Người xứ ngã ba sông này, hễ nhắc đến cơ ngơi nhà ông Lẫm, ai nấy đều chép miệng nể vì. Nhà ông Lẫm không phải kiểu địa chủ bá kiến ác ôn, vơ vét ruộng nương của tá điền. Ông đi lên từ nghề thương hồ, xuôi ngược những chuyến ghe bầu chở lúa gạo, mắm muối, cau khô từ miệt dưới lên tận Sài Gòn, rồi lại mang xà phòng, vải vóc, dầu lửa từ trên đó về phân phối cho cả vùng.
Cái cơ ngơi bề thế với căn nhà gỗ sao ba gian hai chái, lợp ngói âm dương sừng sững quay mặt ra bờ sông là kết quả của hơn nửa đời người ông Lẫm cùng bà Nhàn dầm sương dãi nắng. Nhưng tài sản lớn nhất, thứ mà ông Lẫm quý hơn cả mấy kho vựa đầy ắp lúa gạo đằng sau nhà, lại chính là cô con gái út, Trần Trúc Mây hay còn được gọi là cô Út Mây.
Út Mây sinh ra khi ông bà Lẫm đã ở cái tuổi tứ tuần, sau khi ba người anh trai đầu của cô đều đã yên bề gia thất, dọn ra coi ngó những vựa hàng ở các tỉnh xa. Mây như lộc trời cho lúc xế bóng, nên được cưng như trứng mỏng, hứng như hoa.
Lớn lên trong mùi hương ngai ngái của những bao hồi, quế, thảo quả từ tiệm tạp hóa nhà mình, Mây không vương chút bụi bặm lam lũ nào của đám con nít quanh xóm. Cô trắng trẻo, nhỏ nhắn, dáng điệu lúc nào cũng khoan thai, dịu dàng. Bàn tay Mây không có vết chai của việc cầm cuốc, nhổ mạ, mà chỉ mềm mại, vương mùi mực Cửu Long và mùi thơm thoang thoảng của sáp bồ kết gội đầu.
Ở cái xứ mà người ta vẫn quen cái nếp nghĩ "con gái học chi nhiều, mai mốt cũng theo chồng", thì ông Lẫm lại nghĩ khác. Ông cho Mây đi học trường làng, rồi lên học trường xã. Ông hay nhịp nhịp ngón tay cái đeo chiếc nhẫn vàng trơn lên mặt bàn khảm xà cừ, nói với bà Nhàn: "Con gái tui, tui phải cho nó biết mặt chữ, biết tính toán đàng hoàng. Mình dân mua bán, con cái mù chữ người ta cười cho thối mũi. Ít ra nó cũng phải biết đọc 'Lục Vân Tiên', biết tự tay viết phong thư mà không phải đi nhờ vả."
Nhờ vậy mà Mây được đi học đến hết lớp 9. Mười bảy tuổi, cô gái mang vẻ đẹp đằm thắm của con nước lớn đã biết cầm bàn tính gẩy lách cách xưng xưng, tính sổ sách rành rọt, sổ xuất sổ nhập nét chữ nghiêng nghiêng, đều tăm tắp, không sai một cắc.
Nhiều người lối xóm thấy Mây nghỉ học ở tuổi mười bảy thì buông lời tiếc rẻ: "Uổng bề ghê, con Út Mây nhà ông Lẫm sáng dạ vậy mà tới đây đứt gánh. Phải chi là con trai, chắc ông Lẫm cho lên tận tỉnh học làm thầy thông, thầy ký rồi."
Nhưng Mây thì không buồn. Chưa bao giờ cô thấy tiếc nuối vì phải gấp lại trang sách ở tuổi mười bảy.
Mỗi buổi sáng, khi nắng sớm vừa lọt qua những khe cửa lá sách, Mây mặc chiếc áo bà ba màu thiên thanh, vấn tóc gọn gàng, ngồi vào chiếc bàn gỗ gụ đặt sát cửa sổ. Cô tiếp khách, tính tiền, ghi sổ nợ cho cha. Thỉnh thoảng, bà Nhàn từ dưới chái bếp bưng lên cho cô khi thì chén chè thưng, lúc thì dĩa khoai mì cốt dừa thơm nức mũi.
Trong cái không gian ngập tràn mùi hương gia đình ấy, Mây thấy lòng mình yên ả lạ thường. Cô nhìn ra ngoài kia, thấy con gái xóm dưới mười ba, mười bốn tuổi đã phải lấm lem bùn đất, có đứa còn bị cha mẹ gả ép để gán nợ, mới thấy mình đã nhận được từ cuộc đời này quá nhiều ân sủng.
"Út Mây, ghi vô sổ cho bác Năm xóm Dưới nợ hai giạ lúa, tới mùa bác trả nghen con." Tiếng ông Lẫm ồm ồm vang lên từ nhà trước.
"Dạ, con nhớ rồi cha." Mây đáp lời, ngòi bút máy lướt êm trên trang giấy ố vàng.
Cô hài lòng với cuộc sống này. Thế giới của cô gái mười bảy tuổi khi ấy rất nhỏ bé và an toàn. Nó chỉ vừa bằng căn nhà gỗ vương mùi nhang trầm, bằng khúc sông hiền hòa trước cửa dập dềnh lục bình trôi, bằng nếp sống gia giáo, thuận hòa mà cha mẹ đã cất công xây dựng.
Mây không có những khát vọng lớn lao, không mơ về những bến bờ xa lạ như những nữ sinh Sài Gòn trong mấy cuốn tiểu thuyết diễm tình mà mấy chị họ thỉnh thoảng giấu mang về cho mượn. Cô ngoan ngoãn, biết điều và an phận. Cô nghĩ, cuộc đời của một người con gái, học được chữ nghĩa để không thua thiệt người đời, có một gia đình êm ấm để nương tựa, phụ giúp cha mẹ lúc tuổi già, vậy là đã đủ đầy lắm rồi.
Hơn nữa, trong cái thế giới nhỏ bé an yên ấy của Mây, đã sớm có một người nhen nhóm cho cô những tia ấm áp đầu đời.
Một người mà mỗi khi nhớ đến, khóe môi Mây lại bất giác vẽ nên một nụ cười hiền lụi. Một người không chung chăn chung gối, không sống cùng một nếp nhà, nhưng lại chia sớt cùng cô toàn bộ những năm tháng tuổi thơ êm đềm dưới mái trường làng lợp lá dừa nước.
Trong những năm tháng còn chưa biết buồn ấy, Mây thực sự tin rằng, ngày tháng cứ thế trôi đi, hiền hòa và lặng lẽ. Mọi chuyện trên đời, chỉ cần mình sống tử tế, sống biết trước biết sau, thì trời xanh tự khắc sẽ an bài cho mình một kết cục viên mãn.
Chỉ là, cô Út Mây của tuổi mười bảy trong sáng ấy không hề biết, chính cái nết ngoan ngoãn, cam chịu và hiếu thuận được un đúc trong căn nhà này, về sau lại trở thành sợi dây tự trói buộc mình, khiến cô không có đủ dũng khí để vùng vẫy khi duyên phận bắt đầu đi chệch hướng.