Mùa nước nổi năm ấy, nước mấp mé tràn lên những bậc thềm gạch tàu rêu phong của mấy bến sông. Cùng với con nước mang theo phù sa đỏ ngầu, một tin tức chấn động cũng theo những chuyến đò dọc đò ngang len lỏi khắp xóm Dưới làng Trên: Nhà ông Tư Đậu mang trầu cau sang dạm ngõ cô Út Mây nhà ông Lẫm.
Chuyện bắt đầu vào một buổi sáng tinh sương, khi chiếc ghe chài lớn nhất, sơn son thếp vàng cẩn thận của nhà họ Nguyễn cập bến trước cửa nhà ông Lẫm. Đích thân ông bà Tư Đậu bước lên bờ, theo sau là hai người làm bưng hai mâm quả phủ khăn đỏ chót. Họ không làm rùm beng, cũng chưa mang lễ vật linh đình của một đám hỏi chính thức, nhưng cái cung cách trịnh trọng, lời thưa chuyện nhã nhặn của ông bà Tư Đậu đủ để người ta hiểu mức độ thành ý của một gia đình giàu có bậc nhất xứ ngã ba sông.
Ngày hôm đó, Mây bị bà Nhàn bắt lui vào buồng trong, không được ló mặt ra nhà trước. Cô gái mười chín tuổi ngồi bần thần bên mép giường, tay vô thức vò nhàu mép chiếc khăn tay thêu dở. Qua vách ván mỏng, tiếng cười nói rổn rảng của ông Tư Đậu và tiếng đáp lời điềm đạm của cha cô cứ văng vẳng dội vào màng nhĩ.
"Anh chị Lẫm tính coi, xóm này thiếu cha gì chỗ môn đăng hộ đối, nhưng tui với bả ở nhà chỉ chấm được có mỗi cháu Mây. Con bé vừa ngoan ngoãn, lại sáng dạ, biết lo toan sổ sách. Thằng Khải nhà tui thì anh chị biết rồi đó, nó lầm lì ít nói, nhưng được cái tánh tình chắc chắn, đàng hoàng, không cờ bạc rượu chè, lại biết làm ăn. Hai đứa nó mà ráp lại, cái xưởng chà lúa với mấy vựa hàng của anh chị coi như giao đúng người, nở mặt nở mày với xóm giềng."
Ông Lẫm nhấp ngụm trà sen, vuốt chòm râu lưa thưa. Khách quan mà nói, trong số những đám thanh niên nhòm ngó nhà họ Trần, Nguyễn Văn Khải đúng là một viên ngọc quý. Cái vẻ điềm đạm, nếp sống có trước có sau của Khải khiến một người trọng chữ tín như ông Lẫm cực kỳ ưng bụng. Ông làm nghề thương hồ, bôn ba cả đời chỉ mong con gái út có một tấm chồng vững chãi như cây cổ thụ để nương tựa bóng râm.
Nhưng ông Lẫm cũng là người thương con. Ông không vội gật đầu cái rụp như những điền chủ hám danh khác.
"Anh chị Tư quá lời rồi. Thằng Khải nó giỏi giang, cơ ngơi nhà anh chị lại bề thế, cháu Mây nhà tui e là trèo cao. Đám này tui coi bộ rất ưng, nhưng thôi anh chị cứ để thư thư mâm trầu cau lại, cho vợ chồng tui nói chuyện với con nhỏ. Tính tui không thích ép uổng con cái, ép mỡ ép dầu chứ ai nỡ ép duyên, anh chị thấy phải không?"
Ông bà Tư Đậu vui vẻ ra về, để lại trên chiếc sập gụ mâm trầu cau têm cánh phượng khéo léo và một hộp trà bọc giấy kiếng đỏ tươi.
Tối hôm đó, căn nhà gỗ ba gian vắng lặng hơn thường lệ. Tiếng ễnh ương kêu ngoài cầu ao dội vào không gian tĩnh mịch càng làm tăng thêm vẻ trĩu nặng của đêm.
Bà Nhàn vén tấm màn gió, bước vào buồng Mây. Cô đang ngồi dưới ngọn đèn hỏa mù mờ, trên tay là chiếc hộp thiếc đựng những phong thư màu xanh nhạt. Thấy má vào, Mây vội vã đậy nắp hộp lại, giấu nhẹm xuống gối, đôi mắt bối rối nhìn lảng đi nơi khác.
Bà Nhàn giả vờ như không thấy gì. Bà ngồi xuống mép giường, đưa tay vuốt lại những lọn tóc mai đang xõa lòa xòa trên trán con gái, giọng thủ thỉ, êm đềm như tiếng lá rụng: "Mây à, hồi sáng ông bà Tư Đậu qua thưa chuyện, chắc con trong này cũng nghe rồi. Con thấy sao?"
Mây cúi gầm mặt, những ngón tay gầy guộc đan chặt vào nhau: "Con... con chưa muốn lấy chồng. Con muốn ở nhà phụ tía má tính sổ, bán buôn."
Bà Nhàn thở dài, một tiếng thở dài chất chứa cả sự bao dung lẫn nỗi lo toan của người làm mẹ. Bà kéo tay Mây vào lòng, xoa nắn những ngón tay mềm mại của cô.
"Cha mẹ nào mà sống đời ở kiếp với con được hả Mây? Tía con dạo này hay ho lao, sổ sách một tay con lo, nhưng dăm ba cái bao gạo, bao lúa nặng nhọc, con gái con lứa sao kham nổi hoài. Cha mẹ cũng già rồi, chỉ mong trước lúc nhắm mắt, thấy con yên bề gia thất, có tấm chồng tử tế để cha mẹ nhắm mắt mới yên."
Mây cắn chặt môi, im lặng không đáp.
Bà Nhàn nói tiếp, từng lời nhẹ nhàng nhưng thấm thía như mưa dầm thấm lâu: "Má không ép con, tía con cũng vậy. Nếu con thiệt tình không ưng, mai má mang trầu cau qua trả, cự tuyệt người ta. Nhưng Mây à, con nghe má nói một lời công bằng. Cậu Khải là người đàng hoàng, điềm đạm, lại có chí thú làm ăn. Đàn bà con gái, chọn chồng không cần chọn người mồm mép tép nhảy, chỉ cần chọn người lúc giông bão biết đứng ra che chở cho mình. Con năm nay mười chín rồi, gái mười chín đôi mươi là hoa đang độ nở, qua cái tuổi này rồi, hoa tàn nhụy héo, người ta cười chê. Má dòm cái xóm này, không ai qua được cậu Khải đâu con."
Nói rồi, bà Nhàn vỗ vỗ lưng Mây, lặng lẽ đứng dậy ra khỏi phòng, để lại cô con gái út ngồi trơ trọi giữa mớ bòng bong của những suy nghĩ ngổn ngang.
Mây không trách cha mẹ. Cô biết cha mẹ thương cô, vì thương nên mới cẩn trọng chọn mặt gửi vàng, mới nhọc lòng khuyên nhủ. Điều khiến cô đau khổ không phải là sự ép buộc, mà là vì cô nhận ra: những lời má nói đều là sự thật.
Cô không thể làm một đứa trẻ bám váy má mãi được. Tía má đang già đi từng ngày, mái tóc hạc của tía đã bạc trắng từ bao giờ, những cơn ho của tía mỗi lúc trở trời ngày càng nặng nhọc. Cái cơ ngơi này cần một người đàn ông gánh vác. Hơn nữa, ở cái xứ này, con gái mười chín tuổi chưa chồng đã bị coi là "gái ẻ", là nỗi lo của gia đình.
Út Mây run run mở chiếc hộp thiếc ra. Dưới ánh đèn dầu leo lét, những lá thư của Minh xếp ngay ngắn, nhưng đã lâu rồi không có thêm một lá thư nào mới. Bức thư gần nhất Minh gửi về cũng đã cách đây hai tháng. Trong thư, Minh kể về kỳ thi sắp tới, về áp lực ở xưởng chà lúa, về một tương lai mịt mờ mà cậu đang phải cắn răng bám trụ. Không có lời hứa nào về việc sẽ sớm quay về thưa chuyện cưới xin, không có lấy một chiếc phao cứu sinh nào ném xuống cho sự chờ đợi mỏi mòn của Mây.
Cô chợt nhận ra mình đang đứng chênh vênh giữa hai ngả đường. Một bên là Minh — chàng trai với đôi mắt bướng bỉnh, ngọn gió thanh xuân mang theo những kỷ niệm trong trẻo nhưng lại quá đỗi mịt mù, bất định. Một bên là Văn Khải — người đàn ông vững chãi như một gốc cổ thụ, hiện thân của sự an toàn, của chữ hiếu, của một mái nhà êm ấm mà cha mẹ cô hằng mong mỏi.
Đêm đó, Mây thức trắng. Cô ôm chiếc hộp thiếc vào lòng, lắng nghe tiếng nhịp tim mình đập từng nhịp nặng nề.
Cô biết, mình không thể cứ ích kỷ trốn tránh mãi trong cái vỏ ốc của những ảo ảnh thanh xuân. Cô phải đưa ra quyết định. Nhưng trước khi số phận rẽ ngang, cô muốn gặp Minh một lần cuối. Không phải để chia tay, mà để tìm một lý do để bám víu, để dũng cảm cãi lời tía má mà đánh cược một lần.
Chỉ cần Minh nói "Đợi Minh", chỉ cần Minh cho cô một cái mốc thời gian chắc chắn, dẫu là một năm, hai năm hay năm năm, cô cũng sẽ quỳ xuống xin tía má trả lại mâm trầu cau nhà họ Nguyễn.
Ngày mai, cô sẽ bắt đò lên huyện.