào.
Lý Thiên Kỳ tiến lại gần sạp cá, không hề ngần ngại mùi hôi thối hay mỡ cá dính vào áo quần xa xỉ của mình. Hắn mỉm cười, đôi mắt sáng rực như tìm thấy kho báu lớn nhất trên đời. Hắn cất giọng ranh mãnh rằng, kẻ thua cuộc phải chịu phạt. Nhị Nương ra ba điều kiện tuyển chồng, ăn ba bát tỏi sống, vật tay thắng kẻ cởi trần, và chửi thề bằng ba thứ tiếng. Lý mỗ thấy mình chưa đủ tiêu chuẩn, nhưng về khoản dùng thơ chửi đời thì Lý mỗ nguyện cả đời này xin làm tay sai cho Nhị Nương.
Đám đông xung quanh ngơ ngác một lúc rồi bùng lên tiếng cười nghiêng ngả.
Vương Nhị Nương nhìn thẳng vào mắt Lý Thiên Kỳ. Nàng nhìn thấy trong mắt hắn không hề có sự khinh miệt hay thương hại, chỉ có sự đồng điệu của hai tâm hồn kỳ dị, hai quái kiệt sinh ra để cười nhạo sự giả dối của nhân gian.
Nàng nhếch môi, nở một nụ cười rực rỡ khiến những vết rỗ hoa mai trên mặt nàng như bừng sáng. Nàng nhặt một con cá chép to nhất trong chậu lên, đập bóp một cái vào ngực Thiên Kỳ rồi cất giọng sang sảng rằng, muốn làm tay sai cho ta thì phải biết mổ cá. Bỏ cái quạt tre đó xuống, cầm lấy dao, tối nay về nhà ta ăn cơm.
Lý Thiên Kỳ cầm lấy con cá dính đầy bùn đất, lòng mừng rỡ như vơ được vàng. Hắn ném chiếc quạt tre đắt tiền sang một bên, xắn tay áo xanh bích lên cao, để lộ hai bắp tay trắng trẻo rồi cầm lấy chiếc dao mổ cá bản to.
Trạng nguyên vô sỉ của Đại Đường, kẻ từng dùng trí tuệ đè bẹp cả kinh thành, cuối cùng đã tìm thấy bến đỗ định mệnh của đời mình, không phải nơi lầu hồng gác tía, mà là bên sạp cá tanh nồng của cô nàng mặt rỗ Vương Nhị Nương.