Sáng hôm sau, Adrien đi đến thị trấn bên kia sông.
Marcellin chuẩn bị hai con ngựa, nhưng anh từ chối. Anh muốn đi bộ. Anh muốn cảm nhận con đường dưới chân mình, nhìn thấy những cánh đồng, những ngôi nhà, những con người. Anh không thể quản lý một lãnh địa mà anh chưa từng nhìn thấy.
Nhưng Marcellin không để anh đi một mình. Ông già đi bên cạnh, tay chống gậy, bước chậm rãi nhưng đều đặn. Phía sau họ là hai người hầu, một người mang theo một túi lương thực nhỏ, người kia cầm một cuốn sổ và một cây bút lông.
Con đường từ lâu đài đến thị trấn dài khoảng hai giờ đi bộ. Nó uốn theo một con suối nhỏ, băng qua một cánh đồng rộng, rồi xuống một thung lũng hẹp. Dưới thung lũng là một con sông nhỏ, nước đục ngầu phù sa. Một cây cầu gỗ bắc qua sông — cây cầu duy nhất trong vùng. Và bên kia cầu là thị trấn.
Thị trấn không lớn. Khoảng năm mươi ngôi nhà, phần lớn là nhà gỗ mái tranh. Một khu chợ nhỏ ở giữa, với vài sạp hàng đã dựng lên từ sớm. Một nhà thờ bằng đá. Và ở cuối thị trấn, một tòa nhà hai tầng bằng gạch — tòa nhà duy nhất có vẻ kiên cố.
Đó là nhà của Bertrand.
Adrien dừng lại trước cửa tòa nhà. Hai người đàn ông đứng gác — không phải lính, mà là những kẻ có vũ khí. Họ nhìn anh với ánh mắt dè chừng.
— Ta là Adrien de Veyrac, Nam tước xứ Veyrac, — anh nói. — Ta muốn gặp Bertrand.
Một trong hai người gác nhìn anh một lúc, rồi quay vào trong. Một lúc sau, hắn ta quay lại.
— Ngài Bertrand sẽ gặp ngài. Nhưng ngài phải để vũ khí ở ngoài.
Adrien không mang vũ khí. Anh bước vào trong.
Bên trong tòa nhà tối và mát hơn bên ngoài. Mùi gỗ, mùi giấy, và mùi tiền — thứ mùi kim loại đặc trưng của những đồng xu bạc và vàng được cất giữ trong nhiều năm.
Bertrand ngồi sau một chiếc bàn gỗ lớn ở cuối phòng.
Hắn ta khoảng năm mươi tuổi, nhưng trông già hơn. Khuôn mặt đầy nếp nhăn, đôi mắt nhỏ và sắc, mái tóc bạc điểm. Hắn ta mặc áo vải tốt — không phải hàng quý tộc, nhưng đắt tiền. Trên ngón tay hắn ta có ba chiếc nhẫn vàng. Trên bàn, một cuốn sổ lớn và một hộp gỗ đựng tiền.
Hắn ta không đứng dậy khi anh bước vào. Hắn ta chỉ nhìn anh, đôi mắt nhỏ ấy quét qua từ đầu đến chân như đang định giá một món hàng.
— Nam tước de Veyrac, — hắn ta nói. Giọng hắn ta trầm và chậm. — Ta nghe nói ngài bị thương nặng. Ta không nghĩ ngài sẽ đến đây sớm như vậy.
— Ta nghe nói ông là người cho nông dân vay tiền, — anh đáp. — Ta muốn nói chuyện với ông về điều đó.
Bertrand khẽ cười. Một nụ cười không chạm đến mắt.
— Ngài muốn nói chuyện về việc ta cho nông dân vay tiền? Đó là công việc làm ăn của ta. Ta không làm gì sai trái.
— Ta không nói ông làm sai trái. Ta nói ta muốn hiểu.
— Hiểu gì?
Adrien kéo một chiếc ghế ra và ngồi xuống đối diện Bertrand. Hắn ta không phản đối. Hắn ta chỉ nhìn anh, chờ đợi.
— Ta muốn hiểu tại sao ông cho nông dân vay với lãi suất 20% một năm. Đó là mức lãi suất quá cao so với rủi ro. Nông dân có đất, có mùa màng. Họ không phải những con nợ xấu. Ông có thể cho vay với 5% và vẫn có lãi.
Bertrand nhìn anh một lúc lâu. Rồi hắn ta tựa lưng vào ghế, đan hai tay vào nhau trước bụng.
— Ngài là nam tước, phải không? Ngài được dạy về danh dự, về đất đai, về binh lính. Nhưng ngài có vẻ hiểu về tiền. Vậy để ta nói cho ngài nghe về công việc của ta.
Hắn ta cầm cuốn sổ trên bàn lên, lật một trang.
— Nông dân vay tiền để mua lúa giống, để sửa cày, để nuôi con. Họ vay vào mùa đông, khi không có thu nhập. Họ trả vào mùa thu, sau khi thu hoạch. Đó là một chu kỳ. Nhưng có một vấn đề: nếu mùa màng thất bát, họ không thể trả. Và nếu họ không thể trả, ta mất tiền.
— Vậy ông tăng lãi suất để bù đắp rủi ro?
— Đúng. Nhưng không chỉ vậy. — Bertrand gấp cuốn sổ lại. — Nếu ta cho vay với 5%, ta sẽ có nhiều người vay hơn. Nhưng ta cũng sẽ có nhiều người không trả được hơn. Và khi họ không trả được, ta phải đi đòi nợ. Đòi nợ rất tốn kém. Ta phải thuê người, phải mất thời gian, phải đối mặt với sự phẫn nộ của nông dân. Với 20%, ta chỉ cần cho vay ít hơn, nhưng mỗi khoản vay đều có giá trị cao hơn. Và nếu họ không trả được, ta có thể lấy đất của họ. Đất có giá trị hơn tiền.
Adrien gật đầu. Đây là logic của một kẻ cho vay nặng lãi. Không phải logic của một nhà đầu tư. Mà là logic của một kẻ săn đất.
— Vậy ông muốn đất của nông dân.
— Ta muốn tài sản đảm bảo. Đất đai là tài sản đảm bảo tốt nhất.
— Và ông có quan hệ với Công tước Montreuil.
Bertrand im lặng một lúc. Đôi mắt hắn ta không thay đổi, nhưng anh cảm nhận được một sự căng thẳng nhẹ trong không khí.
— Ta có quan hệ với nhiều người, — hắn ta nói. — Công tước Montreuil là một trong số đó.
— Ông đang giúp hắn ta lấy đất của de Veyrac.
Bertrand khẽ cười. Lần này, nụ cười có vẻ thật hơn.
— Ta không giúp ai lấy đất của ai cả. Ta chỉ làm ăn. Nếu nông dân không trả được nợ, ta lấy đất. Nếu ta muốn bán đất, ta bán. Nếu công tước Montreuil muốn mua, ta bán cho hắn ta. Đó là kinh doanh.
— Và nếu ta trả nợ cho nông dân?
Bertrand nhìn anh. Lần này, đôi mắt hắn ta thay đổi — không phải ngạc nhiên, mà là tò mò.
— Ngài muốn trả nợ cho nông dân? Ngài có tiền không?
— Ta không có tiền. Nhưng ta có tài sản.
— Tài sản gì?
— Khu rừng.
Bertrand nhướng mày.
— Khu rừng của ngài không đáng giá bằng số nợ của nông dân.
— Khu rừng của ta có bảy trăm mẫu gỗ sồi và gỗ thông. Nếu khai thác đúng cách, nó có thể tạo ra nguồn thu trong nhiều năm. Ta không cần bán nó. Ta chỉ cần thế chấp nó.
— Thế chấp cho ai?
— Cho ông.
Bertrand im lặng một lúc. Hắn ta nhìn anh, đôi mắt nhỏ ấy nheo lại.
— Ngài muốn thế chấp khu rừng để trả nợ cho nông dân?
— Không phải trả hết. Ta muốn tái cơ cấu khoản nợ. Ta sẽ trả một phần bằng tiền mặt từ nguồn thu mới. Phần còn lại, ta sẽ thế chấp bằng khu rừng. Nếu ta không trả được, ông có thể lấy khu rừng. Nhưng nếu ta trả được, ông sẽ có lãi.
Bertrand tựa lưng vào ghế, nhìn anh một lúc lâu. Rồi hắn ta nói, giọng chậm rãi:
— Ngài không giống những quý tộc khác. Họ đến đây, họ đe dọa ta, họ nói về danh dự. Ngài đến đây, ngài nói về dòng tiền. Ta thích điều đó.
— Vậy ông đồng ý?
— Ta chưa đồng ý. — Bertrand đứng dậy, bước đến bên cửa sổ. — Ta cần suy nghĩ. Nhưng ta sẽ nói cho ngài một điều: nếu ngài thực sự muốn tái cơ cấu khoản nợ của nông dân, ngài cần nhiều hơn một khu rừng. Ngài cần một kế hoạch. Và ngài cần người thực hiện kế hoạch đó.
— Ta biết.
— Ngài có biết rằng một nửa số nông dân trong lãnh địa của ngài đang mắc nợ ta không?
Adrien im lặng. Một nửa. Đó là một con số lớn hơn anh nghĩ.
— Bao nhiêu?
— Khoảng hai trăm gia đình. Tổng số nợ khoảng tám trăm đồng vàng. Cộng với lãi suất, có thể lên đến một nghìn.
Adrien gật đầu. Một nghìn đồng vàng. Đó là gần như toàn bộ số nợ của gia tộc. Và nó nằm trong tay Bertrand.
— Ta sẽ trả.
— Ngài có ba mươi ngày để trả nợ cho Ngân hàng Artaud. Ngài không có thời gian để trả nợ cho ta.
— Ta biết. Nhưng nếu ta trả được nợ cho Ngân hàng Artaud, ta sẽ có thời gian để trả nợ cho ông.
Bertrand quay lại, nhìn anh. Lần này, ánh mắt hắn ta có gì đó — không phải tôn trọng, mà là thừa nhận.
— Ngài là một người thú vị, Nam tước. Ta sẽ cho ngài một cơ hội. Ta sẽ không tịch thu đất của nông dân trong ba mươi ngày tới. Nhưng sau đó, nếu ngài không trả được, ta sẽ lấy đất. Và ta sẽ bán nó cho công tước Montreuil.
— Đó là một thỏa thuận.
— Không phải thỏa thuận. Đó là một cơ hội. Ngài có ba mươi ngày. Đừng lãng phí nó.
Adrien đứng dậy. Hắn ta không đưa tay ra. Anh cũng không. Họ chỉ nhìn nhau một lúc, rồi anh quay người bước ra khỏi phòng.
Khi Adrien ra đến sân, trời đã gần trưa. Anh leo lên ngựa và thúc nó đi về phía cầu.
Nhưng Adrien không về lâu đài ngay. Anh rẽ vào làng phía bắc.
Làng phía bắc hiện ra trước mắt Adrien như một cụm nhà tranh thấp, lợp rạ, chen chúc nhau quanh một khoảng đất trống nhỏ. Khói bếp bay lên từ vài ống khói, và mùi gỗ cháy, mùi bánh mì nướng, mùi phân gia súc hòa quyện vào nhau. Một đàn vịt đang lạch bạch đi ngang qua đường. Những đứa trẻ đang chơi đùa gần một đống rơm, nhưng khi thấy anh, chúng đứng sững lại và nhìn anh bằng đôi mắt tròn xoe.
Một người đàn ông già ngồi trên một chiếc ghế đẩu trước cửa một ngôi nhà lớn hơn những ngôi nhà khác một chút. Ông ta có mái tóc trắng như cước, khuôn mặt nhăn nheo và đôi tay gầy guộc đặt trên đầu gối. Khi thấy anh, ông ta chống gậy đứng dậy, chậm rãi, như thể từng khớp xương đều đau.
— Thưa ngài nam tước, — ông ta nói, cúi đầu. — Tôi là Guibert.
— Ta biết, — Adrien nói. — Ta đến để nói chuyện với ông.
Guibert nhìn anh một lúc lâu. Đôi mắt ông ta già nhưng không mờ. Chúng sắc sảo và thận trọng.
— Ngài muốn nói chuyện gì?
— Ta muốn biết các người cần gì.
Guibert khẽ nhướng mày. Đó là một phản ứng nhỏ, nhưng Adrien để ý thấy nó.
— Ngài hỏi chúng tôi cần gì?
— Đúng.
Ông già im lặng. Ông ta nhìn Marcellin, rồi nhìn hai người hầu, rồi nhìn lại anh.
— Thưa ngài, người ta thường không hỏi nông dân chúng tôi cần gì. Họ chỉ nói chúng tôi phải làm gì.
— Ta không phải người ta. Ta hỏi ông.
Guibert chống gậy, bước đến gần anh hơn một chút. Ông ta không còn cúi đầu nữa.
— Nếu ngài thực sự muốn biết, thì chúng tôi cần ba thứ. Thứ nhất, chúng tôi cần biết mình phải nộp bao nhiêu thuế và khi nào. Không phải những con số thay đổi mỗi mùa tùy theo tâm trạng của người thu thuế. Thứ hai, chúng tôi cần một cái cối xay hoạt động. Cối xay của làng đã hỏng từ hai năm trước, và chúng tôi phải đi đến làng phía nam để xay bột. Điều đó có nghĩa là mất cả ngày, và chúng tôi phải trả phí cho người xay ở đó. Thứ ba, chúng tôi cần một người bảo vệ con đường từ làng đến chợ. Bọn cướp đã tấn công hai đoàn xe trong tháng trước.
Adrien gật đầu. Ba vấn đề. Một cái liên quan đến quản trị. Một cái liên quan đến cơ sở hạ tầng. Một cái liên quan đến an ninh. Tất cả đều có thể giải quyết được, nếu anh có nguồn lực.
— Ta sẽ xem xét cả ba, — Adrien nói. — Nhưng ta cần ông giúp ta một việc.
— Việc gì?
— Ta cần ông nói với dân làng rằng ta sẽ không tăng thuế trong năm nay. Và ta cần ông nói với họ rằng nếu họ có vấn đề gì, họ có thể đến gặp ta trực tiếp.
Guibert nhìn anh, vẻ mặt không thay đổi.
— Ngài có thể hứa điều đó không?
— Ta có thể hứa rằng ta sẽ cố gắng hết sức. Nhưng ta không thể hứa rằng mọi thứ sẽ dễ dàng. Ta chỉ có thể hứa rằng ta sẽ không nói dối các người.
Guibert im lặng một lúc lâu. Rồi ông ta gật đầu chậm rãi.
— Đó là nhiều hơn những gì người khác đã hứa.
Adrien ở lại làng đến gần trưa. Ông già Guibert dẫn anh đi xem cối xay. Nó nằm ở rìa làng, bên cạnh con suối. Đó là một cấu trúc gỗ đơn giản, với một bánh xe nước lớn đã mục nát và một cơ cấu nghiền đã gãy. Adrien không phải kỹ sư, nhưng anh có thể thấy rằng việc sửa chữa nó sẽ cần gỗ mới, một thợ mộc giỏi, và ít nhất một tuần làm việc.
— Ai là người xây cái này? — Adrien hỏi.
— Cha của Ysabeau, — Guibert nói. — Ông ấy là thợ xay của làng. Nhưng ông ấy mất cách đây ba năm. Con gái ông ấy vẫn còn sống ở đây, nhưng cô ấy không thể sửa nó một mình.
— Ysabeau?
— Vâng. Cô ấy là người hiểu rõ nhất về cối xay. Và cô ấy cũng là người buôn bán lương thực cho làng. Nếu ngài muốn sửa cối xay, ngài nên nói chuyện với cô ấy.
Adrien gật đầu. Một người phụ nữ hiểu về cối xay và buôn bán lương thực. Đó là một người anh cần.
Guibert dẫn anh đến một ngôi nhà nhỏ ở cuối làng, gần bờ suối. Ngôi nhà có một cửa sổ lớn nhìn ra con nước, và trước cửa có một chiếc xe cút kít đựng đầy bao tải. Một người phụ nữ đang đứng bên chiếc xe, kiểm tra từng bao. Cô mặc chiếc váy len màu nâu, tóc buộc gọn sau đầu bằng một dải vải. Cánh tay cô rám nắng và săn chắc, và khi cô quay lại, anh thấy khuôn mặt cô không còn trẻ, nhưng không già. Có lẽ cô khoảng ba mươi tuổi. Đôi mắt cô sâu và sắc, và chúng nhìn anh không chút sợ hãi.
— Ysabeau, — Guibert nói. — Đây là nam tước de Veyrac.
Cô nhìn anh một lúc, rồi cúi đầu. Nhưng đó là một cái cúi đầu ngắn, gần như lịch sự hơn là phục tùng.
— Thưa ngài.
— Ta nghe nói cô là người hiểu rõ về cối xay và việc buôn bán lương thực, — anh nói.
— Tôi hiểu đủ để biết rằng cối xay này không thể sửa nếu không có gỗ mới và một thợ mộc.
— Ta có gỗ từ khu rừng. Ta có thể tìm một thợ mộc.
Ysabeau nhìn anh, vẻ mặt không thay đổi.
— Ngài có tiền để trả cho thợ mộc không?
— Ta có thể trả bằng lương thực hoặc bằng quyền sử dụng đất.
Cô im lặng một lúc. Rồi cô bước đến gần hơn, đặt tay lên một bao tải trên xe.
— Thưa ngài, ngài có biết rằng làng này đã phải trả cho người xay ở làng phía nam gần một phần ba số lương thực của mình không?
— Ta không biết.
— Bây giờ ngài biết. Nếu ngài sửa được cối xay này, ngài sẽ tiết kiệm cho làng này một phần ba lương thực. Và ngài có thể thu thuế từ phần tiết kiệm đó.
Adrien nhìn cô. Cô không hỏi xin. Cô không cầu xin. Cô đang trình bày một trường hợp kinh doanh.
— Cô có thể giúp ta tổ chức việc sửa chữa không? — Anh hỏi.
— Tôi có thể. Nhưng tôi có một điều kiện.
— Điều kiện gì?
— Tôi muốn được trả công. Không phải bằng lương thực. Bằng tiền. Tôi cần tiền để mua những thứ mà lương thực không thể mua được.
Adrien khẽ mỉm cười. Đây là người đầu tiên trong thế giới này yêu cầu anh trả tiền mặt. Cô ấy hiểu giá trị của tiền.
— Ta sẽ trả công cho cô. Nhưng ta cũng cần cô giúp ta một việc khác.
— Việc gì?
— Ta cần cô giúp ta hiểu cách thương nhân thực sự vận hành. Những tuyến đường họ đi. Những mức giá họ trả. Những loại hàng hóa họ cần. Ta cần biết những gì không nằm trong sổ sách.
Ysabeau nhìn anh một lúc lâu. Đôi mắt cô không còn vẻ dè chừng nữa. Chúng trở nên tập trung, như thể cô đang đánh giá một món hàng.
— Ngài không giống như những quý tộc khác, — cô nói.
— Ta sẽ coi đó là một lời khen.
— Đó không phải là một lời khen. Đó là một quan sát. Những quý tộc khác không hỏi nông dân họ cần gì. Họ chỉ ra lệnh. Nếu ngài hỏi, có nghĩa là ngài không biết mình đang làm gì. Hoặc ngài đang cố gắng lừa chúng tôi.
— Ta không lừa cô. Ta thực sự không biết mình đang làm gì. Ta chỉ biết rằng nếu ta không làm gì, tất cả chúng ta sẽ mất đất.
Ysabeau im lặng. Rồi cô quay lại chiếc xe cút kít, nhấc một bao tải lên vai.
— Tôi sẽ giúp ngài, — cô nói. — Nhưng tôi sẽ không hứa rằng tôi sẽ tin ngài.
— Ta không cần cô tin ta. Ta chỉ cần cô làm việc với ta.
Cô gật đầu, rồi bước đi về phía kho lương thực của làng. Anh nhìn theo cô, và trong đầu anh ghi lại một cái tên. Ysabeau. Người xay bột. Người buôn lương thực. Người phụ nữ không sợ nói thẳng.
Cô sẽ là một đồng minh. Hoặc một vấn đề. Có lẽ cả hai.
Khi anh trở về lâu đài, mặt trời đã lặn. Trong sân, Géraud đang huấn luyện mười hai người đàn ông. Họ cầm những cây giáo gỗ và đang tập đội hình. Động tác của họ chậm và lộn xộn, nhưng Géraud không la hét. Ông ta chỉ đứng đó, quan sát, và thỉnh thoảng bước đến chỉnh lại tư thế của một người.
Adrien đứng nhìn một lúc. Đây không phải một đội quân. Đây là một nhóm nông dân được trang bị giáo gỗ. Nhưng họ vẫn ở đây, tập luyện, sau một ngày làm việc trên ruộng. Đó là một khởi đầu.
— Họ sẽ cần ít nhất một tháng trước khi có thể cầm cự được với bất kỳ ai, — Géraud nói, bước đến bên anh.
— Chúng ta có ba mươi ngày.
— Vậy thì chúng ta sẽ có một đội quân tạm bợ.
— Ta không cần một đội quân. Ta chỉ cần một lực lượng đủ để bảo vệ con đường và kho lương thực.
Géraud gật đầu.
— Ngài đã đến làng phía bắc?
— Phải.
— Ngài có gặp Ysabeau không?
— Có.
Géraud khẽ cười. Đó là lần đầu tiên anh thấy ông ta cười.
— Cô ấy là người phụ nữ cứng đầu nhất trong ba ngôi làng. Cha cô ấy từng là người xay bột giỏi nhất vùng này. Cô ấy học được mọi thứ từ ông ấy. Nhưng cô ấy không tin quý tộc.
— Ta biết.
— Ngài có biết tại sao không?
— Không.
Géraud nhìn anh, vẻ mặt trở nên nghiêm túc.
— Vì cách đây năm năm, cha cô ấy đã đến gặp cha ngài để xin tiền sửa cối xay. Cha ngài đã từ chối. Ông ấy nói rằng đó không phải việc của một quý tộc. Một năm sau, cối xay hỏng. Cha cô ấy mất. Và cô ấy phải một mình nuôi gia đình.
Adrien im lặng. Đây là một phần của gia tộc de Veyrac mà anh chưa từng thấy trong sổ sách. Những quyết định đã được đưa ra. Những hậu quả đã xảy ra. Và những vết thương vẫn còn đó.
— Ta sẽ sửa cối xay, — anh nói.
Géraud gật đầu.
— Đó là một khởi đầu tốt. Nhưng ngài cần nhớ một điều, thưa ngài. Người dân không quên. Họ có thể tha thứ, nhưng họ không quên. Và nếu ngài muốn họ tin ngài, ngài phải chứng minh bằng hành động, không phải bằng lời nói.
Adrien nhìn người đàn ông già. Ông ta đã phục vụ gia tộc này qua hai thế hệ. Ông ta đã thấy cha anh thất bại. Ông ta đã thấy anh trai anh chết. Và bây giờ, ông ta đang nhìn anh, chờ đợi.
— Ta hiểu, — anh nói.
Đêm đó, anh ngồi trong phòng, trước ngọn nến. Trên bàn là một tờ giấy mới. Anh đã viết lên đó ba mục tiêu.
Thứ nhất: Sửa cối xay. Trong vòng mười ngày.
Thứ hai: Tổ chức lại việc bảo trì con đường. Trong vòng hai mươi ngày.
Thứ ba: Tìm cách trả khoản nợ đầu tiên cho Ngân hàng Artaud. Trong vòng ba mươi ngày.
Ba mục tiêu. Ba mươi ngày. Và một nghìn hai trăm đồng vàng.
Adrien nhìn những dòng chữ, rồi đặt bút xuống. Anh biết rằng ba mục tiêu này không thể giải quyết mọi vấn đề. Nhưng chúng là những bước đầu tiên. Và đôi khi, bước đầu tiên là bước quan trọng nhất.
Anh thổi tắt nến, và trong bóng tối, anh nghe thấy tiếng gió thổi qua những ô cửa sổ hẹp. Một âm thanh cô đơn. Nhưng không còn xa lạ.
Anh nhắm mắt lại, và trong đầu anh hiện ra hình ảnh của Ysabeau, đứng bên chiếc xe cút kít, nhìn anh bằng đôi mắt sắc sảo. Cô ấy sẽ là một đồng minh. Hoặc một vấn đề. Nhưng cô ấy là người đầu tiên trong thế giới này nói chuyện với anh như một người bình đẳng.
Và đôi khi, một người bình đẳng là tất cả những gì anh cần.
Anh chìm vào giấc ngủ với một ý nghĩ cuối cùng: ngày mai, anh sẽ bắt đầu sửa cối xay.
Còn 27 ngày trước khi Lucien Artois quay lại.
