Kinh thành Thăng Long vào tiết giữa thu, khí trời đáng lý ra phải mát mẻ dễ chịu, nhưng atmosphere bên trong phủ Hình bộ Thượng thư Trịnh Bá Cương lại oi nồng và u uất như một cái lò gốm sắp nổ tung.
Nguyên nhân bắt nguồn từ một vụ án oan động trời diễn ra cách đó nửa tháng. Một gã phú thương giàu xụ họ Tiền cậy tiền đè người, lỡ tay đánh chết một gã phu xe nghèo khổ giữa chợ. Để thoát tội chết, tên phú thương đã lén lút gõ cửa sau phủ Hình bộ, dâng lên một nghìn lượng bạc trắng tinh, óng ánh sắc tuyết. Trịnh Bá Cương nhìn đống bạc xếp chồng như núi nhỏ thì hai mắt sáng rực như đèn pha. Gã liền lập tức tráo đổi hồ sơ, vu cho một người nông dân hiền lành đi ngang qua là kẻ thủ ác, tống người này vào đại lao chờ ngày trảm quyết.
Dân chúng cả kinh thành biết rõ sự thật, ai nấy đều uất hận nghiến răng trần trần. Mấy vị quan Ngự sử trong triều cũng manh nha dâng sớ can gián, nhưng Trịnh Bá Cương là bậc lão thần ba triều, vây cánh phủ khắp sáu bộ, lại có quan hệ họ hàng xa với Thái hậu. Gã vắt chân lên bàn, nhâm nhi tách trà ngon mà phán một câu xanh rờn rằng ở cái kinh đô này, luật pháp chính là từ cái miệng gã nói ra, kẻ nào gan to bằng trời mới dám đụng đến gã.
Sự đạo mạo và ngông cuồng ấy của Trịnh Thượng thư chẳng mấy chúc đã lọt vào tai Lý Thiên Kỳ, vị tân khoa Gián nghị Đại phu vừa nhận chức chưa đầy nửa tháng.
Nằm ươn người trên chiếc ghế tre ở quán trà đầu hẻm, tay nhón từng hạt đậu phụng rang muối cho vào miệng, Thiên Kỳ nghe dân tình bàn tán xầm xì về vụ án oan mà nụ cười trên môi gã dần trở nên quái đản. Hắn tựa lưng vào thành ghế, lẩm nhẩm một mình rằng nếu dâng sớ lên Hoàng thượng thì dĩ nhiên vua sẽ giải quyết, nhưng cái quy trình hố xí triều đình lề mề ấy phải mất vài tháng, lúc đó người nông dân tội nghiệp chắc đã xanh cỏ. Muốn trị kẻ mặt dày vô sỉ, không thể dùng thánh hiền thư, mà phải dùng tuyệt chiêu bựa đến tận xương tủy.
Trưa hôm ấy, Thiên Kỳ tìm đến khu Xóm Cái Bang nằm xơ xác ngoài cửa Đông kinh thành. Đây là nơi tụ họp của hàng trăm kẻ ăn mày, móc túi, lưu manh thất thất cơ lỡ vận.
Gã Bang đầu Bang Ăn Mày là một lão già mắt lé, râu ria xơ xác tên Lão Tác. Khi thấy một vị quan mặc triều phục xanh lơ bước vào khu ổ chuột, Lão Tác giật mình hoảng hốt tưởng quan phủ đến dọn dẹp địa bàn. Nhưng Lý Thiên Kỳ chỉ thong dong xòe tay ra, từ trong tay áo rơi xuống bàn một cái bao tải nhỏ.
Tiếng kim loại va chạm nghe xoảng xoảng thanh tao đến nghẹt thở. Thiên Kỳ mở miệng bao, hai mươi lượng bạc trắng phô ra dưới ánh nắng chiều khiến mắt lão Bang đầu súy chút nữa thì rớt ra ngoài.
Lão Tác nuốt nước bọt ừng ực, giọng run run vấn đáp rằng đại nhân muốn lấy mạng ai, hay muốn sang bằng căn nhà nào, chỉ cần hạ lệnh, ba trăm anh em ăn mày sẵn sàng đem gậy gộc lăn xả.
Thiên Kỳ xòe quạt xếp, cười hề hề bảo rằng hắn là văn nhân, là Trạng nguyên lang, làm sao có thể dùng bạo lực hạ đẳng như thế. Hắn chỉ cần ba trăm anh em làm cho hắn một việc vô cùng tao nhã, đó là đi khóc đám tang.
Lão Tác ngơ ngác hỏi khóc đám tang cho ai, vì gần đây đâu có vị đại thần nào qua đời. Thiên Kỳ ghé sát tai lão Bang đầu, thì thầm vài câu. Lão Tác nghe xong thì hai mắt trợn ngược, miệng há to đến mức có thể nhét vừa một quả trứng vịt, rồi gật đầu liên lạch, ngửa mặt lên trời cười nẩy xô cả lồng ngực.
Ngay sáng hôm sau, khi tiếng chuông bái triều vừa dứt, trước cổng phủ Hình bộ Thượng thư bỗng dưng xuất hiện một cảnh tượng vô tiền khoáng hậu trong lịch sử kinh kỳ.
Ba trăm tên ăn mày rách rưới, đầu quấn khăn tang trắng xóa, tay cầm những khúc mía khô dài cỡ hai thước. Đi đầu là bốn gã ăn mày lực lưỡng khiêng một chiếc bàn thờ giả bằng gỗ mục, bên trên đặt một bức hoành phi vẽ hình một cái hũ bạc to đùng và bài vị viết bằng chữ mực đen thui: "Cung tế Hình bộ Thượng thư Trịnh đại nhân, đức cao nghĩa dày, nhận tiền ngàn lượng không chớp mắt, sống mà như đã chết trong lòng dân."
Chưa dừng lại ở đó, xung quanh bàn thờ là ba trăm vòng hoa tang làm bằng giấy bổi trắng xơ xác, xếp thành một trận đồ bát quái vây kín toàn bộ mặt tiền của phủ Thượng thư.
Tên đội trưởng lính gác phủ Thượng thư giận dữ tuốt đao xông ra, quát mắng đám người hạ lưu bẩn thỉu dám đến đây làm loạn, dọa sẽ tống tất cả vào giam.
Đúng lúc đó, từ trong đám đông, một gã ăn mày cầm hai khúc mía khô gõ vào nhau nghe cốc cốc, chát chát. Đó chính là hiệu lệnh.
Ngay lập tức, ba trăm họng súng âm thanh cất lên đồng thanh. Một tiếng khóc thét não nuột, thê thảm, xé rách màn sương buổi sáng bùng nổ. Âm thanh ấy vừa có sự thảm thiết của đám tang, vừa có sự réo rắt của điệu hát chầu văn, lại pha lẫn giọng ồm ồm của những kẻ quanh năm hít bụi đường.
Đội đồng ca ăn mày bắt đầu cất bài văn tế sống do chính tay Trạng nguyên Lý Thiên Kỳ sáng tác:
"Thương thay ngài Thượng thư ơi!
Lòng dạ ngài cao rộng như trời!
Nhìn thấy ngàn lượng bạc trắng,
Mặt ngài hớn hở tươi cười!
Ngài vì tiền mà bóp chết công lý,
Ngài vì bạc mà quên mất đạo trời!
Ôi ngài Thượng thư sống mà như tử,
Chúng con khóc tế ngài, ngài ơi là ngài ơi!"
Tiếng gõ khúc mía cốc cốc chát chát vang lên đều đặn như nhịp tim của tử thần. Đám ăn mày vừa khóc vừa vật nạ, vừa bò lăn lộn ra đất, vừa trét bùn lên mặt giả vờ đau đớn tột cùng.
Dân chúng quanh vùng nghe tiếng động lạ liền kéo đến xem đông như hội. Người ta nhìn thấy bài vị tế sống Trịnh Bá Cương thì ban đầu ngơ ngác, sau khi đọc kỹ lời văn tế thì ai nấy đều vỗ đùi cười ngặt nghẽo. Tiếng cười của người xem hòa cùng tiếng khóc mỉa mai của đám ăn mày tạo thành một bản hợp xướng trào phúng vô tiền khoáng hậu giữa lòng kinh đô.
Tên đội trưởng lính gác vác gậy định xông vào đánh đuổi, nhưng vừa bước tới, mười gã ăn mày đã lập tức ôm chặt lấy chân hắn, gào khóc thảm thiết rằng quan quân đánh người chịu tang, quan quân diệt khẩu kẻ thương tiếc Thượng thư. Đám ăn mày còn cố tình cọ xát lớp áo bẩn thỉu, đầy chất thải và rận rệp vào người tên lính gác làm hắn sợ hãi lùi lại, mặt cắt không còn một giọt máu, đành chui tọt vào trong cổng, chốt chặt then gài.
Bên trong phủ, Trịnh Bá Cương đang ngồi thong thả thưởng thức món yến sào chao đường phèn. Khi âm thanh khóc tế sống từ ngoài cổng dội vào, gã giật mình làm rơi vỡ tan tành chiếc chén sứ giang tây quý giá.
Gã tức dồn máu lên não, đập bàn đứng phắt dậy, ra lệnh cho gia nhân ra đánh đuổi đám người vô lại. Nhưng khi gia nhân hé mở cánh cổng lớn, một làn sóng âm thanh cuồng nhiệt cùng mùi hôi hám của ba trăm tên ăn mày xộc thẳng vào trong.
"Ôi ngài Thượng thư ăn tiền không chớp mắt! Ngài nuốt ngàn lượng bạc có bị nghẹn họng không ngài ơi!"
Bài ca khóc tế cứ thế diễn ra liên tục. Đám ăn mày của Lý Thiên Kỳ không hề vội vã. Họ đã được huấn luyện bài bản theo tư tưởng tác chiến trường kỳ. Ba trăm người chia làm ba ca rõ ràng: ca sáng, ca chiều và ca đêm.
Khi ca sáng khóc mệt, họ lùi ra sau ăn xôi thịt do tiền thưởng của Thiên Kỳ tài trợ. Ca chiều lập tức thế chỗ, gõ khúc mía gõ cốc cốc, cất giọng khóc rên rỉ hơn. Đến đêm, ca tối tiếp quản, sử dụng điệu khóc rùng rợn như ma hú giữa đêm khuya.
Đến ngày thứ hai, toàn bộ phủ Thượng thư rơi vào tình trạng hoảng loạn tâm thần nghiêm trọng.
Trịnh Bá Cương không thể nào tập trung làm việc, cũng chẳng thể nào chợp mắt. Dù gã đã cho đóng chặt tất cả các cửa sổ, dán năm lớp giấy bản dày khụ, thậm chí dùng hai cục bông gòn nhét chặt vào tai, nhưng những âm thanh réo rắt, mỉa mai vẫn như những chiếc kim nhọn đâm xuyên qua màng nhĩ gã.
"Cốc cốc chát chát! Thượng thư bóp méo cán cân! Bạc trắng ngàn lượng đè nân lương tâm!"
Tiếng gõ nhịp bằng khúc mía khô kéo dài dằn dỗi, đều đặn đến mức đáng sợ. Nó biến thành một thứ nhịp điệu ám ảnh nội tâm. Mỗi lần Trịnh Bá Cương bưng bát cơm lên, tiếng cốc cốc lại vang lên trong đầu gã, khiến hạt cơm nghẹn ngang cổ họng. Phu nhân của gã thì phát điên, gào khóc ầm ĩ vì không thể ngủ được. Đám thiếp thất thì sợ hãi chui rúc vào góc phòng, tưởng như âm hồn của những người bị xử oan đang về đòi mạng.
Gã Thượng thư đã sai người đến phủ Kinh thành Đô úy yêu cầu xua đuổi đám ăn mày. Nhưng gã Đô úy lại lắc đầu ngao cáo rằng đám ăn mày không cầm binh khí, không bạo loạn, họ chỉ đứng ở đại lộ bái tế và khóc lóc. Luật pháp đại giang chưa có điều khoản nào cấm dân chúng. khóc tỏ lòng biết ơn quan lại cả.
Mà người đứng đằng sau chống lưng cho đám ăn mày ấy, gã Đô úy cũng thừa biết là ai. Ở cái kinh thành này, ngoài gã Gián quan điên khùng Lý Thiên Kỳ ra thì còn ai có thể nghĩ ra cái trò thô bỉ và cao tay đến mức này.
Sang đến ngày thứ ba, tình hình đã vượt quá giới hạn chịu đựng của con người.
Hình bộ Thượng thư Trịnh Bá Cương hoàn toàn suy sụp. Hai mắt gã thâm quầng như mắt gấu trúc, râu tóc xơ xác, da mặt xám xịt như người chết đuối. Gã nằm gục trên giường, lấy ba chiếc chăn bông dày khụ trùm kín từ đầu đến chân giữa thời tiết mùa thu oi nồng. Bồ hôi gã chảy ra như tắm, nhưng gã thà bị chết ngạt còn hơn phải nghe cái điệu đồng ca ăn mày ma quỷ kia.
Thế nhưng, thứ âm thanh ấy đã thẩm thấu vào tận xương tủy gã. Ngay cả trong giấc mơ, gã cũng thấy ba trăm tên ăn mày đeo khăn tang trắng đang khiêng chiếc bàn thờ gõ khúc mía đuổi theo gã qua các con phố, vừa đuổi vừa đòi gã trả lại một nghìn lượng bạc hối lộ.
Tối hôm đó, khi tiếng khóc tế sống bước vào cao trào với điệu oán than da diết nhất, Trịnh Bá Cương chính thức phát điên.
Gã giật phăng ba lớp chăn bông, gào lên một tiếng kinh hoàng như con thú dữ bị sập bẫy. Gã không mặc triều phục, chỉ khoác chiếc áo lót trắng xộc xệch, chân đi đất, đầu tóc rũ rượi, tay cầm chiếc ấn của Hình bộ xông thẳng ra cửa lớn.
Rầm một tiếng, cánh cổng sơn đỏ phủ Thượng thư mở tung.
Trịnh Bá Cương xông ra ngoài, hai mắt đỏ ngầu, trợn ngược tròng trắng, lồng ngực phập phồng dữ dội.
Đội đồng ca ăn mày thấy cửa mở liền lập tức hít một hơi thật sâu, định dằn giọng gào to hơn nữa. Nhưng Trịnh Bá Cương đã xòe hai tay ra, quỳ sụp xuống đất trước mặt bàn thờ giả, gào lên trong tiếng nước mắt lã chã rơi:
"Thôi mà! Ta van các ngươi! Ta xin các ngươi đấy! Đừng khóc nữa! Ta cúng các ngươi toàn bộ gia tài, ta xin các ngươi hãy nín đi!"
Tiếng gõ khúc mía khựng lại. Ba trăm tên ăn mày nhìn vị Thượng thư uy quyền lẫm liệt ngày nào giờ đây quỳ gối van xin dưới đất mà không khỏi ngỡ ngàng.
Từ trong quán trà đối diện, một bóng người thong dong bước ra. Lý Thiên Kỳ tay cầm chiếc quạt giấy, mặt tươi cười rạng rỡ như hoa nở mùa xuân. Hắn tiến lại gần Trịnh Bá Cương, nghiêng đầu nhìn vị đại thần đang run rẩy dưới đất, giọng nói ngọt ngào như mật chất độc:
"Kìa Trịnh đại nhân, sao ngài lại làm vậy? Đám dân nghèo này cảm kích uy đức ăn tiền của ngài nên mới lập bàn thờ tế sống, hát ca ngợi ngài suốt ba ngày đêm. Ngài phải thấy làm vinh hạnh mới đúng chứ?"
Trịnh Bá Cương ngước mắt lên nhìn Thiên Kỳ, trong ánh mắt không còn một chút uy quyền hay đe dọa nào nữa, chỉ còn lại sự sợ hãi tột cùng trước một kẻ vô sỉ đến mức biến thái. Gã ôm lấy chân Thiên Kỳ, móm mém van xin rằng gã biết sai rồi, gã sẽ trả lại một nghìn lượng bạc, gã sẽ ký đơn tái thẩm ngay lập tức, chỉ xin Thiên Kỳ thu hồi cái đội quân ma quỷ này về giùm gã.
Thiên Kỳ mỉm cười nhẹ nhàng, từ trong tay áo rút ra một tờ đơn tái thẩm án oan đã được viết sẵn lời lẽ vô cùng đàng hoàng. Hắn đưa ngọn bút lông và đĩa mực đỏ đến trước mặt Thượng thư.
Trịnh Bá Cương không một chút do dự, tay run cầm cập vội vàng ký tên, ấn dấu vân tay và lấy chiếc bộ ấn Hình bộ đóng rầm một cái lên tờ đơn.
Khi nét mực đỏ tươi vừa khô, Thiên Kỳ cẩn thận thu lại tờ đơn, xếp gọn cho vào túi áo. Hắn quay sang phía ba trăm anh em ăn mày, xòe tay ra ra hiệu.
Lão Tác lập tức hô lớn một tiếng. Toàn bộ đám ăn mày dừng hẳn tiếng khóc. Ba trăm người đồng loạt thu dọn bàn thờ, cuộn khăn tang lại, rồi cất khúc mía vào lưng quần.
Thiên Kỳ rút từ trong ngực áo ra một chiếc bao tải to hơn, bên trong chứa năm mươi lượng bạc thưởng thêm, ném thẳng cho Lão Tác. Đám ăn mày reo hò vang dội cả một góc trời, rối rít cảm ơn Trạng nguyên lang rồi giải tán nhanh như một trận gió, trả lại sự yên tĩnh vốn có cho con phố.
Trịnh Bá Cương nằm bệt dưới đất, nghe thấy không gian xung quanh đột nhiên im lặng phắc, gã như vừa thoát khỏi tầng sâu nhất của địa ngục. Gã hít một hơi thật sâu, rồi gục đầu xuống nền đá trước cửa phủ, ngất đi vì kiệt sức và nhục nhã.
Sáng hôm sau, tờ đơn tái thẩm do chính tay Hình bộ Thượng thư ký tên đã xuất hiện trên bàn ngự phê của Hoàng đế. Người nông dân bị oan lập tức được phóng thích ngay tại đại lao, còn tên phú thương họ Tiền bị tịch thu toàn bộ tài sản và chịu phạt trượng.
Hình bộ Thượng thư Trịnh Bá Cương sau sự kiện tế sống ấy thì cáo bệnh nghỉ triều suốt một tháng liền. Người ta đồn rằng, từ đó về sau, chỉ cần Trịnh đại nhân nghe thấy tiếng ai đó gõ hai khúc gỗ vào nhau kêu cốc cốc, hay nhìn thấy ai cầm khúc mía đường, là gã lập tức chui tọt xuống gầm bàn, hai tay ôm đầu run rẩy không ngừng.
Còn Lý Thiên Kỳ, gã Gián nghị Đại phu vô sỉ nhất triều đại, lại ung dung ngồi ở quán trà đầu hẻm, cắn hạt dưa lách tách, ánh mắt đảo quanh kinh kỳ để tìm kiếm mục tiêu tiếp theo cho những trò quậy phá bựa đỉnh cao của mình.