Có ba thứ Anh học được trong hai mươi năm làm tài chính.
Thứ nhất, khi một con nợ nói "tôi sẽ trả," hãy nhìn vào dòng tiền của họ, không phải lời hứa.
Thứ hai, khi một tài sản được rao bán với giá "quá tốt để bỏ qua," hãy kiểm tra xem ai đang bán và tại sao họ cần tiền gấp đến vậy.
Thứ ba, và quan trọng nhất: khi mọi thứ có vẻ sụp đổ, đừng hoảng loạn. Hãy tìm cuốn sổ. Dòng tiền luôn để lại dấu vết.
Trần Minh An không có cuốn sổ nào khi anh tỉnh dậy.
Anh tỉnh dậy vì một cơn ho xé toạc lồng ngực. Cổ họng khô rát. Mùi ẩm mốc, mùi gỗ mục, và một thứ mùi tanh nhẹ của máu cũ tràn vào mũi. Anh cố mở mắt, nhưng thứ đầu tiên anh nhìn thấy không phải trần nhà bệnh viện — mà là một khe nứt chạy dọc bức tường đá, sâu đến mức có thể nhìn thấy những viên gạch bên trong.
Anh nằm trên một chiếc giường gỗ. Đệm cỏ khô lạo xạo dưới lưng. Một ngọn nến vàng vọt trên bàn. Bóng tối phía sau nó dày đặc đến mức anh có cảm giác căn phòng không có tường, chỉ có bóng tối và ngọn nến, và anh đang lơ lửng giữa hai thứ đó.
Anh đưa tay lên ngực. Có một vết thương ở đó, được băng bằng vải lanh thô. Dưới lớp vải, da thịt vẫn nóng ran.
Anh không nhớ mình bị thương.
Anh nhớ màn hình máy tính. Anh nhớ dòng tin nhắn từ vợ: "Anh về sớm nhé, con sốt." Anh nhớ mình đứng dậy, cầm áo khoác, và rồi — không có gì nữa. Không có tai nạn. Không có bệnh viện. Không có ánh sáng trắng hay tiếng máy móc.
Chỉ có căn phòng này. Và cơ thể này.
Anh nhìn bàn tay mình. Đó không phải tay anh. Những ngón tay dài hơn, gầy hơn, với những đốt xương rõ ràng và làn da trắng xanh thiếu nắng. Trên mu bàn tay có một vết sẹo nhỏ hình vòng cung. Trên ngón áp út có một chiếc nhẫn bạc khắc hình đại bàng dang cánh.
Anh không đeo nhẫn.
Cánh cửa gỗ mở ra.
Một cô gái trẻ bước vào, tay cầm chồng vải lanh. Cô mặc váy len xám đã sờn, tóc búi gọn sau đầu bằng trâm gỗ. Khuôn mặt gầy, nhưng đôi mắt to và sáng — và đôi mắt đó đang nhìn anh với vẻ lo lắng pha lẫn ngạc nhiên.
— Anh tỉnh rồi!
Cô chạy đến bên giường, đặt chồng vải lên ghế, đưa tay sờ trán anh. Bàn tay cô mát lạnh.
— Anh còn sốt, nhưng đã đỡ hơn nhiều. Em đã sợ...
Cô ngập ngừng.
— Em đã sợ anh không qua khỏi, Adrien.
Adrien.
Cái tên rơi vào đầu anh như một hòn sỏi xuống mặt hồ đen. Và rồi mặt hồ đó bắt đầu dao động. Những mảnh ký ức không phải của anh trồi lên, rời rạc và mờ nhạt như những thước phim cũ bị ngâm nước.
Adrien de Veyrac. Nam tước. Hai mươi ba tuổi. Cha mẹ đã mất. Anh trai đã chết trong một chiến dịch quân sự ở biên giới phía đông. Một tòa lâu đài cũ. Ba ngôi làng. Một khu rừng. Và một khoản nợ.
Anh nhắm mắt lại, hít thở sâu. Tim anh đập nhanh đến mức anh có thể cảm nhận được từng nhịp ở cổ họng. Đây không phải giấc mơ. Đây là một thực tại khác. Một thực tại mà anh không thuộc về.
— Alix, phải không?
Giọng anh khàn đặc, không giống giọng anh chút nào. Đó là giọng của một người trẻ tuổi, yếu ớt vì bệnh.
Cô khựng lại. Đôi mắt mở to hơn một chút, rồi cô gật đầu chậm rãi.
— Vâng. Anh... anh nhớ ra em rồi?
Anh không nhớ. Nhưng anh có thể đoán. Alix de Veyrac, em gái của Adrien, mười chín tuổi. Trong những mảnh ký ức rời rạc, cô là người duy nhất còn lại của gia đình. Người duy nhất không bỏ đi.
— Anh nhớ mang máng, — anh nói, cố giữ giọng tự nhiên. — Đầu anh... vẫn còn lộn xộn lắm.
Alix ngồi xuống mép giường, tay cô nắm chặt lấy tay anh. Ngón tay cô lạnh và hơi run.
— Anh đã hôn mê ba ngày. Vết thương ở ngực bị nhiễm trùng. Thầy thuốc nói nếu anh không tỉnh lại trong đêm nay thì...
Cô ngừng lại, cắn môi.
— Nhưng anh tỉnh rồi. Anh tỉnh rồi là tốt rồi.
Anh nhìn cô em gái xa lạ này. Trong lòng anh dâng lên một cảm giác kỳ lạ — một sự đồng cảm không phải của chính mình. Adrien thương em gái mình. Ngay cả khi cơ thể này không còn là Adrien, cảm xúc của cậu ta vẫn còn đọng lại đâu đó trong từng tế bào.
— Có chuyện gì xảy ra trong lúc anh hôn mê không?
Alix ngập ngừng. Cô nhìn ra cửa, rồi nhìn xuống tay mình.
— Có. Người của chủ nợ đến. Cách đây hai ngày.
Tim anh chùng xuống.
— Chủ nợ nào?
— Ngân hàng của gia tộc Artaud. Họ cho cha vay một khoản tiền lớn để trang trải chiến dịch của anh trai anh. Khoản nợ đã quá hạn sáu tháng. Họ yêu cầu thanh toán toàn bộ trong vòng ba mươi ngày, nếu không sẽ tịch thu một phần lãnh địa.
Ba mươi ngày.
Nguyễn Minh Anh — người đã dành hai mươi năm đọc báo cáo tài chính, phân tích dòng tiền và tái cơ cấu nợ — cảm thấy một luồng lạnh chạy dọc sống lưng.
Anh biết con số ba mươi ngày có nghĩa là gì. Đó là thời hạn mà một chủ nợ đưa ra khi họ đã quyết tâm tịch thu tài sản. Đó không phải lời đề nghị. Đó là tuyên bố.
— Bao nhiêu?
— Một nghìn hai trăm đồng vàng.
Anh không biết một nghìn hai trăm đồng vàng có giá trị bao nhiêu ở thế giới này. Nhưng anh biết nó lớn. Lớn đến mức một gia tộc quý tộc nhỏ không thể trả nổi trong ba mươi ngày.
— Còn gì nữa không?
Anh hỏi, vì anh biết chủ nợ không bao giờ chỉ đến một lần.
Alix cúi đầu.
— Người của Công tước Montreuil cũng đến. Họ nói rằng nếu chúng ta không trả được nợ, công tước sẵn sàng mua lại phần đất thế chấp với giá... thấp hơn nhiều so với giá trị thực. Họ nói đó là một sự giúp đỡ.
Anh khẽ gật đầu. Một chủ nợ đến đòi tiền. Một lãnh chúa lân cận đến đề nghị "giúp đỡ." Cả hai đều là kền kền đang chờ một con thú bị thương chết.
Anh nhìn quanh phòng. Một chiếc bàn gỗ ọp ẹp. Một tủ quần áo cũ. Một cửa sổ hẹp nhìn ra sân đá. Và trên bàn, một chồng giấy dày cộp, bên cạnh một cây bút lông và lọ mực đã khô cạn.
— Đó là gì?
— Sổ sách của gia tộc. Marcellin đã mang đến để anh xem khi anh tỉnh lại. Ông ấy nói... — Alix ngập ngừng. — Ông ấy nói rằng mọi chuyện không đơn giản như những gì người của chủ nợ nói.
Anh nhìn chồng giấy. Sổ sách. Dòng tiền. Tài sản. Nợ phải trả.
Đây là ngôn ngữ của anh. Đây là thứ anh hiểu rõ hơn bất kỳ ai trong thế giới này.
— Đưa cho anh.
Alix đứng dậy, mang chồng giấy đến đặt lên đùi anh. Những trang giấy đã ố vàng, chữ viết tay nguệch ngoạc. Nhưng khi mắt anh lướt qua, những ký tự ấy dường như tự động chuyển thành những con số và khái niệm anh có thể đọc được.
Anh lật trang đầu tiên. Một bảng liệt kê tài sản.
Ba ngôi làng. Một khu rừng. Một tòa lâu đài. Một con đường thương mại. Và một số quyền thu thuế.
Anh đọc tiếp. Ba ngôi làng có tổng cộng khoảng bốn trăm năm mươi nông dân. Sản lượng lúa mì và lúa mạch hàng năm đủ nuôi sống dân làng và tạo ra một lượng thặng dư nhỏ. Khu rừng cung cấp gỗ, than và quyền săn bắn. Con đường thương mại nối liền vương quốc Valenne với các thành bang phía đông — nhưng đã xuống cấp nghiêm trọng trong mười năm qua.
Anh lật sang trang tiếp theo. Bảng liệt kê các khoản thu.
Thu từ nông nghiệp. Thu từ lâm sản. Thu từ phí qua đường. Thu từ chợ. Thu từ tòa án.
Và ở dưới cùng, một dòng chữ nhỏ: "Các khoản thu khác."
Anh nhíu mày. "Các khoản thu khác" là một dòng chữ mà bất kỳ người làm tài chính nào cũng nên cảnh giác. Nó có nghĩa là có những khoản tiền không được ghi chép rõ ràng. Và ở một lãnh địa phong kiến, những khoản tiền không được ghi chép thường là những khoản tiền bị thất thoát.
Anh lật sang phần nợ phải trả.
Khoản vay từ Ngân hàng Artaud: một nghìn hai trăm đồng vàng. Lãi suất mười hai phần trăm một năm. Đã quá hạn sáu tháng. Tiền phạt chậm trả đã được cộng dồn.
Các khoản nợ nhỏ hơn với thương nhân địa phương: khoảng hai trăm đồng vàng.
Tiền lương chưa trả cho người hầu và binh lính: khoảng một trăm năm mươi đồng vàng.
Tổng cộng: khoảng một nghìn năm trăm năm mươi đồng vàng.
Anh nhắm mắt lại. Một nghìn năm trăm năm mươi đồng vàng. Trong khi thu nhập hàng năm của lãnh địa, theo sổ sách, chỉ vào khoảng ba trăm đồng vàng. Và đó là con số trên giấy. Con số thực tế có thể còn thấp hơn.
Anh mở mắt ra, nhìn Alix.
— Ai giữ sổ sách này?
— Marcellin. Ông ấy là quản gia của gia đình từ thời cha anh. Ông ấy già rồi, nhưng vẫn còn minh mẫn.
— Gọi ông ấy đến đây.
Alix đứng dậy, bước ra cửa. Cô nói gì đó với người bên ngoài, rồi quay lại ngồi xuống cạnh giường.
— Ông ấy sẽ đến ngay.
Trong lúc chờ đợi, anh tiếp tục lật sổ sách. Anh tìm thấy một trang ghi chép về các khoản chi tiêu. Tiền lương cho người hầu. Tiền sửa chữa lâu đài. Tiền mua vũ khí. Tiền cống nạp cho công tước. Tiền thuế cho nhà vua.
Và ở cuối trang, một dòng chữ nhỏ: "Chi phí không giải thích được."
Anh dừng lại. Đọc dòng chữ đó ba lần. Trong hai mươi năm làm tài chính, anh đã nhìn thấy vô số cách để che giấu thất thoát. Nhưng "chi phí không giải thích được" là cách trắng trợn nhất. Nó có nghĩa là ai đó đã lấy tiền mà không thèm ngụy trang.
Cánh cửa mở ra. Một người đàn ông lớn tuổi bước vào. Ông mặc áo choàng len màu nâu đã bạc, tay cầm gậy gỗ. Khuôn mặt nhăn nheo, nhưng đôi mắt vẫn sáng và sắc sảo.
— Thưa ngài, ngài đã tỉnh.
— Marcellin. Ta cần ông giải thích cho ta về sổ sách này.
Marcellin bước đến bên giường, nhìn chồng giấy trên đùi anh. Ông khẽ thở dài.
— Thưa ngài, sổ sách này không phản ánh đầy đủ tình hình thực tế.
— Ý ông là gì?
— Có những khoản thu không được ghi chép. Và có những khoản chi không được giải thích.
— Ai chịu trách nhiệm?
Marcellin im lặng một lúc. Ông nhìn Alix, rồi nhìn lại anh.
— Người quản lý trước đây của lãnh địa, thưa ngài. Hắn ta được bổ nhiệm bởi cha ngài, nhưng đã bỏ trốn cách đây hai năm, mang theo một số tiền lớn. Kể từ đó, việc quản lý tài chính của lãnh địa không còn được kiểm soát chặt chẽ.
Anh gật đầu. Một người quản lý bỏ trốn. Một hệ thống kiểm soát lỏng lẻo. Và một gia tộc quý tộc không có ai đủ năng lực để theo dõi dòng tiền.
— Còn những khoản thu từ con đường thương mại?
— Con đường đã xuống cấp, thưa ngài. Các thương nhân không còn đi qua đây nhiều như trước. Họ chọn tuyến đường phía nam, dù xa hơn, nhưng an toàn hơn và ít phí hơn.
— Ít phí hơn?
— Người của công tước Montreuil kiểm soát tuyến đường phía nam. Họ thu phí thấp hơn chúng ta, nhưng có nhiều trạm thu hơn. Tổng chi phí có thể tương đương, nhưng thương nhân thích sự ổn định hơn.
Anh hiểu. Đây không chỉ là vấn đề cơ sở hạ tầng. Đây là vấn đề cạnh tranh. Công tước Montreuil đang cố tình làm suy yếu lãnh địa de Veyrac bằng cách thu hút thương nhân sang tuyến đường của mình. Và khi lãnh địa không còn nguồn thu, nó sẽ buộc phải bán đất. Cho công tước.
— Còn khoản nợ với Ngân hàng Artaud?
— Đó là khoản vay của cha ngài, để trang trải chiến dịch của anh trai ngài. Ngân hàng đã đồng ý gia hạn một lần, nhưng lần này họ không chấp nhận thêm bất kỳ sự trì hoãn nào.
— Ai đại diện cho ngân hàng đến đây?
— Một người tên là Lucien Artois. Hắn ta là người thừa kế của gia tộc Artois, nhưng hiện tại đang điều hành chi nhánh ngân hàng ở thủ đô. Hắn ta nói rằng sẽ quay lại vào ngày thứ ba mươi để nhận tiền hoặc nhận đất.
Anh khẽ gõ ngón tay lên chồng giấy.
Ba mươi ngày. Một nghìn hai trăm đồng vàng. Một con đường thương mại đang chết dần. Một công tước đang chờ đợi. Và một hệ thống quản lý đầy lỗ hổng.
Anh không có tiền. Anh không có quân đội. Anh không có thời gian.
Nhưng anh có sổ sách. Anh có dòng tiền. Anh có tài sản. Và anh có hai mươi năm kinh nghiệm trong việc tái cơ cấu những doanh nghiệp tưởng như đã chết.
— Marcellin, ta cần ông làm một việc.
— Vâng, thưa ngài.
— Ta cần ông kiểm kê toàn bộ tài sản của lãnh địa. Không chỉ những gì được ghi trong sổ sách, mà cả những gì không được ghi. Ruộng đất, rừng, kho lương, gia súc, công cụ, vũ khí. Mọi thứ.
Marcellin cau mày.
— Thưa ngài, việc đó sẽ mất nhiều thời gian.
— Chúng ta có ba mươi ngày. Ta cần ông hoàn thành trong mười ngày.
Marcellin im lặng. Ông nhìn anh, và trong ánh mắt ông có sự ngạc nhiên pha lẫn nghi ngờ. Adrien trước đây không bao giờ nói chuyện như thế này. Adrien trước đây chỉ quan tâm đến tiệc tùng, săn bắn và những cuộc vui chơi. Adrien trước đây không bao giờ nhìn vào sổ sách.
Nhưng Adrien trước đây đã chết. Và người đàn ông ngồi trên giường này là một người khác.
— Ta hiểu, — Marcellin nói, giọng chậm rãi. — Tôi sẽ bắt đầu ngay từ sáng mai.
— Không. Bắt đầu từ bây giờ.
Marcellin cúi đầu, rồi quay người bước ra khỏi phòng. Khi cánh cửa đóng lại, Alix nhìn anh, đôi mắt đầy bối rối.
— Anh... anh thay đổi rồi.
Anh nhìn cô em gái. Cô không phải kẻ ngốc. Cô nhận ra sự khác biệt. Và cô sẽ là người đầu tiên đặt câu hỏi.
— Anh đã hôn mê ba ngày, — anh nói. — Anh đã suýt chết. Có lẽ điều đó khiến anh nhìn mọi thứ khác đi.
Alix không nói gì. Cô chỉ nhìn anh một lúc lâu, rồi đứng dậy.
— Em sẽ mang cho anh ít nước súp. Anh cần ăn để hồi phục.
Cô bước ra khỏi phòng, để lại anh một mình với chồng sổ sách và ngọn nến đang cháy dở.
Anh tựa lưng vào thành giường, nhắm mắt lại. Những con số vẫn nhảy múa trong đầu anh. Một nghìn hai trăm đồng vàng. Ba trăm đồng vàng thu nhập hàng năm. Một con đường thương mại đang chết. Một khu rừng chưa được khai thác đúng cách. Một hệ thống thu thuế đầy lỗ hổng.
Anh không cần phép màu. Anh không cần một phát minh vĩ đại. Anh chỉ cần làm những gì anh đã làm trong hai mươi năm: tìm ra dòng tiền, cắt giảm chi phí không cần thiết, tái cơ cấu nợ và xây dựng một hệ thống kiểm soát đủ tốt để ngăn chặn thất thoát.
Nhưng anh cũng biết rằng thế giới này không vận hành giống như một tập đoàn. Ở đây, quyền lực không đến từ hợp đồng. Nó đến từ đất đai, từ binh lính, từ lòng trung thành và từ những mối quan hệ được xây dựng qua nhiều thế hệ.
Anh không có gì trong số đó. Anh chỉ có một cái tên, một mảnh đất đang chết dần và ba mươi ngày.
Anh mở mắt ra, nhìn ngọn nến đang cháy. Ngọn lửa nhỏ bé run rẩy trong bóng tối, như thể nó có thể tắt bất cứ lúc nào. Nhưng nó vẫn cháy. Và trong ánh sáng yếu ớt đó, anh nhìn thấy một điều gì đó mà Adrien trước đây chưa bao giờ nhìn thấy: cơ hội.
Không phải cơ hội để trở thành anh hùng. Không phải cơ hội để thay đổi thế giới. Chỉ là cơ hội để sống sót. Và đôi khi, sống sót là bước đầu tiên để làm mọi thứ khác.
Anh cầm cây bút lông lên, nhúng vào lọ mực đã khô. Anh dùng ngón tay cạo lớp mực đóng váng trên bề mặt, rồi thử viết một chữ lên trang giấy trắng. Nét chữ run rẩy, nhưng nó hiện ra rõ ràng.
Anh bắt đầu viết.
Dòng đầu tiên: "Tài sản có thể tạo ra tiền ngay."
Dòng thứ hai: "Tài sản cần đầu tư mới sinh lợi."
Dòng thứ ba: "Tài sản chỉ có giá trị danh nghĩa."
Anh dừng lại, nhìn ba dòng chữ. Đây là nguyên tắc đầu tiên. Đây là cách anh sẽ tiếp cận mọi thứ từ bây giờ.
Anh lật sang trang tiếp theo và bắt đầu liệt kê.
Khu rừng. Gỗ có thể bán cho các thành bang phía đông, nơi đang xây dựng tàu thuyền. Than có thể bán cho các xưởng rèn. Quyền săn bắn có thể cho thuê. Nhưng để khai thác được, anh cần nhân lực, công cụ và một con đường để vận chuyển.
Con đường thương mại. Nó đang chết, nhưng nó vẫn là một tài sản. Nếu anh sửa được nó, thương nhân sẽ quay lại. Nếu thương nhân quay lại, chợ sẽ phát triển. Nếu chợ phát triển, thu nhập sẽ tăng. Nhưng để sửa được nó, anh cần tiền. Và anh không có tiền.
Ba ngôi làng. Bốn trăm năm mươi nông dân. Họ đang sản xuất đủ để sống, nhưng không đủ để tạo ra thặng dư lớn. Nếu anh giảm được gánh nặng thuế, họ có thể đầu tư nhiều hơn vào đất đai. Nếu họ đầu tư nhiều hơn, sản lượng sẽ tăng. Nếu sản lượng tăng, anh có thể bán phần thặng dư. Nhưng để giảm được thuế, anh cần có nguồn thu khác.
Anh dừng lại. Đây là bài toán mà anh đã giải quyết nhiều lần trong sự nghiệp của mình. Một công ty đang thua lỗ. Một dòng tiền đang cạn kiệt. Một đống nợ đang chờ được thanh toán. Và một ban lãnh đạo không biết phải bắt đầu từ đâu.
Câu trả lời luôn giống nhau: bắt đầu từ dòng tiền. Không phải từ lợi nhuận. Không phải từ tài sản. Mà từ dòng tiền thực tế đang chảy vào và chảy ra mỗi ngày.
Anh cần biết chính xác tiền đang đi đâu. Anh cần biết ai đang kiểm soát nó. Anh cần biết những khoản chi nào là cần thiết và những khoản nào là thất thoát.
Và anh cần làm điều đó trước khi Lucien Artois quay lại vào ngày thứ ba mươi.
Anh đặt bút xuống, tựa đầu vào thành giường. Cơn đau ở ngực vẫn còn đó, âm ỉ và dai dẳng. Nhưng nó không còn quan trọng nữa. Anh đã có một mục tiêu. Anh đã có một kế hoạch. Và anh có ba mươi ngày để thực hiện nó.
Ngoài cửa sổ, bầu trời đêm đen kịt không một ngôi sao. Một cơn gió lạnh thổi qua khe cửa, làm ngọn nến run lên. Anh kéo chăn lên che ngực, nhắm mắt lại.
Trước khi chìm vào giấc ngủ, anh nghĩ đến vợ và con trai ở thế giới bên kia. Anh không biết chuyện gì đã xảy ra với họ. Anh không biết liệu mình có bao giờ trở về được không. Nhưng anh biết một điều: nếu anh muốn sống sót ở thế giới này, anh không thể mãi nhìn về phía sau.
Anh phải nhìn về phía trước. Anh phải nhìn vào sổ sách. Anh phải nhìn vào dòng tiền. Và anh phải tìm ra cách để biến một lãnh địa đang chết thành một thứ gì đó có thể nuôi sống chính nó.
Ba mươi ngày.
Anh siết chặt tay lại, cảm nhận chiếc nhẫn bạc trên ngón áp út. Đó là chiếc nhẫn của Adrien de Veyrac. Và bây giờ, nó cũng là của anh.
Anh sẽ không để nó bị tước đi.