Người ta hay bảo, đời một người đàn bà lắm khi giống hệt như một mùa gòn trổ bông. Lúc đương thời nở rộ thì đỏ rực cả một góc trời, cháy bừng bừng như mang hết tâm can ra mà sống, kiêu hãnh phô bày tất cả những gì rực rỡ nhất của thanh xuân. Nhưng đến lúc tàn, hoa rụng xuống, vỏ nứt toác ra, những cụm bông trắng muốt ủ bên trong lại trở nên mỏng manh yếu ớt, chỉ biết nương theo gió mà bay đi mất dạng. Cứ bay mãi, bay mãi, phiêu dạt giữa thinh không, chẳng biết rồi sẽ tấp vào bến bờ nào.
Để rồi khi ngoảnh lại một kiếp người dằng dặc, thứ vụt khỏi tầm tay lại chính là thứ mình từng tin rằng sẽ nắm giữ được. Thứ vương lại cuối cùng, xót xa thay, chỉ là một nắm tàn tro phai dấu giữa đất trời.
Út Mây của nhiều năm về sau, trong những đêm mưa dầm dề rỉ rả bóp nghẹt mái nhà ngói thâm nâu, thường hay giật mình thức giấc. Bóng tối đặc quánh bủa vây lấy hơi thở mòn mỏi của một người đàn bà đã đi qua quá nửa đời người. Trong những khoảnh khắc cô độc tĩnh lặng ấy, Mây không nhớ về những biến cố long trời lở đất, cũng không nhớ về những giọt nước mắt muộn màng. Trí óc cô, như một chiếc lá khô trôi ngược dòng nước, luôn ngoan cố trôi về một buổi chiều cuối mùa khô năm mười bảy tuổi.
Đó là một buổi chiều rất yên ả. Yên ả đến mức người ta tưởng thời gian đã ngừng trôi trên miền đất hiền hòa này.
Gió từ ngoài bến sông thổi cuộn vào, không mang theo hơi nước mát lạnh mà ngai ngái mùi của bùn non nứt nẻ, quyện lẫn với mùi rơm rạ mới đốt ngoài đồng trơ gốc rạ. Nắng cuối ngày sóng sánh đổ xuống mặt đường đất đỏ au. Hàng gòn trước nhà ông Trần Văn Lẫm đang độ mãn khai. Những chùm hoa gòn đỏ ối vươn lên mạnh mẽ, in hình lên nền trời trong vắt không một gợn mây, đỏ đến nhức mắt, đỏ như một tiếng thở dài gắt gao của mùa hạ trước khi nhường chỗ cho những cơn mưa sụt sùi của đất trời Nam Bộ.
Trong căn nhà gỗ ba gian rộng thênh thang vương vất mùi gỗ sao và nhang trầm, Mây đang ngồi bên chiếc bàn kê sát cửa sổ. Cô cặm cụi lật từng trang sổ ố vàng, ngón tay thon dài gõ nhịp nhàng trên bàn tính, cẩn thận tính toán sổ hàng cho cha. Năm đó, Út Mây vừa tròn mười bảy tuổi, cái tuổi đẹp nhất của một người con gái. Mây không có vẻ đẹp sắc sảo khiến người ta choáng ngợp, mà mang nét đằm thắm, dịu dàng, trong trẻo như con nước lớn buổi sớm mai.
Cô vừa thi xong lớp 9. Ngày mai sẽ là buổi bế giảng, cũng là ngày cuối cùng Mây còn được cắp sách đến trường.
"Mây ơi, tính xong chưa con? Lát nữa coi kết sổ rồi đem xuống cho cha nghen con!"
Tiếng bà Nhàn từ dưới chái bếp vọng lên, mang theo tiếng lách cách của bát đũa và tiếng củi nổ lách tách. Mùi cá lóc kho tỏi ớt thơm lừng bay len lỏi qua từng ô cửa mộc mạc.
"Dạ, con sắp xong rồi má!"
Mây đáp lời, thanh âm trong vắt vang lên giữa nếp nhà vắng lặng. Cô cúi xuống định viết tiếp con số còn đang dang dở trên trang giấy, nhưng một cơn gió hiu hiu vừa thoảng qua mang theo vài cánh hoa gòn rơi lả tả trước hiên nhà khiến cô bất giác ngẩng đầu nhìn ra ngoài cửa sổ.
Ở bên kia con đường đất, ngay dưới gốc gòn lớn nhất, có một người đang đứng chờ.
Cậu thiếu niên gầy gò mặc chiếc áo sơ mi trắng đã sờn rách ở mép cổ, ôm mấy quyển sách ép chặt trước ngực như ôm giữ cả một gia tài. Minh đứng dưới bóng râm, thỉnh thoảng lại đưa tay quệt những giọt mồ hôi lấm tấm trên trán, ánh mắt rụt rè, bẽn lẽn nhưng kiên định hướng về phía gian nhà gỗ họ Trần. Cậu không dám cất tiếng gọi, chỉ lẳng lặng đứng đó, kiên nhẫn như mặt đất cằn cỗi đợi mưa.
Chỉ vừa chạm phải ánh mắt ấy, đôi môi Mây khẽ cong lên thành một nụ cười. Nụ cười trong sáng, không pha lẫn chút toan tính nào của cuộc đời.
Cô đặt vội cây bút máy xuống mặt bàn, đến nắp cũng chưa kịp đậy, vết mực xanh thấm một chấm nhỏ lên trang giấy trắng. Mây kéo lại vạt áo bà ba màu mỡ gà, bước nhanh ra khỏi cửa, tiếng guốc mộc gõ nhịp nhàng trên bậc thềm gạch tàu vang lên những âm thanh lanh lảnh.
"Minh đợi Mây có lâu chưa?" Mây hỏi, hơi thở có chút gấp gáp vì chạy vội ra cổng, hai má ửng hồng dưới ánh nắng ban chiều.
"Minh cũng mới tới." Minh cười hiền, nụ cười làm bừng sáng khuôn mặt sạm nắng, đuôi mắt cong cong giấu đi vẻ nhọc nhằn của một tuổi thơ cơ cực.
Hai người chậm rãi bước đi dọc theo con đường rợp bóng hàng gòn. Những bông hoa đỏ rực rụng rải rác dưới chân, nhuộm thắm cả một đoạn đường đất. Trong một khoảnh khắc rất dài, không ai nói với ai câu nào. Chỉ có tiếng gió xạc xào qua kẽ lá và tiếng guốc mộc của Mây gõ đều đều bên cạnh bước chân trầm tĩnh của Minh. Sự im lặng giữa họ không ngột ngạt, mà chất chứa những điều không cần nói cũng tự hiểu thấu.
"Ngày mai bế giảng xong... Minh tính sao?" Mây cất tiếng phá vỡ sự im lặng, giọng cô nhỏ dần, có chút gì đó nghèn nghẹn như có sợi rơm vướng ngang cổ họng.
Minh cúi mặt, bàn tay nổi đầy gân xanh siết chặt thêm mấy quyển sách trước ngực. Cậu hít một hơi thật sâu, giọng trầm ấm vang lên giữa buổi chiều gió lộng: "Hôm qua, thầy giáo trên huyện nói Minh lên trển học tiếp. Thầy lo cho chỗ ăn ở, Minh chỉ cần phụ việc lặt vặt trong trường. Minh... Minh muốn đi học, Mây à. Đi học mới mong ngóc đầu lên được, mới lo được cho má... và lo cho tương lai."
Hai chữ "tương lai" Minh nói rất khẽ, nhưng đủ để trái tim thiếu nữ của Mây rung lên một nhịp. Cô gật đầu. Cô đã biết trước điều này. Minh nhà nghèo, cha mất sớm, một tay má tần tảo nuôi khôn lớn, nhưng cậu thông minh và có chí vô cùng. Bỏ học lúc này với Minh là một sự dang dở cả đời. Còn cô, phận con gái nhà buôn, học hết lớp 9 biết đọc biết viết, biết tính sổ sách rành rọt cho cha mẹ đã là một sự may mắn hơn bao người con gái quanh vùng. Cô phải ở lại phụ gia đình coi ngó việc buôn bán, không thể đi cùng Minh được.
Nhưng trong lòng cô gái mười bảy tuổi chưa từng vướng bận ưu phiền ấy, sự chia xa lúc này hoàn toàn không mang hình hài của bi kịch. Mây nghĩ rất đỗi đơn giản: huyện cách quê cũng chẳng xa lắm, đi đò vài bận là tới, cuối tuần hay dịp lễ Tết Minh lại về. Chỉ cần lòng người còn hướng về nhau, thì dăm ba năm cách trở có đáng là bao. Thời gian rồi cũng trôi nhanh như một con nước ròng.
"Minh cứ đi học đi." Mây ngước lên, đôi mắt đen láy, trong vắt như hồ thu nhìn thẳng vào khuôn mặt góc cạnh của Minh, giọng nói nhẹ bẫng nhưng kiên định vô cùng: "Minh ráng học cho giỏi. Mây ở nhà... Mây chờ Minh."
Bàn tay ôm sách của Minh khẽ run lên. Cậu ngập ngừng đưa bàn tay còn lại ra không trung, dường như muốn nắm lấy tay Mây, muốn chạm vào sự dịu dàng ấy, nhưng vì mặc cảm thân phận, vì e sợ mình tay trắng, cậu lại ngậm ngùi rụt về, nắm chặt thành nắm đấm giấu sau vạt áo. Cậu chỉ dám gật đầu thật mạnh, như muốn đóng đinh lời hứa ấy vào cõi lòng mình, tạc nó vào xương tủy.
"Mây đợi Minh nha. Khi nào học xong, có công ăn việc làm đàng hoàng, Minh sẽ về thưa chuyện đàng hoàng với hai bác."
Họ đứng đó, dưới hàng gòn đang trổ bông đỏ rực như máu, nói với nhau về những năm tháng phía trước bằng tất cả niềm tin ngây thơ và mãnh liệt của tuổi trẻ. Một lời hứa buông ra nhẹ như tiếng gió thoảng qua tai, chẳng có trầu cau, chẳng có người làm chứng, nhưng không ai trong số họ biết rằng, nó lại trở thành gông cùm vô hình trói buộc, làm lỡ dở cả một đời người.
Khi bóng xế tà bắt đầu ngả dài lê thê trên con đường đất, Minh vẫy tay chào Mây rồi quay lưng bước về phía ngã ba sông.
Mây đứng yên dưới gốc gòn, hai tay chắp ra sau lưng, ánh mắt hiền hòa, đong đầy thương mến nhìn theo bóng lưng gầy gò của cậu thiếu niên đang nhỏ dần rồi khuất sau ngã rẽ. Trong lòng cô lúc bấy giờ chỉ ngập tràn một niềm hy vọng trong trẻo, ấm áp như nắng chiều thu.
Nhưng Mây không hề biết, buổi chiều hôm ấy, dưới hàng gòn rực đỏ cút côi, không chỉ có hai người bọn họ.
Cách đó một quãng xa, lẩn khuất bên cạnh thân cây bằng lăng già cỗi đầu ngõ, có một người đàn ông đứng lặng im như tạc tượng vào không gian. Văn Khải, cậu Hai nhà ông Tư Đậu, đã đứng đó từ bao giờ, tựa như một bóng ma của buổi chiều tà.
Anh mặc chiếc áo sơ mi màu gạch sẫm ủi nếp phẳng phiu, hai tay buông thõng dọc thân người. Đôi mắt trầm tĩnh, sâu thẳm và thăm thẳm u buồn của anh đang hướng về phía cô gái nhỏ đứng dưới mưa hoa gòn. Khải đứng ngược chiều gió, khoảng cách đủ xa để âm thanh bị gió cuốn đi, khiến anh không thể nghe được bất kỳ lời thề non hẹn biển nào mà đôi trẻ vừa nói với nhau.
Nhưng, anh không cần nghe.
Chỉ nhìn ánh mắt êm ru, đắm đuối mà Mây dõi theo bóng người con trai kia, nhìn cách bờ vai nhỏ nhắn của cô khẽ thả lỏng đầy an tâm khi cậu ta hứa hẹn, Khải đã hiểu ra mọi chuyện. Ánh mắt ấy là thứ ánh mắt mà một người con gái chỉ dành cho người đàn ông cô ấy đặt trọn sinh mệnh vào. Trong ánh mắt trong trẻo của Mây đã có sẵn một khoảng trời riêng, một ngôi nhà riêng, và ở đó, vĩnh viễn không có chỗ cho anh bước vào.
Một chiếc lá khô nứt nẻ lìa cành, xoay vòng trong không trung rồi rơi khẽ chạm vào vai Khải. Anh giật mình, khẽ nhếch môi cười. Một nụ cười tự giễu, xót xa và chua chát đến tận cùng.
Anh vốn định chiều nay sang nhà ông Lẫm, mượn cớ đi coi lại mấy mối hàng vỏ lãi, cốt chỉ để được nhìn thấy Mây, để mang cho cô gói kẹo đậu phộng, xem thử cô Út vừa thi xong có vui không. Anh đã ấp ủ cái cớ ấy suốt cả tuần nay. Nhưng bây giờ thì không cần nữa rồi. Gói kẹo trong túi áo dường như nặng trĩu, ghì vai anh xuống.
Văn Khải chậm rãi quay lưng, lẳng lặng bước đi về hướng ngược lại, tiếng bước chân nặng nề nện xuống mặt đất. Bóng anh đổ dài, xiêu vẹo trên mặt đường nứt nẻ của mùa khô khô khốc.
Trong khoảnh khắc dời bước ấy, anh chợt nhận ra một sự thật bi ai nhất của đời mình: Có những người, ngay từ giây phút đầu tiên chạm mặt, mình đã biết là mình thương họ đến thắt ruột thắt gan. Nhưng cũng ngay tại khoảnh khắc ấy, mình cay đắng biết rằng... mình đã đến muộn mất rồi.