Điện Thái Hòa buổi sớm mai chìm trong làn sương thu se lạnh. Ánh nắng vàng vọt lướt qua những mái đao uốn cong bọc đồng sáng quắc, chiếu xuống khoảng sân gạch bát tràng rộng lớn, nơi ba mươi sĩ tử xuất sắc nhất toàn quốc đang đứng chỉnh tề theo hai hàng dọc. Ai nấy mặt mũi xanh mét, môi run bần bật vì cái lạnh của sương đêm và vì nỗi sợ hãi mơ hồ trước uy nghiêm cấm thành. Áo mông đen, đai khăn chỉnh tề, họ đứng thẳng gối như những cây thông chịu tuyết, không ai dám hắng giọng hay nhúc nhích dù chỉ một phân.
Duy chỉ có một kẻ đang đứng tựa lưng vào cột đá chạm rồng, hai tay khoanh trước ngực, vạt áo rồng mây rộng thùng thình bay phất phơ trong gió. Lý Thiên Kỳ khẽ ngáp dài một cái rõ to, âm thanh vang vọng giữa khoảng không tĩnh mịch khiến các quan đại thần dẫn lễ phải giật mình trố mắt nhìn. Hắn chép miệng, thầm đánh giá cái triều đình này thật khéo bày vẽ. Lên kinh dự thi mà tưởng như đi chịu án tử, kẻ nào kẻ nấy mặt mày đăm chiêu như vừa bị mất sổ gạo.
Tiếng chuông đồng giật liên hồi chín tiếng, ngân vang trầm đục xuyên qua các lớp tường thành. Cánh cửa gỗ lim cẩn xà cừ của điện Thái Hòa chậm rãi mở ra. Đám thái giám cầm quạt lông chim trĩ đi trước, theo sau là hai hàng quan lại triều đình áo tía đai vàng, mặt mày hãnh tiến, râu ria xum xê. Cuối cùng, dưới lọng vàng che rợp, Hoàng đế bước lên ngai vàng. Ánh mắt vương giả lướt qua ba mươi cái đầu đang quỳ rập dưới thềm đá.
Cần Thần Điện Đại Học Sĩ bước ra, dõng dạc tuyên đọc thánh chỉ. Lời lẽ huyên thuyên dài dòng lê thê suốt nửa canh giờ, toàn những từ ngữ hoa mỹ ca tụng thánh đức và sự hưng thịnh của triều đại. Lý Thiên Kỳ quỳ ở hàng cuối, tranh thủ chợp mắt được một giấc ngắn. Cho đến khi giọng nói xé xé của vị đại thần dâng cao ở đoạn cuối, hắn mới giật mình tỉnh giấc.
Đề thi Đình năm nay chính thức được công bố. Chỉ vẹn vẹn tám chữ: Quốc khố hư không, như hà sung thực? Tức là: Kho tàng quốc gia trống rỗng, làm sao để lấp đầy?
Một đề toán vô cùng thực tế nhưng lại là cái bẫy chết người. Triều đình dạo này chiến sự phương bắc miên man, thiên tai phương nam dồn dập, ngân khố đã kiệt quệ đến tận đáy. Hoàng đế ra đề này rõ ràng muốn tìm kiếm một giải pháp cứu nguy, nhưng đồng thời cũng là một phép thử nghiệt dã đối với lòng trung thành và trí tuệ của dàn tân khoa.
Đám sĩ tử xung quanh lập tức cắm cúi mài mực, tiếng thỏi mực va vào đĩa đá lách cách vang lên như tiếng binh khí đan vào nhau trên chiến trường. Hàng loạt ngọn bút lông thỏ bắt đầu múa trên giấy tuyên thành thơm phức.
Lý Thiên Kỳ nhếch môi nhìn qua bài thi của tên sĩ tử bên cạnh. Gã này đang cật lực múa bút, dâng tấu chương kiến nghị tăng thuế ruộng đất của nông dân thêm hai phần, giảm tiền lương của quân sĩ biên thùy, đồng thời bớt chi tiêu mua sắm vải vóc trong cung. Lối mòn cũ rích. Kẻ thì khuyên triều đình đúc thêm tiền đồng pha kẽm, kẻ lại đề xuất tịch thu tài sản của thương nhân giàu có. Những kế sách ấy, nghe thì có vẻ vì nước vì dân, nhưng bản chất vẫn là vắt cổ chày ra nước, đè đầu cưỡi cổ đám dân đen thấp cổ bé họng để khỏa lấp cái lỗ hổng do sự phung phí của giới thượng tầng gây ra.
Thiên Kỳ nhìn lên hàng quan đại thần đang đứng hầu hai bên ngai vàng. Kẻ nào kẻ nấy bụng phệ như trống chầu, áo may bằng lụa thêu chỉ vàng lấp lánh, ngón tay đeo nhẫn ngọc bích to bằng quả trứng gà. Đặc biệt, quan lại thời nay rất chuộng mốt để râu dài. Quan càng to, râu càng rậm, càng dài, càng được vuốt ve bóng lộn bằng dầu thơm xa xỉ. Có vị Thượng thư râu dài chạm tận thắt lưng, gật gù ra vẻ đàng hoàng đạo mạo, nhưng đôi mắt thì đờ đẫn vì đêm qua vừa đắm mình trong yến tiệc mỹ nữ.
Một ý nghĩ quái đản, sâu cay bùng lên trong đầu Thiên Kỳ. Hắn gãi cằm, mỉm cười ma mị rồi cầm lấy ngọn bút. Hắn không mài mực bằng nước, mà lấy chút trà ngon quan ban cho để mài mực. Nước trà đậm đà quyện với mực tàu tạo ra một thứ mùi thơm thoang thoảng, quyến rũ lạ kỳ. Hắn hạ bút, chữ viết như rồng múa phụng múa, sắc bén như dao cạo, tuôn chảy ào ạt trên mặt giấy.
Trong khi các sĩ tử khác vắt óc suy nghĩ, mồ hôi hột rơi nhỏ giọt xuống mặt bàn, thì Thiên Kỳ hoàn thành bài thi chỉ trong vòng hai canh giờ. Hắn đặt bút xuống, ung dung thổi khô mực, rồi thong thả vươn người làm một tràng ngáp dài.
Thời gian nộp bài đã đến. Đám thái giám thu thập toàn bộ các bài tấu rồi kính cẩn dâng lên trước ngai vàng. Hoàng đế giở từng bài ra xem. Nét mặt Ngài ngày càng trầm xuống, chân mày nhíu chặt lại đầy thất vọng. Bài thì đòi tăng thuế muối, bài thì đòi cắt bổng lộc binh sĩ, toàn là những lời sáo rỗng, áp bức dân lành, chẳng có chút sáng tạo nào.
Đột nhiên, tay Hoàng đế dừng lại ở một tờ tuyên thành. Nét chữ sắt nét, khí thế phượng múa rồng bay đập vào mắt Ngài. Nhưng khi đọc đến dòng tiêu đề, mắt Hoàng đế chợt trợn tròn, đôi lông mày nhướn cao đến tận trán. Ngài hắng giọng một tiếng thật to, rồi ngẩng đầu nhìn xuống toàn thể triều đình.
Hoàng đế cất giọng trầm ồ:
Bài tấu này của sĩ tử Lý Thiên Kỳ. Lời văn vô cùng độc đáo, tư tưởng vượt xa người thường. Trẫm muốn đích thân Cần Thần Điện Đại Học Sĩ đọc to bài tấu này trước mặt triều thần, để tất cả cùng thưởng thức kế sách dời núi lấp biển của tân khoa.
Vị Đại học sĩ kính cẩn bước lên, hai tay nhận lấy bài thi. Lão hắng giọng, chỉnh lại mũ đai, rồi bắt đầu cất giọng ngâm nga bằng thứ giọng điệu văn hoa, truyền cảm.
Kính tâu Thánh thượng. Quốc khố hư không, chẳng qua là do kẻ giàu không xả, người nghèo bị vắt kiệt. Nay muốn lấp đầy ngân khố mà không làm oán thán lòng dân, thần xin dâng Kế sách nhị thuế đặc biệt, đánh thẳng vào căn nguyên của sự lãng phí.
Đại học sĩ đọc đến đây thì hơi khựng lại, đôi mắt lão quét qua những dòng chữ tiếp theo, sắc mặt đột nhiên biến đổi từ trắng sang xanh, rồi từ xanh sang đỏ quạch. Tay lão run lên bần bật khiến tờ giấy tuyên thành kêu sột soạt.
Hoàng đế đập tay xuống ngai vàng, phán:
Đọc tiếp! Không được ngập ngừng!
Đại học sĩ nuốt nước bọt gượng gạo, trán rịn ra từng giọt mồ hôi hột, đành nhắm mắt đọc tiếp bằng giọng run rẩy:
Điều thứ nhất: Thuế Râu Tóc Quan Viên. Thần quan sát thấy, quan lại trong triều bổng lộc càng cao thì râu tóc càng dài, càng rậm. Để nuôi dưỡng một chòm râu dài một thước, béo ngậy bóng mượt, quan viên phải tiêu tốn hàng tấn thịt lợn, hàng trăm vò rượu ngon, cùng vô số dầu thơm đắt đỏ mua từ Tây Vực. Đó chính là sự kết tinh của bổng lộc triều đình và xương máu nhân dân. Do đó, thần đề xuất quy định tấc râu tính tiền. Râu dài một tấc, mỗi tháng nộp năm lượng bạc. Râu dài ba tấc, nộp hai mươi lượng. Kẻ nào để râu quai nón rậm rạp như rừng rậm, thu hẳn một trăm lượng bạc mỗi tháng vào quốc khố. Ai không muốn nộp thuế, xin mời cạo trọc trẵn, vừa tiết kiệm được tài nguyên xã hội, vừa thể hiện sự thanh tao, dốc lòng vì nước vì dân.
Cả điện Thái Hòa lập tức rơi vào một khoảng trống im lặng rợn người.
Tất cả các đại thần, từ Lễ bộ Thượng thư đến Binh bộ Thượng thư, kẻ nào kẻ nấy đều sở hữu những chòm râu tự hào nhất. Nghe đến đây, ngón tay họ đang vuốt râu đột ngột khựng lại. Vị Lễ bộ Thượng thư có chòm râu dài chạm thắt lưng trợn ngược mắt, tim đập liên hồi như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Lão nhẩm tính, với chòm râu này của lão, mỗi tháng lão phải móc tiền túi ra nộp gần hai trăm lượng bạc, đúng bằng nửa năm bổng lộc.
Nhưng sự kinh hoàng vẫn chưa dừng lại ở đó. Đại học sĩ run rẩy đọc tiếp điều thứ hai, giọng nói đã lạc đi vì hoảng sợ:
Điều thứ hai: Thuế Bài Tiết Cao Cấp. Thần lại thấy, dân đen ăn khoai củ, rau dại, chất thải ra nhẹ nhàng, thậm chí còn làm phân bón cho ruộng đồng, có lợi cho nông nghiệp. Trong khi đó, các đại thần ăn toàn yến sào, vi cá, tay gấu, sâm nhung, lượng xả thải ra kinh thành vô cùng lớn, vừa gây hôi thối vừa làm ô nhiễm nguồn nước cấm thành, tốn vô số phu dịch dọn dẹp. Nay thần kiến nghị lập Ban Quản Lý Bài Tiết. Quan viên mỗi lần đi ngoài phải đăng ký và nộp thuế dựa trên khối lượng và mùi hương. Kẻ nào xả ra mùi sâm nhung xa xỉ, chứng tỏ ăn uống quá độ, phạt thu thuế gấp đôi. Tiền thuế này thu được sẽ dùng trực tiếp để tu sửa đê điều và hỗ trợ người nghèo. Làm được hai điều này, quốc khố chẳng mấy mà tràn ngập vàng bạc, dân chúng lại được hoan hỷ vì triều đình công bằng tuyệt đối.
Phụt!
Một vị quan già đứng ở hàng đầu do quá sốc đã lỡ tay giật đứt lỡm râu cằm của mình, máu tươi chảy ra ướt cả vạt áo, nhưng lão thậm chí còn không cảm thấy đau. Lồng ngực lão phập phồng liên tục, mặt tím ngắt như quả cà muối, tay chỉ thẳng vào Lý Thiên Kỳ nhưng không thốt ra được lời nào vì uất hận nghẹn gián ở cổ họng.
Cả điện Thái Hòa như một tổ ong vò vẽ bị chọc giận. Hàng trăm con mắt đỏ ngầu, sặc mùi sát khí đồng loạt đổ dồn về phía Lý Thiên Kỳ. Đám sĩ tử đứng xung quanh quỳ thụp xuống đất, không ai dám ngẩng đầu lên, trong lòng thầm than kẻ này chắc chắn sẽ bị chu di ba họ vì tội khi quân sỉ nhục triều đình.
Thừa tướng bước ra khỏi hàng, người rung lên bần bật vì tức giận. Lão vái lạy Hoàng đế, giọng nói như nghẹn lại vì uất hận:
Thần bệ hạ! Kẻ này thi văn vô liêm xỉ, đem những chuyện dơ bẩn, thô tục vào chốn quân thần nghiêm trang! Lời lẽ của hắn không những sỉ nhục toàn thể quan lại triều đình, mà còn coi thường thánh uy! Xin Bệ hạ lập tức cho lực lượng Cẩm Y Vệ lôi hắn ra ngoài Ngọ Môn, chém đầu thị để làm gương cho thiên hạ!
Lễ bộ Thượng thư cũng lao ra quỳ sụp xuống, nước mắt nước mũi giàn giụa:
Đúng vậy Bệ hạ! Hắn dám ví chòm râu danh giá của các đại thần như sự lãng phí tài sản! Hắn dám đòi kiểm tra cả chuyện đi ngoài của bầy tôi! Đây là trò hề vô giáo dục của một kẻ lưu manh thất học! Nếu không sát hại kẻ này, văn phong sĩ khí của đại triều ta sẽ sụp đổ hoàn toàn!
Quan lại hai bên đồng loạt quỳ xuống, tiếng kêu khóc, đòi chém gãi gào vang lên như một trận cuồng phong. Lồng ngực họ nghẽn ứ vì tức giận, sự đạo mạo, uy nghiêm tích tụ bao năm qua bị bài văn của một gã sĩ tử vặt xé rách mướp không còn một mảnh vụn. Họ cảm thấy mình bị chửi thẳng vào mặt, bị vạch trần thói hợm hĩnh, tham lam và xa xỉ ngay trước mặt vị vua tối cao.
Trong khi triều đình nháo nhào như chợ cá, Lý Thiên Kỳ vẫn đứng thẳng lưng, nét mặt bình thản đến kỳ lạ. Hắn thong thả chắp tay sau lưng, nhếch môi nở một nụ cười nửa miệng, đôi mắt trong trẻo lấp lánh sự giễu cợt.
Hoàng đế ngồi trên ngai vàng, tay giấu sau tay áo rộng đang gồng chặt để không bật ra tiếng cười khoái trá. Ngài là một vị vua thông minh, từ lâu đã ngứa mắt với thói tham nhũng, xa hoa và sự giả dối của dàn quan lại lão thành. Bài tấu của Lý Thiên Kỳ tuy ngôn từ bựa dơ và quái gở, nhưng từng câu từng chữ lại châm biếm sâu cay, bóc nghê gõ đúng vào bản chất của sự lãng phí trong bộ máy triều đình. Hơn nữa, nó lại hoàn toàn đúng về mặt logic tài chính, nếu áp dụng thuế đó, quan lại bắt buộc phải sống khiêm tốn hơn, hoặc giả quốc khố sẽ thu về hàng triệu lượng bạc.
Hoàng đế giơ tay lên, triều đình lập tức im bặt, nhưng hàng trăm đôi mắt vẫn nhìn Thiên Kỳ như muốn ăn tươi nuốt sống.
Hoàng đế nhìn Thiên Kỳ, trầm giọng hỏi:
Lý Thiên Kỳ! Ngươi có nghe thấy các đại thần nói gì không? Ngươi dâng một bài tấu như thế này, chẳng lẽ không sợ Trẫm khép ngươi vào tội khi quân, vạn đao xẻ thịt sao?
Lý Thiên Kỳ bước ra một bước, chắp tay cúi đầu, giọng nói bình thản nhưng vang vọng khắp điện Thái Hòa:
Thánh thượng anh minh! Thần xin hỏi các vị đại thần đang quỳ ở đây một câu. Đề bài của Bệ hạ là tìm kế sách lấp đầy quốc khố. Dân chúng ngoài kia đã chịu trăm phương ngàn kế thuế dịch, ăn không đủ no, mặc không đủ ấm, cày sâu cuốc bẫm cả đời cũng không đủ nộp thuế. Nếu nay lại tăng thuế gạo, thuế muối của dân, đó là đẩy dân vào đường cùng, là vi phạm đạo làm vua, làm quan!
Hắn xoay người, ánh mắt sắc lẹm lướt qua mặt Thừa tướng và Lễ bộ Thượng thư khiến hai lão bất giác giật mình thụt lùi:
Quan lại hưởng bổng lộc triều đình, ăn lộc của dân, vậy tại sao khi đất nước khó khăn, quan lại không chịu bỏ một phần sự xa hoa của mình ra để cứu quốc? Chòm râu kia có làm cho đất nước giàu mạnh hơn không? Những bữa tiệc đắt đỏ kia có làm cho biên cương bình yên không? Thần đề xuất thu thuế râu tóc và chất thải, chính là muốn các quan lấy bớt sự dơ bẩn và lãng phí của mình để biến thành cơm ăn áo mặc cho nhân dân! Nếu các vị đại thần thực sự yêu nước thương dân, tại sao lại tiếc vài lượng bạc thuế râu, hay tiếc một lần kiểm tra xả thải? Hay là. lòng tự trọng của các vị còn cao hơn cả sự sinh tồn của quốc gia?
Lời lẽ của Thiên Kỳ như những gậy sắt quật mạnh vào mặt đám quan lại. Họ nghẹn lời, mặt cắt không còn một giọt máu. Thừa tướng há miệng ra muốn cãi lại, nhưng bất lực nhận ra nếu mình phản đối, chẳng khác nào tự thừa nhận mình ích kỷ, yêu chòm râu của mình hơn quốc gia đại sự.
Một bầu không khí ngột ngạt bao trùm điện Thái Hòa. Đám sĩ tử khác nhìn Thiên Kỳ với ánh mắt kính sợ xen lẫn bàng hoàng. Hắn không phải là một sĩ tử bình thường, hắn là một kẻ điên, một quái kiệt sẵn sàng san bằng mọi quy chuẩn đạo đức giả của giới thượng lưu bằng sự vô sỉ đỉnh cao của mình.
Hoàng đế nhìn xuống Lý Thiên Kỳ, trong mắt lóe lên một tia sáng thán phục. Ngài vuốt cằm, suy nghĩ một lúc lâu rồi bất ngờ cất tiếng cười to. Tiếng cười vang dội khắp cung điện khiến ai nấy đều bàng hoàng.
Háo lắm! Mới mẻ lắm! Văn chương phải có cái khí phách dời núi lấp biển, dám nói điều người khác không dám nói như vậy chứ! Đề thi năm nay, Trẫm đã tìm thấy người xuất sắc nhất!
Hoàng đế đứng dậy, phẩy tay áo dõng dạc tuyên bố:
Trạng nguyên kỳ thi Đình năm nay, không ai khác chính là Lý Thiên Kỳ! Bài tấu của ngươi, Trẫm sẽ cho khắc thành bia đá đặt ngay trước cổng Bộ Tài Chính để toàn bộ quan lại mỗi ngày ra vào đều phải soi rọi lại bản thân!
Lời tuyên bố của Hoàng đế như một tia sét đánh ngang tai toàn thể triều thần. Thừa tướng ngã khuỵu xuống sàn đá, Lễ bộ Thượng thư tức dồn máu lên não, mắt trợn ngược rồi ngất xỉu ngay tại chỗ, được hai thái giám vội vã khiêng ra ngoài.
Lý Thiên Kỳ nhếch môi cười thầm. Hắn chắp tay tạ ơn Hoàng đế, trong lòng lại than ngắn thở dài. Hắn vốn dĩ chỉ muốn viết một bài văn quái đản để bị đánh trượt, ai ngờ cái triều đình này lại mặn mòi đến mức trao luôn chức Trạng nguyên cho hắn. Con đường đại náo kinh thành của gã Trạng nguyên vô sỉ nhất lịch sử, xem ra bây giờ mới chính thức bắt đầu.