Chiều ấy, Sơn sang nhà Thơ như đã hẹn.
Mấy ngày mưa dai dẳng đã khiến bãi ngô dưới chân dốc bị ngập, đất chưa kịp ráo đã đặc quánh bùn. Hai đứa xắn quần quá gối, đứng bên mép ruộng nhặt những thân ngô gãy rồi kéo lên chỗ cao. Bố Thơ bảo cứ để riêng những bắp còn dùng được, còn cây nào đã bật gốc thì gom thành đống. Ông làm từ sáng, trên lưng áo vẫn hằn một vệt bùn khô từ vai xuống tận thắt lưng.
Sơn nhặt được một bắp ngô non, bóc lớp bẹ ngoài thấy hạt còn trắng sữa. Cậu định hỏi có giữ lại được không thì Thơ đã lắc đầu.
“Cái ấy hỏng rồi. Mày bỏ sang bên kia.”
“Tiếc thật.”
“Ừ. Mới tuần trước tao còn ra đây bắt sâu.”
Hai đứa cúi xuống làm tiếp. Đất dưới chân mềm, mỗi lần rút dép lên lại nghe một tiếng lép nhép. Phía bên kia bờ, con suối vẫn đục ngầu, nước chưa trở về lòng cũ. Những bao đất người lớn đắp hôm trước còn nằm dọc lối xuống bãi, có chiếc đã phình ra vì ngấm nước.
Gần cuối chiều, gió nổi lên. Thơ ngẩng đầu trước. Từ phía núi, một dải mây xám đang hạ thấp, che mất khoảng trời vừa hửng nắng buổi trưa. Trên đồi xa có tiếng sấm vọng xuống, âm ỉ như tiếng xe bò đi trên đường đá.
Bố Thơ chống cuốc nhìn trời, rồi bảo hai đứa thu dọn.
“Thôi. Hôm nay đến đây. Sơn về đi, đường sắp khó đi rồi.”
Sơn muốn ở lại giúp thêm, nhưng Thơ đã dúi cái bao rỗng vào tay cậu, bảo mang lên bờ. Hai đứa khiêng đống bắp còn lại đến dưới mái hiên nhà Thơ. Em út của Thơ ngồi trên chõng, thấy anh về liền chạy ra hỏi có cơm chưa. Thơ lấy gáo múc nước rửa vội tay, ngoảnh sang Sơn.
“Mai trời tạnh thì qua tiếp nhé.”
“Ừ. Nhưng mày nhớ coi nước đã xuống chưa.”
Thơ nhìn ra suối, nhún vai. Nó không hứa được chuyện ấy.
Sơn về đến đầu xóm thì những giọt mưa đầu tiên đã rơi. Bà Hợi đứng bên cổng, lúi húi lấy miếng bạt che đống củi. Thấy Sơn, bà gọi vào phụ kéo đầu dây. Cậu chạy tới, giữ mép bạt để bà buộc vào chiếc cọc tre. Vừa xong, mưa đã rào xuống mái nhà, làm hai bà cháu phải lùi sát vào hiên.
“Bà vào trong đi,” Sơn bảo. “Ướt hết bây giờ.”
Bà Hợi nhìn con đường đất đỏ đang chảy thành những rãnh nước nhỏ, vẻ mặt không còn vui như lúc sáng.
“Mấy hôm nay nước mới lên ở bãi. Trên núi mà còn mưa thì phải coi chừng.”
“Bố cháu với các bác đã đắp bao rồi mà.”
“Bao giữ được cái lối nhà. Chứ suối lớn lên thì phải tránh nó thôi con.”
Bà xua Sơn về trước khi trời tối. Cậu vừa chạy vừa né những vũng bùn, tới cổng nhà thì thấy bố Toàn đang cầm cuốc khơi lại rãnh. Hàng bao đất hôm trước vẫn giữ được mép sân, nhưng dòng nước từ dốc đổ xuống đã mạnh hơn. Cái rãnh bị lá cây lấp gần kín.
“Cất dép vào rồi lấy bố cái đèn,” bố nói. “Trời tối nhanh quá.”
Sơn đặt bao rỗng ở hiên, chạy vào lấy chiếc đèn bão. Bố cúi dùng cuốc gạt đất, cậu đứng trên thềm soi. Mấy lần nước tràn qua lưỡi cuốc, cuốn cả những cọng rơm mới bị lật lên. Làm xong, bố không vào ngay mà nhìn xuống phía ruộng thấp, nơi chỉ còn thấy một dải nước màu đục dưới màn mưa.
Trong nhà, mẹ Dung đã đem mấy bao ngô lên phản, chuyển chiếc hòm đựng giấy tờ ra chỗ khô. Chỗ mái ngói xô vẫn dột, nước nhỏ xuống chiếc chậu nhôm từng giọt đều đều. Gian bếp lợp lá ướt sũng một phía, mẹ phải kéo rổ củi sát vào góc tường.
Yến ôm búp bê ngồi trên giường, thấy Sơn vào liền hỏi:
“Anh có đem ngô về không?”
“Ngô của nhà Thơ, đem về làm gì?”
“Thế anh đi giúp được bao nhiêu?”
“Được hai đống.”
Con bé dang hai bàn tay, ra vẻ hai đống ấy phải to lắm. Sơn cười, rồi treo chiếc áo ướt lên dây. Cậu còn đang lấy khăn lau tóc thì ngoài cổng có tiếng bà Hợi gọi.
Bà sang, một tay chống gậy, tay kia ôm cái túi vải buộc miệng. Áo mưa cũ trùm quá đầu gối, nhưng hai ống quần đã ướt đẫm. Mẹ Dung vội đỡ bà vào hiên.
“Mưa thế này bà còn đi đâu?”
“Tôi mới luộc ít khoai. Mang cho lũ trẻ mấy củ, tiện xem nhà cô chú có bị nước vào không.”
Bà đặt túi lên bàn. Bên trong là khoai lang còn âm ấm, bọc bằng một mảnh lá chuối lớn. Yến vừa thấy đã toan chạy tới, nhưng mẹ giữ lại, bảo đợi bà ngồi nghỉ đã.
“Bà giữ mà ăn chứ,” mẹ Dung nói. “Nhà cháu vẫn còn cơm.”
“Tôi biết nhà cô còn. Khoai để lâu cũng hỏng. Mấy đứa ăn giúp tôi.”
Sơn nghe câu ấy thì mỉm cười. Bà Hợi lúc nào cho cái gì cũng tìm được một lý do để người nhận khỏi ngại. Bà mở túi, lấy một củ nhỏ đưa cho Yến, còn hai củ lớn để trên mâm, bảo lát nữa chia nhau.
Bố Toàn từ ngoài sân vào, thấy bà liền lấy chiếc khăn khô cho bà lau mặt. Ông hỏi nhà bà đã kê đồ lên cao chưa. Bà bảo chiếc hòm cũ đã để trên chõng, gạo cũng chuyển vào trong. Chỉ có đống củi ngoài sân là chưa biết cất đâu cho hết.
“Nếu đêm nước lên, bà đừng ở lại một mình,” bố dặn. “Nghe tiếng mõ thì sang ngay lối trên. Tôi đã nhờ bác Kiên để ý nhà bà rồi.”
Bà Hợi im một lát, rồi gật đầu. Bà không cười nữa. Sơn nhìn chiếc gậy tựa cạnh cửa, lần đầu thấy nó quá mảnh so với con dốc trơn ngoài kia.
Mẹ Dung mời bà ở lại ăn tối, nhưng bà bảo phải về đóng nốt cửa sau. Bố khoác áo mưa, cầm đèn đưa bà về. Nhà bà chỉ cách một quãng ngắn, vậy mà Sơn đứng ở hiên nhìn theo mãi mới thấy hai bóng người đến được cổng, lúc sáng lúc tối giữa màn nước.
Cơm tối dọn ra muộn. Mẹ nấu nồi cơm độn ngô, có bát rau lang luộc và đĩa cá khô. Yến ăn được nửa bát đã ngáp, đầu gục vào vai mẹ. Bố trở về, quần dính thêm bùn, bảo bác Kiên và mấy người đang đi xem bờ suối phía dưới. Mực nước đã cao hơn hồi trưa; chỗ hàng tre sát mép bãi không còn nhìn thấy chân.
“Có phải đi lên đồi không bố?” Sơn hỏi.
“Chưa. Nhưng tối nay phải chuẩn bị sẵn.”
Mẹ Dung không hỏi thêm. Ăn xong, mẹ gói giấy tờ, tiền và ít quần áo vào túi vải có lót ni lông, đặt ngay trên chiếc ghế cạnh cửa. Bố kiểm tra đèn bão, lấy thêm một đoạn dây thừng cuộn lại, rồi bảo Sơn xếp dép cho Yến ở đầu giường. Những chiếc hòm đã buộc dây để chuyển xuống phố vẫn nằm sát vách. Giờ đây, cả nhà không ai nghĩ tới việc mang chúng đi đâu cả.
Sơn mở chiếc cặp sách, lấy cuốn vở Thơ tặng trong hôm tổng kết đặt vào giữa mấy cuốn sách còn lại. Cậu ngần ngừ một lúc rồi bỏ thêm tờ giấy khen cô Nguyệt đưa hôm cuối năm. Cặp không nặng, cậu đeo thử rồi đặt cạnh cửa.
Bố nhìn thấy, nhắc:
“Có việc gì gấp thì nghe lời bố mẹ trước. Cặp sách không quan trọng bằng người đâu.”
“Dạ.”
“Biết rồi thì đi ngủ. Còn thức cũng chẳng làm nước xuống được.”
Sơn nằm cạnh Yến. Ngoài kia, mưa không ngừng, chỉ khi nặng khi nhẹ. Có lúc cậu tưởng trời đã tạnh, nhưng lắng nghe lại vẫn thấy nước chạy trên mái và nhỏ đều xuống sân. Từ con suối sau làng vọng về một tiếng ù ù khác mọi đêm, trầm hơn, như thể nước đang chảy ở ngay dưới nền đất.
Cậu thiếp đi được một lúc thì tiếng mõ vang lên.
Ban đầu chỉ một hồi ngắn từ đầu xóm. Rồi một hồi khác dồn dập hơn, nối tiếp ở phía dưới. Sơn bật dậy, tưởng ai đang gõ cửa, nhưng nhìn sang thấy bố đã đứng bên ngọn đèn. Mẹ Dung ngồi dậy, ôm Yến vào lòng. Con bé dụi mắt, chưa hiểu chuyện gì.
Bố Toàn nói nhanh:
“Nước vượt bờ dưới rồi. Mình lên đồi. Dung lấy túi giấy tờ. Sơn mang đèn theo bố.”
Sơn chụp chiếc áo treo đầu giường. Mẹ khoác áo ngoài, quấn tấm ni lông quanh người Yến, rồi dúi cho con bé đôi dép. Yến vừa xỏ dép vừa khóc, nhất định đòi ôm con búp bê. Mẹ tìm thấy nó dưới mép chiếu, nhét vào giữa lớp áo của con rồi mới bế lên.
Bố mở cửa. Gió tạt vào làm ngọn đèn bão chao nghiêng. Nước đã chảy ngang lối đi trước sân, sẫm màu bùn đất. Hàng bao đất còn đó nhưng dòng nước từ trên dốc tràn qua một chỗ thấp, đổ ầm xuống ruộng. Bố thử chân vào bậc cửa, rồi quay lại đưa Yến sang tay mình.
“Để anh bế con. Em giữ túi, đi sát Sơn.”
Sơn khoác chiếc cặp lên vai, một tay cầm đèn, tay kia nắm mẹ. Bố bế Yến đi trước, dẫn cả nhà theo lối đất cao men sườn đồi. Ngoài ngõ, người trong xóm đã kéo ra. Có người đội chiếc thúng đựng gạo, có người ôm chăn, có người chỉ kịp trùm bao tải lên đầu. Tiếng gọi nhau lẫn tiếng mưa và tiếng mõ, lúc rõ lúc chìm trong gió.
Tới ngã rẽ gần nhà bà Hợi, mẹ Dung ngoái nhìn vào khoảng tối sau hàng rào.
“Không biết bà đã đi chưa.”
Một giọng quen đáp ngay phía trên dốc:
“Đi rồi đây. Cô cứ lên trước!”
Bà Hợi đang được bác Kiên dìu qua đoạn đường lầy. Bà trùm chiếc áo mưa bố cho mượn, tay vẫn ôm túi vải đựng khoai, không chịu để bác Kiên cầm hộ. Thấy Sơn, bà giơ tay lên một chút. Sơn nhận ra bà qua giọng nói, chứ trong mưa mặt ai cũng nhòe đi.
Cả đoàn đi được một quãng thì đường hẹp lại. Nước từ lưng đồi chảy cắt qua lối mòn thành một dòng nhỏ nhưng xiết. Hai người đàn ông đi trước cắm gậy thử, tìm chỗ đất còn chắc. Bố Toàn dừng lại, bảo Sơn đặt đèn xuống chỗ cao rồi cùng mẹ đứng sát vách đất, chờ từng nhà vượt qua.
Yến sợ quá, ôm cứng cổ bố. Con bé nức nở hỏi nhà có trôi mất không. Bố không trả lời ngay, chỉ vỗ nhẹ lưng con.
“Cứ lên đến chỗ cao đã. Có bố mẹ đây.”
Khi dòng người bắt đầu đi tiếp, Sơn nhìn thấy Thơ ở phía bên kia ngã rẽ. Bố Thơ đi trước, trên vai cõng đứa em út, còn Thơ dắt đứa em nhỡ, tay áo bùn bám tới khuỷu. Cậu không rõ ba bố con đã vòng từ nhà cuối xóm lên theo lối nào, chỉ thấy cả nhà đều ở đó.
“Thơ!” Sơn gọi.
Thơ ngẩng lên, giữa mưa vẫn nhận ra tiếng bạn. Nó giơ bàn tay đang rảnh lên, rồi vội nắm lại tay em. Bố Thơ phải đưa đứa bé tránh khỏi một chỗ trơn, nên cả ba đi chậm và mau chóng khuất sau đám người phía trước.
Sơn muốn chạy tới, nhưng mẹ siết tay cậu.
“Lên trên đã con. Bạn có bố nó đi cùng rồi.”
Sơn nhìn theo thêm một thoáng mới bước tiếp. Cậu vừa mừng vì Thơ đã thoát ra khỏi nhà, vừa sợ khi nghĩ tới bãi ngô hai đứa còn nhặt buổi chiều. Nước dâng thế này, sáng mai chắc chẳng còn gì để nhặt.
Qua đoạn dốc cuối, người làng tập trung trên khoảng đất cao gần nhà bác Kiên. Có mái hiên rộng, một gian kho cũ và mấy tấm bạt vừa được căng lên. Người đến trước trải chiếu, nhóm bếp, nhường chỗ khô cho trẻ con và người già. Mưa không ngớt, nhưng đứng ở đây đã không còn nghe nước réo ngay dưới chân.
Bố đặt Yến xuống một góc hiên, mẹ lau mặt cho con. Sơn cởi cặp, lấy chiếc khăn khô bên trong đưa cho bà Hợi, nhưng bà chỉ lau qua tay rồi đưa lại. Bà mở túi khoai, chia mỗi đứa trẻ ngồi gần một củ. Khoai đã nguội, vài củ còn ướt lớp vỏ ngoài, vậy mà lũ trẻ vẫn nhận rất nhanh. Yến cầm củ của mình, hỏi bà có còn cái nào cho Thơ không.
“Có chứ. Đợi nó lên đây bà cho.”
Một lúc sau Thơ xuất hiện ở đầu mái hiên, dắt hai em tới chỗ mẹ Sơn đang ngồi. Sơn gọi bạn lại, lấy chiếc khăn lau bùn trên trán đứa nhỏ. Bà Hợi đưa Thơ phần khoai đã để riêng. Nó cảm ơn, rồi chia hai củ cho hai em, còn mình cầm củ nhỏ nhất. Sơn nhìn thấy, nhưng lần này không nói gì. Cậu chỉ dịch sang một chút cho ba anh em có chỗ ngồi tránh mưa.
Đến gần sáng, những hồi mõ thưa dần. Không phải vì nước đã rút. Mọi nhà ở đoạn thấp đều đã được gọi lên chỗ cao; người lớn đang đi dọc mép đường đếm lại số người và kiểm tra xem còn ai mắc kẹt. Bố Toàn cùng bác Kiên ra ngoài một lúc rồi trở về, người ướt sũng. Bố bảo chỗ thấp của xóm đã ngập sâu, sáng rõ mới biết nhà cửa ra sao.
Sơn dựa cột hiên chợp mắt được một lát. Khi tỉnh dậy, trời vẫn xám nhưng đã nhìn thấy rõ những thửa ruộng bên dưới. Nước phủ lên bãi ngô, đường đất và các sân thấp thành một vùng màu nâu. Những mái nhà ở chỗ cao còn nguyên; dưới cuối dốc, nước xô quanh những hàng rào nứa và đống củi người ta chưa kịp chuyển.
Sơn đứng cạnh bố, tìm căn nhà chú Bảy Lâm. Nhà chú ở cuối con dốc đá, chỗ thấp hơn những sân nhà phía trên. Căn nhà lợp rơm cũ vẫn thấy được mái, nhưng khoảng sân trước cửa đã ngập. Hàng rào nứa xiêu vẹo, một góc bị dòng nước ép sát xuống mặt đất.
Chú Bảy Lâm đứng cách đó không xa, dưới mép bạt, áo khoác ướt sẫm dính vào lưng. Vợ con chú đã được đưa lên từ đêm; chú về sau cùng với mấy người đi gọi nhà cuối xóm. Thấy Sơn nhìn xuống, chú bảo hàng rào ấy đã dựng từ lâu lắm rồi. Cứ qua một mùa mưa, chú lại buộc thêm một mối lạt, thay một cây nứa mục. Sơn từng ngồi ở đó xem chú tháo chiếc radio hỏng, còn nhớ cái cách chú xếp những con ốc nhỏ vào một chiếc bát men sứt.
“Nó chỉ còn đứng nhờ mấy mối buộc thôi,” chú nói, mắt nhìn xuống sân. “Mùa khô định làm lại, rồi hết việc này tới việc khác.”
Sơn chưa biết đáp thế nào. Phía dưới, dòng nước tiếp tục ép vào chân rào. Một cây nứa ở góc ngoài nghiêng đi, kéo theo mảng đan đã sẫm màu. Rồi cả góc rào đổ xuống. Từ trên cao không nghe thấy tiếng gãy, chỉ thấy những thanh nứa nổi lên, xoay ngang theo dòng nước, lần lượt bị cuốn về phía bờ mương.
Chú Bảy Lâm bước ra khỏi mép bạt một bước. Bố Toàn đưa tay giữ cánh tay chú lại, không cần nói gì. Căn nhà vẫn còn đó, nhưng chiếc rào vốn bao quanh sân đã biến mất. Chú đứng rất lâu, nhìn khoảng trống mới mở ra giữa nhà mình và dòng nước đục.
Sơn cũng nhìn. Cậu nhớ những hôm đạp xe qua cuối dốc, còn thấy chiếc rào đứng yên, thấy chú Bảy Lâm mở cửa gọi vào xem cái radio. Cậu biết hàng rào đã cũ, vẫn nghĩ nó sẽ ở đó đến khi mình xuống phố, rồi một lần nào về quê sẽ lại thấy. Không ngờ chỉ sau một đêm, chỗ ấy đã trống hẳn.
Phía sau, Yến gọi anh vào ăn khoai. Thơ đang ngồi trên chiếc chiếu khô, giúp em nhỡ bóc vỏ. Sơn quay lại, nhưng được vài bước cậu vẫn ngoái nhìn xuống lần nữa. Bố và chú Bảy Lâm còn đứng cạnh nhau dưới mép bạt, mưa quất vào vai cả hai người. Dưới chân đồi, nước chưa có dấu hiệu rút.
Sơn sờ vào chiếc cặp đặt sát cột hiên, kiểm tra cuốn vở Thơ cho có còn khô không. Mép giấy báo bọc ngoài đã ẩm, nhưng bên trong những trang giấy vẫn nguyên. Cậu gấp lại, cất cặp lên chỗ cao rồi ngồi xuống cạnh bạn.
“Mai nước có xuống không?” Thơ hỏi.
Sơn lắc đầu. Cậu không biết.
Hai đứa nhìn ra khoảng trời xám sau mái bạt. Đâu đó dưới dốc, tiếng nước vẫn chạy qua những chỗ vốn là đường làng. Bà Hợi đi tới, đưa cho mỗi đứa một nửa củ khoai còn lại trong túi. Thơ cầm lấy, bẻ thêm một miếng nhỏ cho em, rồi mới ăn phần mình.
Sơn nhìn xuống lòng bàn tay, thấy hơi ấm của củ khoai đã nguội đi gần hết. Cậu áp hai tay quanh nó một lúc, chờ Thơ ăn xong rồi mới bóc vỏ.