Sáng thứ Hai ngày 21 tháng 12, Hiếu nhận vòng dữ liệu mới lúc tám giờ mười lăm.
Đây đã là tuần thứ mấy liên tiếp cậu giữ phần cố định, đến mức cảm giác mở file vào đầu tuần gần giống việc chuẩn bị hai buổi gia sư thứ Bảy. Không còn chuyện đọc một dòng giao việc rồi thấy mình vừa được trao thêm trách nhiệm. Nguồn tới thì kiểm, nhìn thay đổi so với vòng trước, xác định những điểm bất thường, sau đó bắt đầu. Hai cột trạng thái mới được tách từ tuần trước hoạt động khá tốt, đặc biệt ở những trường hợp nguồn đã rõ nhưng nội dung vẫn cần kiểm thêm. Người phía sau không còn phải đọc từng ghi chú dài để biết mình đang chờ thứ gì.
Khoảng chín giờ rưỡi, Hiếu hoàn thành phần đầu rồi gửi handoff sớm. Chưa đầy mười phút sau, người dùng phía sau phản hồi rằng format mới dễ lọc hơn hẳn. Cậu đọc, thấy vui một chút rồi tiếp tục làm. Không phải lần nào người khác thấy tiện hơn cũng cần được giữ lại như một lời khen; nếu thay đổi thật sự tốt, vài tuần nữa chẳng ai còn nhớ trước đây từng có cách khác.
Đến gần mười một giờ, anh khóa trên nhắn riêng.
Anh đang tính gom mấy quy tắc của đoạn này thành một note ngắn cho người mới. Hôm trước em giải thích với Nam khá rõ. Em có thể viết giúp anh một bản một trang được không? Kiểu luồng tổng, checklist, trường hợp nào không được tự xử lý.
Hiếu đọc chậm hơn bình thường.
Việc này không nằm trong vòng dữ liệu.
Cũng không phải kỹ thuật khó.
Nhưng lại là lần đầu người ta muốn lấy chính cách cậu đang tổ chức công việc rồi biến nó thành thứ người khác sẽ đọc.
Cậu hỏi ngay:
Phần note này tính trong khối lượng tuần hiện tại đúng không anh?
Anh khóa trên trả:
Ừ. Tuần này file nhẹ, em dành khoảng 1 tiếng làm là được. Không cần viết tài liệu chính thức gì lớn.
Hiếu thấy rõ ràng.
Vâng anh.
Buổi trưa gặp Duy, cậu kể.
Duy vừa nghe xong đã nói:
“Thế từ người làm file thành người viết giáo trình.”
“Không.”
“Có tài liệu hướng dẫn còn gì.”
“Có một trang.”
“Giáo trình một trang.”
Hiếu nhìn bạn.
“Ăn đi.”
Duy cười.
Nhưng sau vài phút lại hỏi nghiêm túc:
“Mày viết được không?”
“Chắc.”
“Khó không?”
Hiếu nghĩ.
“Chưa biết.”
“Có gì đâu. Mày làm hằng tuần.”
“Làm được khác giải thích được.”
Duy ngừng đũa một chút.
“Ờ.”
Đây chính là điểm khiến Hiếu thấy việc mới thú vị.
Có những thao tác cậu đã làm thành phản xạ tới mức nếu phải viết vì sao, chưa chắc trả lời ngay được. Một người mới nhìn vào không thể dùng kinh nghiệm ngầm trong đầu Hiếu. Nếu tài liệu chỉ là danh sách “làm thế này, làm thế kia” mà không nói lúc nào cần dừng để hỏi, người đọc vẫn rất dễ làm sai.
Chiều, sau khi xong việc trường, Hiếu mở một file trắng.
Cậu viết tiêu đề đầu tiên:
Luồng xử lý phần chuẩn hóa dữ liệu
Sau đó vẽ ba bước đơn giản như hôm giải thích cho Nam:
Nguồn → Chuẩn hóa/kiểm trạng thái → Handoff
Bên dưới không bắt đầu bằng tên từng cột. Hiếu viết mục tiêu trước:
Mục tiêu: đầu ra đủ rõ để bước sau sử dụng mà không mất thông tin cần thiết từ nguồn và không biến phần chưa chắc thành thông tin đã xác nhận.
Cậu đọc lại.
Dài.
Sửa ngắn hơn.
Mục tiêu: đưa dữ liệu về trạng thái người sau có thể dùng, nhưng không tự suy đoán những gì nguồn chưa xác nhận.
Tốt hơn.
Phần checklist dễ viết.
Tên file.
Phiên bản.
Nguồn.
Trạng thái nguồn.
Trạng thái nội dung.
Action cho mục chưa hoàn tất.
Log thay đổi.
Nhưng tới mục trường hợp nào không được tự xử lý, Hiếu mất nhiều thời gian hơn.
Không được tự sửa quy ước nguồn chỉ vì thấy cách khác đẹp hơn.
Không được tự thay format chung nếu thay đổi ảnh hưởng bước sau.
Không điền một giá trị chỉ để bảng không có ô trống.
Nếu không chắc vấn đề thuộc phần mình hay phần sau, xác định nguyên nhân trước khi sửa.
Cậu nhìn bốn dòng.
Đây gần như toàn bộ những thứ cậu đã học bằng lỗi, phản hồi hoặc các lần dừng đúng lúc trong mấy tháng qua.
Viết ra mới thấy chúng không hề hiển nhiên.
Hiếu mất gần một tiếng mười phút.
Hơi quá dự kiến.
Nhưng không nhiều.
Cậu gửi anh khóa trên.
Không mong phản hồi ngay.
Trong lúc ấy, Ngọc có cuộc nói chuyện đầu tiên với một sinh viên đang học một chương trình truyền thông mà cô đã lưu từ tuần trước.
Không phải người quen gần. Chỉ là một chị khóa trên được nối qua một người trong nhóm nội dung. Ngọc đã nhắn trước khá lịch sự, nói rõ mình đang tìm hiểu chương trình chứ không cần tư vấn tuyển sinh.
Cuộc gọi bắt đầu lúc bảy giờ tối.
Ngọc hỏi câu đầu:
“Chị có thể kể cho em phần nào của chương trình khác nhất so với lúc chị chưa vào học không ạ?”
Người bên kia cười.
“Lý thuyết nhiều hơn chị tưởng.”
Ngọc lập tức chú ý.
“Rất nhiều ạ?”
“Không tới mức toàn lý thuyết. Nhưng nếu em nghĩ học truyền thông là vào viết content, làm video, chạy sự kiện ngay thì không.”
Đúng điều cô cần nghe.
Chị sinh viên kể những năm đầu có nhiều phần nền tảng: khái niệm, cách nghiên cứu, cách phân tích thông điệp, xã hội và truyền thông liên hệ ra sao, rồi mới dần đi vào những môn ứng dụng hơn. Một số môn nghe tên rất thú vị nhưng cách học vẫn phải đọc tài liệu khá nhiều. Có bài nhóm. Có thuyết trình. Có những phần người học phải viết theo yêu cầu học thuật chứ không phải viết kiểu nội dung mạng xã hội.
Ngọc hỏi:
“Chị có chán không?”
“Có môn chán.”
“Thế chị có thấy chọn sai không?”
“Không vì mấy môn đó.”
“Vì sao?”
Người kia nghĩ rồi nói:
“Vì chị vẫn thấy mình muốn hiểu mấy câu hỏi lớn của ngành. Chỉ là không phải lúc nào cách học cũng vui.”
Ngọc ghi.
Một câu khá giống điều cô đã nghe từ người đi làm tám năm: nghề hợp không có nghĩa từng task đều hợp.
Ngọc hỏi về những phần thực hành.
Chị sinh viên nói có, nhưng chất lượng trải nghiệm còn tùy môn, giảng viên, nhóm và chính sinh viên chủ động tới đâu. Không phải cứ học truyền thông là trường sẽ đưa sẵn một dự án hay nơi thực tập tốt tới trước mặt.
“Thế nếu chỉ học trên lớp có đủ không chị?”
“Khó.”
“Chị làm thêm bên ngoài từ năm mấy?”
“Năm hai.”
Ngọc nhớ tới nhóm nội dung của mình.
Nếu sau này thật sự chọn hướng này, những gì cô đang làm không phải trò thử hoàn toàn tách khỏi đại học.
Nó có thể trở thành cách để cô vào trường với một chút hiểu biết về bản thân trước.
Cô hỏi:
“Phần nào chị ghét nhất?”
Người kia bật cười.
“Làm nhóm với người không làm.”
Ngọc cũng cười.
“Cái này ngành nào cũng có đúng không chị?”
“Chắc.”
Rồi chị ấy nghĩ thêm.
“Với có những bài mình nghĩ mình viết hay, nhưng giảng viên không thấy thế.”
“Chị có khó chịu không?”
“Có. Sau phải học cách tách chuyện mình thích câu đó với chuyện câu đó có phục vụ bài không.”
Ngọc nghe rất quen.
Câu cuối cô hỏi:
“Nếu được chọn lại chị vẫn học chương trình này chứ?”
“Có.”
“Có điều kiện gì không ạ?”
“Có. Chị sẽ vào với kỳ vọng thực tế hơn.”
“Là?”
“Không nghĩ trường sẽ biến mình thành người làm truyền thông chỉ bằng mấy năm học. Trường cho nền, môi trường với một phần cơ hội. Còn kỹ năng mình vẫn phải tự kiếm nhiều.”
Ngọc ghi.
Câu này quan trọng.
Sau cuộc gọi, cô không thấy truyền thông giảm hấp dẫn vì có nhiều lý thuyết hơn tưởng tượng. Nhưng một nỗi lo mới xuất hiện: cô có chịu được việc phải học khá nhiều nền tảng trước khi chạm vào những phần mình thích không?
Câu trả lời hiện tại vẫn là có thể.
Không hào hứng.
Nhưng chịu được.
Tối, Ngọc gọi Hiếu.
Cậu vừa gửi note hướng dẫn xong.
“Anh làm xong giáo trình chưa?”
“Đừng gọi thế.”
“Em thích.”
“Xong rồi.”
“Khó không?”
Hiếu kể.
“Anh phát hiện có mấy cái anh làm quen rồi nhưng viết lý do ra mới thấy khó.”
Ngọc bật cười.
“Giống học sinh của anh không?”
“Ở đâu?”
“Anh làm bài được nhưng bắt giải thích tại sao thì mới biết có hiểu thật không.”
Hiếu dừng.
Câu này đúng tới mức cậu không cãi được.
“Ừ.”
“Em thắng.”
“Không có thi.”
Cô cười.
Hiếu hỏi cuộc gọi với sinh viên.
Ngọc kể phần lý thuyết.
“Anh thấy em chịu được không?”
Cậu hỏi.
Ngọc im một chút.
“Em không thích đọc lý thuyết quá nhiều.”
“Ừ.”
“Nhưng nếu em hiểu nó dẫn tới những thứ em muốn làm thì em chịu được.”
“Khác với thích.”
“Ừ.”
Cô nói. “Em đang cố không chọn ngành bằng cách tìm cái không có phần chán.”
“Không tồn tại.”
“Em biết.”
Ngày hôm sau, thứ Ba 22 tháng 12, Ngọc nói chuyện với một sinh viên ngành marketing ở một chương trình khác.
Lần này câu trả lời khiến cô phải sửa thêm một hình dung nữa.
Người kia thích phần nghiên cứu người tiêu dùng, nhưng nói chương trình không chỉ xoay quanh hành vi khách hàng, quảng cáo hay chiến dịch. Có khá nhiều môn nền kinh doanh, một số phần định lượng, quản trị và những bài tập mà nếu chỉ thích sáng tạo thì rất dễ hụt.
Ngọc hỏi:
“Chị có dùng nhiều số không?”
“Có lúc.”
“Em không ghét số, nhưng em không thích làm số liệu lặp.”
“Thế còn tùy mảng.”
Chị sinh viên giải thích có người đi sâu research, có người thích nội dung, có người làm performance, có người chuyển sang brand hoặc những hướng khác. Cái tên marketing rộng tới mức hai người cùng học một ngành sau này có thể làm những việc rất khác.
Ngọc hỏi điều khiến mình tò mò nhất:
“Chị thấy người học marketing phải quan tâm mục tiêu kinh doanh tới mức nào?”
Người kia cười.
“Khá nhiều chứ.”
“Ngay cả nếu làm content?”
“Cuối cùng vẫn phải biết mình đang làm cho mục tiêu gì.”
Ngọc nghe.
Không phản đối.
Nhưng đây đúng là chỗ cô đang phân biệt.
“Có lúc chị thấy một nội dung hay nhưng nếu không hiệu quả thì vẫn phải bỏ?”
“Có.”
“Chị có tiếc không?”
“Có chứ.”
“Thế vẫn bỏ?”
“Ừ. Vì mình không làm nghệ thuật cá nhân.”
Ngọc ghi.
Lại giống communication ở chỗ sản phẩm không hoàn toàn thuộc người tạo.
Nhưng tiêu chí đánh giá cuối có thể khác.
Sau cuộc gọi, Ngọc ngồi rất lâu.
Marketing không rơi khỏi danh sách.
Ngược lại, vài phần càng rõ càng hấp dẫn: research, consumer behavior, cách đo phản ứng thật thay vì dựa vào cảm giác.
Nhưng phần mục tiêu kinh doanh nằm gần trung tâm hơn khiến cô không hứng bằng khi tưởng tượng làm truyền thông.
Không phải ghét kinh doanh.
Chỉ không phải thứ cô tự nhiên muốn đặt đầu tiên khi nghĩ về công việc mỗi ngày.
Ngọc mở sổ mới và tạo một bảng ba dòng, không phần trăm:
Truyền thông – thích lõi công việc hơn, phải chấp nhận nhiều lý thuyết và đầu nghề không đẹp.
Marketing – rất thích research/hành vi, nhưng không chắc muốn mục tiêu kinh doanh nằm gần trung tâm lâu dài.
Chương trình cụ thể quan trọng hơn tên ngành.
Đây là lần đầu hai ngành được so bằng cấu trúc cô muốn sống cùng, không phải mức hứng tức thời.
Cùng chiều, Hiếu nhận phản hồi cho note hướng dẫn.
Anh khóa trên sửa không nhiều.
Chủ yếu đổi vài từ để thống nhất thuật ngữ và thêm một dòng:
Khi có thay đổi ảnh hưởng bước sau, báo người dùng trước khi handoff phiên bản mới.
Sau đó nhắn:
Anh để note này vào folder chung nhé. Từ giờ có thay đổi workflow em update giúp anh phần liên quan đoạn em giữ.
Hiếu đọc.
Một câu nhẹ.
Nhưng kéo theo một trách nhiệm lâu dài.
Tài liệu không phải viết xong rồi chết ở đó.
Nếu quy trình đổi, note phải đổi.
Cậu hỏi:
Phần update này nếu phát sinh nhiều vẫn tính trong thời gian công việc chung đúng không anh?
Ừ. Em cứ tính.
Rõ.
Hiếu nhận.
Nam nhắn sau đó:
Anh ơi note mới dễ hiểu hơn hôm anh nói =))
Hiếu nhìn.
Hiếu: Thế hôm đó anh nói khó hiểu à?
Nam:
**Không. Nhưng cái này em đọc lại được.*
Cậu hơi cười.
Đó chính là khác biệt giữa nói và tài liệu.
Một lời giải thích tốt chỉ tồn tại lúc người nghe còn nhớ.
Một note tốt có thể được mở lại khi người đó thực sự gặp vấn đề.
Tối thứ Tư ngày 23 tháng 12, Hiếu với Ngọc nhắn ít.
Cả hai đều không nhắc ngày mai trước.
Đến gần mười giờ, Ngọc đang nằm xem điện thoại thì bỗng nhận ra.
Ngày 24.
Noel.
Năm trước cô đi với Chi và vài người bạn.
Năm nay cô có người yêu.
Nhưng hai người chưa nói gì.
Phản xạ cũ có thể là chờ xem Hiếu có nhớ hay không.
Nếu cậu không rủ, buồn.
Sau đó tự nói mình không cần.
Ngọc nằm nhìn màn hình gần một phút.
Rồi thấy cách đó quá mệt.
Cô mở Messenger.
Minh Ngọc: Tối mai anh có rảnh không?
Hiếu trả sau vài phút.
Hiếu: Có. Sao?
Ngọc:
Minh Ngọc: Noel.
Hiếu nhìn ngày.
Đúng.
Cậu biết ngày mai là 24 tháng 12, nhưng thật sự chưa nghĩ hai người phải làm gì.
Hiếu: Em muốn đi đâu?
Ngọc đọc.
Cười.
Không cần thử cậu bằng câu:
Anh không nhớ à?
Minh Ngọc: Không cần đâu xa. Em muốn ra ngoài một lúc.
Cậu:
Hiếu: Thế gặp.
Cô:
Minh Ngọc: Ừ.
Một lát sau Hiếu hỏi:
Hiếu: Có phải mua quà không?
Ngọc bật cười thành tiếng.
Minh Ngọc: Anh hỏi thật à?
Hiếu: Ừ.
Cô nghĩ.
Cô chưa mua.
Cũng không có nhu cầu nhận thứ gì.
Minh Ngọc: Em không mua.
Hiếu:
Hiếu: Anh cũng không.
Ngọc:
Minh Ngọc: Thế tốt.
Cậu:
Hiếu: Anh tưởng em sẽ buồn.
Cô:
Minh Ngọc: Nếu em muốn quà em sẽ nói.
Hiếu đọc rồi cười.
Hiếu: Được.
Tối thứ Năm ngày 24 tháng 12, họ gặp nhau sau bảy giờ.
Hà Nội có nhiều nơi đông hơn bình thường. Các cửa hàng trang trí đèn, vài khu thương mại có cây thông lớn, người trẻ đi thành nhóm và xe cộ cũng chậm hơn ở những đoạn đông. Ngọc không đề nghị chen vào trung tâm thành phố hay Nhà thờ Lớn. Cô chỉ muốn đi qua một khu có trang trí Noel gần Cầu Giấy, uống gì đó rồi về.
Hiếu thấy hợp.
Ngọc mặc áo khoác sáng màu.
Không cầu kỳ.
Hiếu nhìn khi cô tới.
Lần trước đã được yêu cầu thỉnh thoảng nói mấy câu không giải quyết vấn đề.
Cậu nhớ.
“Em đẹp.”
Ngọc đang chỉnh tóc dưới mũ bảo hiểm, dừng lại.
“Anh đang làm bài tập à?”
Hiếu bật cười.
“Không.”
“Nghe đáng ngờ.”
“Thật.”
Cô hơi cười.
“Cảm ơn.”
Lần này đỡ ngượng hơn.
Một chút.
Hai người đi bộ giữa khu phố đông.
Không có nhà hàng đặt trước.
Không hoa.
Không hộp quà.
Ngọc mua hai cốc đồ uống nóng, Hiếu trả phần đồ ăn vặt sau đó. Không ai tính đây là cách cân tiền.
Họ nhìn một nhóm trẻ con chụp ảnh với ông già Noel giả ở trước cửa hàng, nghe nhạc phát từ loa một quán cà phê và đôi lúc phải đi chậm vì quá đông.
Một tối rất giống hàng nghìn đôi trẻ khác ở Hà Nội.
Không có gì độc nhất.
Có lẽ chính vì thế lại vui.
Ngọc hỏi:
“Năm ngoái Noel anh làm gì?”
Hiếu nghĩ.
“Chắc đi làm hoặc ở phòng.”
“Không nhớ?”
“Không.”
“Chán.”
“Em?”
“Đi với Chi.”
“Ừ.”
Cô cười. “Năm sau chưa biết.”
“Ừ.”
“Anh không nói sẽ đi với em à?”
Hiếu nhìn.
“Em đang gài.”
Ngọc bật cười.
“Đúng.”
Một lúc sau, họ dừng trước một khu trang trí có đủ ánh sáng để nhiều người đứng chụp hình.
Ngọc nhìn một đôi phía trước đang nhờ bạn chụp.
Rồi quay sang Hiếu.
“Bọn mình có ảnh chung chưa?”
Cậu nghĩ.
“Chắc chưa.”
Có những lần vô tình cùng nằm trong ảnh nhóm.
Nhưng một tấm chỉ có hai người với tư cách người yêu thì hình như chưa.
Ngọc mở camera.
“Chụp không?”
Hiếu không thích chụp ảnh lắm.
Nhưng không ghét.
“Ừ.”
Hai người đứng cạnh.
Ban đầu khoảng cách hơi buồn cười.
Ngọc nhìn màn hình.
“Anh đứng xa thế làm gì?”
Hiếu bước gần hơn.
Cô vẫn thấy cứng.
“Anh cười.”
“Anh đang cười.”
“Không.”
Hiếu thở ra.
Ngọc bật cười trước.
Đúng lúc ấy máy chụp.
Tấm đầu hơi lệch.
Nhưng Ngọc xem rồi thích.
Cô cười thật.
Hiếu cũng không còn vẻ như đang chụp ảnh thẻ.
“Chụp thêm?”
Cậu hỏi.
“Có.”
Tấm thứ hai tốt hơn.
Ngọc lưu cả hai.
Không đăng.
Chưa nghĩ.
Hiếu hỏi:
“Em không post à?”
“Chưa biết.”
“Ừ.”
“Anh có ngại không?”
“Không.”
“Thật?”
“Ừ.”
“Bạn anh thấy?”
“Thì thấy.”
“Gia đình anh?”
“Biết rồi.”
Ngọc cười.
Đúng.
Không còn gì phải giấu.
Nhưng công khai cũng không phải nghĩa vụ.
Hai người tiếp tục đi.
Gần chín giờ, Ngọc bắt đầu thấy lạnh ở tay dù vẫn nắm Hiếu.
Cậu hỏi:
“Về?”
“Ừ.”
Không cố kéo tới nửa đêm vì đó là Noel.
Trước khi lên xe, Ngọc nói:
“Anh.”
“Ừ?”
“Chúc mừng Giáng sinh.”
Hiếu hơi cười.
“Chúc mừng Giáng sinh.”
“Anh nói nghe như thông báo.”
“Thế nói sao?”
“Thôi.”
Cô cười rồi đội mũ.
Tối đó, về nhà, Ngọc mở lại hai tấm ảnh.
Tấm thứ hai đẹp hơn.
Nhưng cô lại thích tấm đầu hơn một chút.
Cả hai cười không đều.
Ánh sáng hơi lệch.
Hiếu nhìn như vừa bị kéo vào ảnh ngoài ý muốn.
Còn cô đang cười thật.
Một tấm rất họ.
Ngọc lưu vào mục yêu thích.
Không cần đăng ngay.
Ở phòng trọ, Hiếu cũng nhận hai tấm ảnh cô gửi.
Cậu tải xuống.
Nhìn chưa tới một phút.
Rồi đặt điện thoại xuống.
Không biến chúng thành hình nền.
Không có nghi thức.
Nhưng lần đầu trong máy cậu có một bức ảnh mà nếu ai nhìn thấy, gần như không cần hỏi hai người là gì.
Hiếu thấy điều đó cũng tốt.
Noel đầu tiên của họ kết thúc như thế.
Không quà.
Không lời hứa.
Không khoảnh khắc được dựng để nhớ cả đời.
Chỉ một tối cả hai đều muốn ra ngoài, nên đã nói thẳng, gặp nhau, đi bộ giữa những ánh đèn vốn chẳng dành riêng cho họ, rồi mang về hai tấm ảnh.
Có lẽ nhiều kỷ niệm sau này sẽ bắt đầu bình thường tới vậy.
Không ai biết trước cái nào sẽ được nhớ lâu.