(Từ đây sẽ đổi cách xưng hô sang tên main sau khi xuyên vào) Adrien thức dậy trước khi mặt trời mọc.
Cơn đau ở ngực đã dịu đi, nhưng cơ thể anh vẫn nặng nề như thể từng khớp xương đều bị nhét đầy chì. Adrien nằm im một lúc, nghe tiếng chim hót ngoài cửa sổ và tiếng chân người đi lại trong sân. Những âm thanh xa lạ. Nhưng anh không còn cảm thấy choáng váng như đêm qua. Có lẽ cơ thể Adrien đang dần hồi phục. Hoặc có lẽ anh đã bắt đầu quen với việc mình là ai.
Anh ngồi dậy, chậm rãi, đặt chân xuống sàn đá lạnh. Một chiếc áo choàng len treo trên móc cạnh giường. Anh khoác nó lên người, cảm nhận mùi len ẩm và mùi gỗ cũ. Rồi anh bước ra cửa.
Hành lang lâu đài de Veyrac hẹp và tối, được chiếu sáng bởi những ô cửa sổ nhỏ hình vòm cung. Tường đá ong ong mùi ẩm mốc. Những bức tranh chân dung treo dọc hành lang — tổ tiên của Adrien, anh đoán vậy — nhưng phần lớn đã bạc màu đến mức không thể nhận ra khuôn mặt. Một vài bức bị rách, để lộ lớp vải bố bên dưới. Không ai buồn sửa chúng.
Anh đi xuống cầu thang xoắn ốc, tay bám vào lan can gỗ đã mòn nhẵn vì tay người. Ở tầng dưới, một khoảng sân nhỏ mở ra, được bao quanh bởi tường đá thấp. Giữa sân có một giếng nước và một cây táo gầy guộc. Vài con gà đang bới đất tìm thức ăn.
Marcellin đứng ở góc sân, đang nói chuyện với một người đàn ông mặc áo vải thô. Khi thấy anh, ông ngừng nói và cúi đầu.
— Thưa ngài. Ngài dậy sớm hơn tôi nghĩ.
— Ta ngủ đủ rồi, — anh nói. — Ông đã bắt đầu kiểm kê chưa?
— Tôi đã cho người đi thu thập số liệu từ ba ngôi làng từ đêm qua. Họ sẽ mang về trong hôm nay.
Anh gật đầu. Tốt. Marcellin hiểu rằng thời gian là thứ không thể lãng phí.
— Còn khu rừng?
— Tôi sẽ đích thân đến đó sau khi ăn sáng. Nhưng thưa ngài, có một việc tôi cần báo trước.
— Nói đi.
Marcellin ngập ngừng, rồi nói:
— Người dân trong làng đang lo lắng. Họ nghe tin ngài bị thương nặng. Và họ nghe tin chủ nợ đến. Một số người đã bắt đầu chuyển gia súc và lương thực vào rừng, phòng khi có biến.
Anh hiểu. Nông dân không phải những kẻ ngốc. Họ biết rằng khi một lãnh chúa mất đất, người chịu thiệt đầu tiên luôn là họ. Ruộng đất có thể đổi chủ, nhưng người cày cấy vẫn là họ. Và những người chủ mới thường không tử tế hơn những người cũ.
— Ta sẽ đến thăm làng, — anh nói. — Sau khi ăn sáng.
Marcellin có vẻ ngạc nhiên.
— Thưa ngài, ngài vẫn còn yếu. Và đường đến làng không được tốt.
— Ta cần nhìn thấy tận mắt. Sổ sách có thể nói dối. Đất đai thì không.
Marcellin nhìn anh một lúc lâu, rồi cúi đầu.
— Vâng, thưa ngài.
Bữa sáng được dọn trong một căn phòng nhỏ cạnh bếp. Một bát cháo yến mạch loãng, một miếng bánh mì đen cứng như đá, và một cốc nước lã. Alix ngồi đối diện anh, tay cầm một miếng bánh mì nhỏ, nhưng cô không ăn. Cô chỉ nhìn anh.
— Anh ăn đi, — cô nói. — Anh cần sức.
Anh nhấc thìa lên, múc một miếng cháo. Nó nhạt và nhão, nhưng anh buộc mình nuốt. Anh đã từng ăn những bữa trưa văn phòng đắt tiền hơn cả tháng lương của một nông dân ở đây. Nhưng bây giờ, bát cháo này là tất cả những gì anh có.
— Alix, — anh nói, đặt thìa xuống. — Em biết gì về những người trong làng không?
Cô nhìn anh, đôi mắt thoáng ngạc nhiên.
— Ý anh là gì?
— Ta cần biết ai là người có uy tín. Ai là người dân tin tưởng. Ai là người có thể giúp ta thuyết phục họ rằng ta không phải kẻ thù.
Alix đặt miếng bánh mì xuống. Cô suy nghĩ một lúc.
— Có ông Guibert. Ông ấy là trưởng làng ở làng phía bắc. Ông ấy già rồi, nhưng dân làng nghe ông ấy. Cha anh từng nói chuyện với ông ấy mỗi khi có việc quan trọng.
— Còn làng phía nam?
— Có bà Mathilde. Bà ấy là góa phụ, nhưng bà ấy quản lý ruộng đất của gia đình rất giỏi. Bà ấy không thích quý tộc, nhưng bà ấy công bằng.
— Còn làng phía đông?
Alix im lặng một lúc.
— Làng phía đông là nơi khó khăn nhất. Đất ở đó xấu hơn. Dân làng nghèo hơn. Và họ... họ không tin vào lời hứa của quý tộc. Họ đã bị lừa nhiều lần rồi.
Anh gật đầu. Ba ngôi làng, ba tính cách khác nhau. Anh cần tiếp cận mỗi nơi theo một cách khác nhau.
— Còn con đường thương mại? — Anh hỏi. — Ai là người kiểm soát nó?
— Không ai kiểm soát nó cả, — Alix nói. — Đó là vấn đề. Con đường đi qua lãnh địa của chúng ta, nhưng có ba trạm thu phí. Một của chúng ta. Một của công tước Montreuil. Và một của một lãnh chúa nhỏ ở phía đông. Cả ba đều thu phí riêng. Thương nhân phải trả ba lần.
Anh nhíu mày. Ba trạm thu phí trên một con đường. Không có gì ngạc nhiên khi thương nhân bỏ đi.
— Chúng ta có thể làm gì với hai trạm còn lại?
— Không nhiều. Công tước Montreuil có quân đội. Lãnh chúa phía đông có liên minh với ông ta. Chúng ta chỉ có... — Cô ngừng lại. — Chúng ta chỉ có vài người bảo vệ.
Anh hiểu. Anh không thể đánh bại họ bằng vũ lực. Nhưng anh có thể thương lượng. Anh có thể tìm ra một thỏa thuận có lợi cho cả ba bên. Hoặc ít nhất, có lợi cho hai bên.
— Ta sẽ xem xét, — anh nói. — Sau khi ta thấy con đường.
Sau bữa sáng, anh cùng Marcellin đến kho lương thực của lâu đài.
Đó là một tòa nhà bằng đá thấp, nằm ở góc sân, với một cánh cửa gỗ dày và một ổ khóa lớn. Marcellin mở cửa, và anh bước vào.
Bên trong tối và mát. Ánh sáng từ cửa chiếu vào những bao tải xếp dọc theo tường. Anh đếm sơ qua: khoảng hai mươi bao lúa mì, mười lăm bao lúa mạch, và tám bao đậu. Ở góc phòng, một đống củ cải và cà rốt được xếp thành đống nhỏ. Một thùng gỗ đựng thịt muối. Vài bao muối trắng. Và một chiếc kệ đựng những hũ mật ong và dầu ăn.
— Đây là toàn bộ lương thực dự trữ của chúng ta? — Anh hỏi.
— Vâng, thưa ngài. Đủ để nuôi lâu đài và những người phục vụ trong hai tháng. Nhưng nếu có chiến tranh hoặc mất mùa, nó sẽ cạn trong vài tuần.
Anh nhìn đống lương thực. Hai tháng. Đó là tất cả những gì họ có.
— Chúng ta có bao nhiêu người phục vụ trong lâu đài?
— Tám người, thưa ngài. Hai người nấu ăn, hai người hầu phòng, một người giặt giũ, một người chăm sóc ngựa, một người làm vườn, và một người trông coi kho.
— Còn đội bảo vệ?
— Mười hai người. Phần lớn là nông dân được gọi khi cần thiết. Họ không được trả lương thường xuyên. Chỉ được trả bằng lương thực khi họ làm việc.
Anh gật đầu. Mười hai người bảo vệ. Tám người phục vụ. Cộng với Alix, Marcellin, và chính anh. Tổng cộng hai mươi ba người trong lâu đài. Đó là một con số nhỏ, nhưng không nhỏ đến mức không thể quản lý.
— Còn gia súc?
— Chúng ta có mười hai con bò. Tám con dùng để cày ruộng, bốn con để lấy sữa. Ba mươi con cừu. Mười lăm con dê. Tám con lợn. Và khoảng năm mươi con gà, vịt.
— Ngựa?
— Hai con, thưa ngài. Một con già, một con trung tuổi. Cả hai đều không phải ngựa chiến. Chúng chỉ dùng để kéo xe và chở hàng.
— Lừa?
— Ba con. Một con đang mang thai.
Anh ghi nhớ những con số này. Mười hai con bò. Ba mươi con cừu. Mười lăm con dê. Tám con lợn. Hai con ngựa. Ba con lừa. Đó là tất cả gia súc của lãnh địa. Không nhiều, nhưng đủ để bắt đầu.
— Còn công cụ? — Anh hỏi tiếp.
— Chúng ta có khoảng hai mươi chiếc rìu, ba mươi chiếc cuốc, bốn mươi chiếc liềm, và một số dụng cụ khác. Phần lớn đã cũ, nhưng vẫn dùng được.
— Vũ khí?
— Mười hai cây giáo. Năm thanh kiếm ngắn. Hai chiếc nỏ. Và một số mũ giáp cũ.
Anh im lặng một lúc, ghi nhớ tất cả. Đây là tài sản của anh. Đây là tất cả những gì anh có để bắt đầu.
— Marcellin, — anh nói. — Ta cần ông viết tất cả những thứ này ra giấy. Từng con số. Từng món đồ. Ta cần biết chính xác chúng ta có gì.
— Tôi sẽ làm ngay, thưa ngài.
Buổi chiều, anh quyết định đi thị sát làng.
Marcellin chuẩn bị hai con ngựa, nhưng anh từ chối. Anh muốn đi bộ. Anh muốn cảm nhận con đường dưới chân mình, nhìn thấy những cánh đồng, những ngôi nhà, những con người. Anh không thể quản lý một lãnh địa mà anh chưa từng nhìn thấy.
Họ đi về phía bắc, đến làng Saint-Rémy. Con đường đất hẹp và gồ ghề, hai bên là những cánh đồng đã được thu hoạch, chỉ còn trơ lại gốc rạ. Một vài nông dân đang làm việc trên đồng, nhưng khi họ nhìn thấy Adrien và Marcellin, họ dừng lại và cúi đầu. Không ai chào. Không ai mỉm cười.
Anh quan sát họ. Những người đàn ông mặc áo vải thô, chân trần, tay chai sạn. Những người phụ nữ đứng bên cạnh, tay cầm cuốc hoặc liềm. Những đứa trẻ chạy lon ton quanh họ. Tất cả đều gầy. Tất cả đều mệt mỏi.
— Marcellin, — anh nói. — Đất này được luân canh như thế nào?
— Thưa ngài, chúng ta trồng lúa mì một năm, để đất nghỉ một năm. Nhưng nhiều nông dân không có đủ đất để làm vậy. Họ phải trồng liên tục.
— Và họ trả thuế bằng gì?
— Bằng lúa mì, thưa ngài. Mỗi gia đình phải nộp một phần sản lượng. Nếu không đủ, họ phải vay từ chủ nợ địa phương.
Anh dừng lại.
— Chủ nợ địa phương?
— Vâng. Có một vài thương nhân trong vùng cho nông dân vay lúa giống hoặc tiền, với lãi suất cao. Nếu mùa màng thất bát, họ không thể trả nợ, và họ phải bán đất hoặc làm việc cho chủ nợ.
Anh gật đầu. Đây là một mô hình quen thuộc. Nông dân nghèo, không có tiền tiết kiệm, phải vay để sống qua mùa đói. Lãi suất cao, và khi mùa màng thất bát, họ mất đất. Đất tập trung vào tay những người cho vay. Và những người cho vay đó thường có quan hệ với quý tộc địa phương.
— Ai là chủ nợ lớn nhất trong vùng?
— Thưa ngài, đó là một thương nhân tên là Bertrand. Hắn ta có một kho hàng ở thị trấn bên kia sông. Hắn ta cho nông dân vay với lãi suất hai mươi phần trăm một năm.
— Hai mươi phần trăm?
— Vâng, thưa ngài. Và nếu họ không trả được, hắn ta lấy đất.
Anh im lặng. Hai mươi phần trăm một năm. Đó là mức lãi suất c-ắt cổ. Ngay cả ở thế giới cũ, anh cũng hiếm khi thấy mức lãi suất cao như vậy. Và ở đây, nó được áp dụng cho những người nghèo nhất.
— Hắn ta có quan hệ với công tước Montreuil không?
Marcellin ngập ngừng.
— Thưa ngài, tôi không biết chắc. Nhưng có tin đồn rằng hắn ta là người của công tước.
Anh gật đầu. Mọi thứ bắt đầu liên kết lại. Công tước Montreuil muốn đất của de Veyrac. Hắn ta thu hút thương nhân sang tuyến đường phía nam. Hắn ta có một chủ nợ đang cho nông dân vay với lãi suất c-ắt cổ. Và khi nông dân mất đất, đất đó sẽ thuộc về công tước.
Đây không phải là một cuộc khủng hoảng tài chính đơn thuần. Đây là một cuộc chiến tranh kinh tế.
Họ đến làng Saint-Rémy vào giữa buổi chiều.
Ngôi làng nhỏ, chỉ có khoảng hai mươi ngôi nhà tranh. Một cái giếng ở giữa. Một nhà thờ nhỏ bằng đá. Và một cánh đồng chung đã được thu hoạch.
Khi Adrien bước vào làng, mọi người dừng lại và nhìn anh. Không ai cúi đầu chào. Họ chỉ đứng đó, im lặng, với ánh mắt dè chừng.
Anh hiểu. Adrien trước đây chưa bao giờ đến làng. Adrien trước đây chỉ quan tâm đến tiệc tùng và săn bắn. Adrien trước đây không phải là người họ tin tưởng.
— Marcellin, — anh nói. — Ta muốn nói chuyện với trưởng làng.
Marcellin gật đầu, rồi bước về phía một người đàn ông lớn tuổi đang đứng bên giếng. Ông ta mặc áo vải thô, đội mũ rơm, và tay cầm một cây gậy gỗ. Ông ta nhìn Adrien với ánh mắt không chút thiện cảm.
— Thưa ngài, — Marcellin nói. — Đây là ông Guibert, trưởng làng Saint-Rémy.
Anh gật đầu.
— Ông Guibert. Ta muốn hỏi ông một vài điều về làng.
Ông già nhìn anh một lúc lâu. Rồi ông ta nói, giọng khàn và chậm:
— Ngài muốn hỏi gì?
— Ta muốn biết mùa màng năm nay thế nào.
— Không tốt.
— Tại sao?
— Mưa đến muộn. Lúa mì không đủ nước. Sản lượng giảm ba phần.
— Và thuế thì sao?
Ông già im lặng. Ông ta nhìn Marcellin, rồi nhìn lại Adrien.
— Thuế vẫn phải trả đủ, thưa ngài. Nếu không, chúng tôi phải vay.
— Vay từ ai?
— Từ Bertrand. Hắn ta cho vay lúa giống. Nhưng lãi suất cao.
— Bao nhiêu?
— Hai mươi phần trăm. Hoặc ba mươi, nếu chúng tôi không trả đúng hạn.
Anh im lặng. Ông già nhìn anh, và trong ánh mắt ông ta có gì đó — không phải sợ hãi, mà là thách thức.
— Ngài có biết tại sao chúng tôi không thể trả thuế không?
— Nói cho ta.
— Vì chúng tôi không có đủ đất. Mỗi gia đình chỉ có một mảnh nhỏ. Chúng tôi trồng lúa mì, nhưng không đủ để ăn. Chúng tôi phải trồng thêm rau, nuôi gà, nuôi lợn. Nhưng thuế thì tính bằng lúa mì. Và giá lúa mì thì do thương nhân quyết định.
Anh gật đầu. Đây là một vấn đề cơ cấu. Nông dân bị mắc kẹt trong một hệ thống mà họ không thể thắng. Họ sản xuất lúa mì, nhưng không kiểm soát giá. Họ phải trả thuế bằng lúa mì, nhưng không có đủ đất để sản xuất. Và khi họ vay, họ vay với lãi suất c-ắt cổ.
— Nếu ta giảm thuế cho năm nay, ông có thể trả nợ không?
Ông già nhìn anh. Lần này, ánh mắt ông ta thay đổi. Có gì đó — không phải tin tưởng, mà là tò mò.
— Nếu ngài giảm thuế, chúng tôi có thể trả một phần. Nhưng không đủ.
— Ta hiểu.
Anh quay sang Marcellin.
— Chúng ta sẽ đến làng tiếp theo.
Họ đi qua ba ngôi làng trong ngày hôm đó.
Mỗi ngôi làng đều có câu chuyện giống nhau. Mùa màng thất bát. Thuế cao. Nợ nần. Và một chủ nợ tên là Bertrand đang chờ đợi.
Khi họ trở về lâu đài, trời đã tối. Anh mệt mỏi, vết thương ở ngực đau nhức, nhưng đầu anh vẫn sáng rõ.
— Marcellin, — anh nói khi họ bước vào sân. — Ta cần ông tìm hiểu về Bertrand. Hắn ta cho vay bao nhiêu? Hắn ta có bao nhiêu nông dân mắc nợ? Và hắn ta có quan hệ gì với công tước Montreuil?
— Thưa ngài, tôi sẽ bắt đầu ngay từ sáng mai.
— Không. Bắt đầu từ bây giờ.
Marcellin cúi đầu, rồi quay người bước về phía khu nhà ở của người hầu.
Anh bước vào phòng, ngồi xuống bàn, và mở cuốn sổ.
Anh lật đến trang cuối cùng — trang tổng kết. Đó là một bảng tổng kết, được viết bằng nét chữ khác — không phải của Marcellin. Nét chữ này mới hơn, sắc nét hơn, và có vẻ vội vàng.
Tổng thu: 312 đồng vàng.
Tổng chi: 287 đồng vàng.
Thặng dư: 25 đồng vàng.
Anh nhìn con số thặng dư. Hai mươi lăm đồng vàng. Một con số nhỏ đến mức gần như vô nghĩa. Nhưng điều khiến anh chú ý không phải là con số đó.
Điều khiến anh chú ý là dòng chữ bên lề, viết bằng mực đỏ, nét chữ run rẩy như thể người viết đang tức giận hoặc sợ hãi:
"Không thể tiếp tục như thế này."
Anh nhìn dòng chữ đó một lúc lâu. Ai đã viết nó? Marcellin? Hay người quản lý đã bỏ trốn? Và "không thể tiếp tục như thế này" nghĩa là gì? Không thể tiếp tục chi tiêu? Không thể tiếp tục thất thoát? Hay không thể tiếp tục che giấu điều gì đó?
Anh lật sang một trang khác. Đó là bảng liệt kê các khoản chi tiêu. Tiền lương cho người hầu. Tiền sửa chữa lâu đài. Tiền mua vũ khí. Tiền cống nạp cho công tước. Tiền thuế cho nhà vua.
Và ở cuối trang, một dòng chữ nhỏ: "Chi phí không giải thích được."
Anh dừng lại. Đọc dòng chữ đó ba lần. Trong hai mươi năm làm tài chính, anh đã nhìn thấy vô số cách để che giấu thất thoát. Nhưng "chi phí không giải thích được" là cách trắng trợn nhất. Nó có nghĩa là ai đó đã lấy tiền mà không thèm ngụy trang.
Anh cầm bút lên và bắt đầu viết.
Vấn đề 1: Nợ 1.200 đồng vàng. Chủ nợ: Ngân hàng Artaud. Đại diện: Lucien Artois.
Vấn đề 2: Thu nhập hàng năm 312 đồng vàng. Không đủ để trả nợ.
Vấn đề 3: Con đường thương mại xuống cấp. Thương nhân chuyển sang tuyến đường phía nam.
Vấn đề 4: Nông dân mắc nợ chủ nợ địa phương. Chủ nợ: Bertrand. Lãi suất: 20–30%/năm.
Vấn đề 5: Công tước Montreuil muốn đất của de Veyrac. Hắn ta đang thao túng thương mại và tín dụng để đạt được mục tiêu.
Vấn đề 6: "Chi phí không giải thích được" — dấu hiệu tham nhũng nội bộ. Người quản lý cũ đã bỏ trốn.
Anh dừng lại, nhìn những dòng chữ. Sáu vấn đề. Nhưng chúng không tách rời. Chúng liên kết với nhau.
Nếu anh giải quyết được vấn đề 4 — giúp nông dân thoát khỏi nợ nần — anh có thể tăng sản lượng. Nếu anh tăng sản lượng, anh có thể bán thặng dư. Nếu anh bán được thặng dư, anh có thể trả nợ.
Nhưng để giúp nông dân, anh cần tiền. Và anh không có tiền.
Anh cần một nguồn thu mới. Một nguồn thu không phụ thuộc vào nông nghiệp. Một nguồn thu không phụ thuộc vào con đường thương mại đang chết.
Anh nhìn ra cửa sổ. Bên ngoài, bóng tối bao trùm mọi thứ. Nhưng trong đầu anh, một ý tưởng bắt đầu hình thành.
Khu rừng.
Khu rừng chưa được khai thác đúng cách. Gỗ có thể bán cho các thành bang phía đông. Than có thể bán cho các xưởng rèn. Quyền săn bắn có thể cho thuê.
Nhưng để khai thác khu rừng, anh cần nhân lực. Và nhân lực thì đang bận trồng lúa mì để trả nợ.
Anh cần phá vỡ vòng luẩn quẩn đó.
Anh cầm bút lên và viết thêm:
Giải pháp: Tái cơ cấu nợ của nông dân. Chuyển đổi một phần lao động từ nông nghiệp sang lâm nghiệp. Tạo nguồn thu mới từ gỗ và than.
Anh nhìn dòng chữ đó. Nó đơn giản trên giấy. Nhưng để thực hiện, anh cần thời gian, tiền, và sự hợp tác của nông dân.
Anh chỉ có ba mươi ngày.
Sau đó, anh mở cuốn sổ mới và bắt đầu phân loại tài sản.
Dòng đầu tiên: "Tài sản có thể tạo ra tiền ngay."
Anh liệt kê: gỗ từ khu rừng, than từ khu rừng, quyền săn bắn, phí qua đường, thuế chợ, lương thực dư, gia súc dư.
Dòng thứ hai: "Tài sản cần đầu tư mới sinh lợi."
Anh liệt kê: con đường thương mại, kho lương thực, cối xay, ruộng đất, đội bảo vệ.
Dòng thứ ba: "Tài sản chỉ có giá trị danh nghĩa."
Anh liệt kê: tước vị quý tộc, quyền tòa án, những khoản thuế danh nghĩa không thể thu được, những bức tranh chân dung đã bạc màu.
Anh nhìn ba dòng chữ. Đây là nền tảng. Đây là cách anh sẽ tiếp cận mọi vấn đề từ bây giờ.
Nhưng anh cũng biết rằng có một thứ không nằm trong ba dòng chữ này. Một thứ mà anh không thể đo lường bằng sổ sách. Đó là lòng tin.
Người dân trong làng không tin anh. Alix không hoàn toàn tin anh. Marcellin nghi ngờ anh.
Và anh chỉ có ba mươi ngày để thay đổi điều đó.
Anh đặt bút xuống, tựa lưng vào ghế. Cơn đau ở ngực vẫn còn đó, âm ỉ và dai dẳng. Nhưng nó không còn quan trọng nữa.
Anh đã có một kế hoạch. Một kế hoạch táo bạo, có thể thất bại, nhưng ít nhất nó là một kế hoạch.
Và anh sẽ bắt đầu thực hiện nó vào ngày mai.