Mấy ngày đầu tháng Chín năm 2001, Sơn bắt đầu quen với nhịp học của lớp 6A3. Cô Hiền đã xếp chỗ ngồi ổn định: Sơn ngồi cạnh Quân, Hưng ở bàn phía sau, còn Mai Phương ngồi ngay phía trước. Mỗi giờ ra chơi, Hưng lại ngó qua vai Sơn, hỏi có xuống sân hay ngồi làm bài. Hỏi xong nó thường tự quyết luôn, cứ như cả hai vẫn đang đứng dưới gốc bàng ở khu tập thể.
Hôm ấy, đến cuối tiết Văn, cô Hiền gọi Sơn đọc đoạn mở đầu bài tập làm văn. Sơn đứng dậy, giữ quyển vở bằng hai tay. Cậu đọc hết mấy dòng tả con đường về nhà, rồi nghe cô hỏi vì sao lại chọn tả con đường ấy.
“Dạ, vì ngày nào em cũng đi qua đấy ạ.”
Một tiếng cười khúc khích vọng từ cuối lớp. Sơn ngừng lại, nhìn xuống trang vở. Cô Hiền chờ tiếng cười lắng xuống rồi bảo:
“Em nói tiếp đi. Cô muốn nghe con đường ấy có gì đặc biệt.”
Sơn nghĩ một lát. “Ở gần cổng cơ quan có cây bàng nhỏ. Chiều đi học về, em nhìn thấy nó trước tiên. Nhà em ở tầng hai, nhưng đi qua cây bàng là biết sắp đến nhà rồi ạ.”
Cô gật đầu. “Được. Em thử viết thêm chuyện con đường thay đổi vào buổi sáng và buổi chiều. Có như vậy người đọc mới hình dung được.”
Sơn ngồi xuống. Hưng phía sau khẽ đẩy một mẩu giấy qua mép bàn. Trên giấy, nó vẽ cái cây bé tí, dưới gốc có một thằng người đeo cặp, bên cạnh viết: Đây là Sơn đang chào cây bàng ạ.
Sơn lấy cùi tay thúc nhẹ ra sau. Hưng cúi gằm xuống vở, vai rung rung. Đến lúc cô Hiền quay lên bảng, nó mới ngẩng đầu làm bộ nghiêm trang.
Tan học, hai đứa đi qua dãy hàng sửa xe đạp trên đường về khu tập thể. Hưng kể chuyện Quân làm rơi hộp bút trong giờ Toán, rồi đột ngột đổi giọng:
“Dạ, vì ngày nào em cũng đi qua đấy ạ.”
Nó kéo dài tiếng cuối, cố bắt chước âm điệu của Sơn. Sơn nhìn bạn, mặt nóng lên.
“Mày đọc lại làm gì?”
“Nghe vui mà. Mày nói với cô cứ như đang trả lời trước cả trường.”
“Thì cô hỏi tao.”
“Ừ, cô hỏi thì phải thưa. Nhưng lúc nãy Quân hỏi mượn thước, mày cũng đáp ‘dạ’ một cái. Nó còn giật mình.”
Sơn nhớ ra. Quân chìa tay xin cái thước nhựa, cậu đang mải chép bài nên đáp theo thói quen. Ở trường làng, cậu cũng thường nói thế với bạn. Cô Nguyệt từng khen Sơn lễ phép; bố mẹ nghe được còn vui hơn lúc cậu mang điểm tốt về.
“Thế mày muốn tao trả lời kiểu gì?”
“Cứ bảo ‘ừ, lấy đi’. Hoặc ‘cầm đi’. Bạn bè mà.”
Hưng vừa nói vừa chìa bàn tay ra trước mặt Sơn, làm bộ xin mượn thước. Sơn bật cười, rút chiếc thước trong cặp đặt vào tay bạn.
“Cầm đi.”
“Đấy. Có thế thôi.”
Hưng cất thước vào cặp mình. Sơn bước thêm ba bước mới sực nhớ, phải túm quai cặp bạn kéo lại.
“Thước tao!”
“Ơ, mày cho tao cầm còn gì!”
Hai đứa giằng qua giằng lại bên chiếc xe đạp dựng sát tường. Một bác thợ đang bơm lốp ngẩng lên nhắc tránh lối, cả hai vội né sang mép ngõ, vừa đi vừa cười.
Tới hàng nước đầu dốc, Hưng mua hai viên kẹo lạc, dúi cho Sơn một viên. Nó hỏi:
“Thế ở quê mày gọi kẹo lạc là gì?”
“Kẹo lạc chứ gì.”
“Thế ‘rứa’ là gì?”
“Là ‘thế’. Mà mày hỏi để làm gì?”
“Để mai tao nói ‘rứa’ với thằng Quân.”
“Mày nói thử xem.”
Hưng hắng giọng, cố kéo âm lên thật cao. Nó nói một câu nghe nửa giống người miền Trung, nửa giống ông cụ hàng xóm bị nghẹt mũi. Sơn ôm bụng cười, bắt nó nói lại. Lần thứ hai còn tệ hơn lần đầu. Hưng cũng cười theo, đến mức viên kẹo lạc suýt rơi khỏi tay.
Lúc gần đến cổng khu tập thể, Hưng chợt hỏi nhỏ:
“Hồi bữa mấy thằng kia nhại giọng mày, mày giận lắm hả?”
Sơn nhìn xuống con đường đã thuộc từng chỗ lồi lõm. “Có.”
“Thế tao nhại mày, mày có giận không?”
“Lúc đầu cũng bực.”
Hưng im mấy bước. Rồi nó nhét tay vào túi quần, nói:
“Thôi, từ giờ mày bực thì bảo tao. Tao cứ tưởng mày thấy buồn cười.”
Sơn quay sang. Hưng vẫn đi như mọi ngày, cặp lệch một bên vai, dây dép quệt trên mặt đường. Cậu huých bạn một cái.
“Mày nói giọng quê tao dở thật. Về luyện thêm đi.”
“Luyện để làm gì?”
“Để lần sau tao mới cười được.”
Hưng phá lên, đẩy cổng sắt cho bạn đi trước. Bà cụ phòng bên đang nhặt lạc trong chiếc rá tre. Sơn cúi đầu chào, tiếng “ạ” cuối câu vẫn rõ như mọi khi. Hưng đứng cạnh chào theo, lễ phép đến mức bà cụ ngước nhìn cả hai rồi hỏi hôm nay được cô giáo khen hay sao mà ngoan thế. Hai đứa nhìn nhau, cùng cố nhịn cười.
Tối đó, Sơn ngồi trước tấm gương viền gỗ sứt góc treo ở gian trong. Mẹ Dung đang kiểm vở cho Yến ngoài bàn, thi thoảng lại nhắc con bé viết chữ cách nhau một ô. Tiếng thìa chạm vào cốc nước từ phòng bên vọng qua vách. Sơn cài lại cổ áo, đứng thẳng lưng như lúc trả lời cô Hiền.
“Thưa cô, theo em...”
Cậu dừng giữa câu, mím môi thử lại. Lần này tiếng cuối nhẹ hơn. Cậu lặp mấy lần rồi tự thấy mình ngớ ngẩn, lấy tay vuốt tóc cho đỡ ngượng.
Yến đi vào lấy bút chì. Con bé nhìn anh qua gương, tò mò hỏi:
“Anh tập đọc bài à?”
“Ừ. Mai cô gọi thì nói cho rõ.”
“Anh cứ đọc như lúc kể chuyện cho em nghe ấy.”
Sơn quay lại. “Thế em nghe giọng anh có lạ không?”
“Có gì lạ đâu. Anh nói to lên em mới nghe rõ.”
Con bé lục hộp bút, tìm thấy chiếc bút chì cụt rồi chạy ra bàn. Trước khi đi, Yến còn quay lại nhại một câu của anh bằng giọng thật nghiêm, tay chắp sau lưng: “Dạ, em xin phép cô ạ.” Sơn bật cười, lấy chiếc khăn tay vo tròn ném về phía em. Yến tránh được, khoe với mẹ rằng anh Sơn đang tập làm thầy giáo.
Mẹ Dung bước vào, tay còn cầm chiếc bút đỏ. Thấy Sơn đứng bên gương, mẹ hỏi:
“Có chuyện gì ở lớp à con?”
Sơn kể chuyện Hưng bắt chước giọng mình, kể luôn việc Quân nghe cậu đáp “dạ” thì giật mình. Mẹ nghe hết, treo chiếc áo vừa gấp lên mắc.
“Con nói lễ phép thì cứ giữ,” mẹ bảo. “Với bạn cùng tuổi, con thấy thoải mái thế nào thì nói thế. Miễn bạn hiểu mình.”
“Nhưng con nói hơi khác các bạn.”
“Nhà mình từ quê lên, giọng khác là phải. Mẹ đi dạy ở đây, nhiều chữ cũng phải nghe học trò nói mấy lần mới quen.”
Mẹ cười, kể hôm đầu đứng lớp có em học sinh hỏi sao cô nói chữ “rứa”. Cả lớp được dịp hỏi thêm mấy từ ở quê, cuối tiết có đứa còn xin cô dạy cách gọi bà ngoại. Sơn tưởng tượng mẹ đứng giữa lớp, tay cầm phấn, bên dưới hai chục cái đầu ngẩng lên chờ nghe, bất giác thấy nhẹ người.
“Mai con có tiết Văn. Con đi ngủ sớm đi,” mẹ nhắc.
Sơn tháo áo đồng phục treo lên móc, cất chiếc gương nhỏ vào góc bàn để khỏi va phải sách. Trước khi nằm, cậu mở ngăn kéo lấy con dế gỗ Thơ tặng, nhìn một lát rồi đặt lại. Cậu đã viết thư kể cho Thơ chuyện học lớp Năm ở thành phố, cả vụ Hưng dẫn đi đá bóng. Trong lá thư tới, cậu sẽ kể thêm chuyện Hưng tập nói “rứa”. Chắc Thơ đọc xong phải cười.
Sáng hôm sau, trong giờ Văn, cô Hiền cho cả lớp đọc những đoạn tả cảnh đã sửa lại. Quân được gọi trước. Nó tả con đường sau chợ toàn mùi cá khô và tiếng xe thồ, đọc đến đoạn bà bán hàng mắng đứa con làm rơi thúng thì chính nó cũng cười. Cả lớp cười theo. Cô Hiền bảo Quân giữ chi tiết đó, chỉ cần viết rõ là chuyện xảy ra buổi nào.
Đến lượt Sơn, cậu cầm vở đứng lên. Đêm qua cậu đã thêm hai câu về cây bàng nhỏ ở sân khu tập thể. Cậu đọc chậm, vừa đủ cho những bàn phía cuối nghe thấy. Mấy chữ mang giọng quê vẫn ở đó, nhất là khi cậu đọc đến câu cuối.
“Ở đầu ngõ có cây bàng nhỏ. Buổi chiều bóng cây ngắn lắm, chỉ đủ che một góc sân. Nhưng đi xa về, thấy tán lá ấy là em biết mình sắp tới nhà.”
Cô Hiền bảo cậu đọc lại câu cuối rồi hỏi:
“Em chọn cây bàng vì nó đẹp à?”
“Dạ, vì ở quê em cũng có cây bàng ạ. Cây ở đây nhỏ hơn, nhưng ngày nào em cũng gặp.”
Cô gật đầu. “Vậy thì đoạn này có cái riêng của em. Cả lớp nhớ nhé, tả cảnh cần điều mình thật sự nhìn thấy.”
Sơn ngồi xuống, mới nhận ra ngón tay cầm mép vở đã ướt mồ hôi. Quân nghiêng đầu bảo cây bàng ở cổng cơ quan nó cũng biết, hôm nọ đi đá bóng còn ngồi dưới đó ăn kem. Sơn chỉ chỗ trên bài mình tả cái vết nứt ở bồn cây, hai đứa nói nhỏ thêm mấy câu cho đến khi cô Hiền nhắc trật tự.
Mai Phương ngồi phía trước quay xuống mượn cục tẩy. Sơn đưa sang. Lúc trả, cô bé đặt kèm một mẩu giấy con.
Đoạn cây bàng hay thật. Tớ cũng thích cây trước cổng nhà mình.
Sơn đọc, ngước lên đúng lúc Mai Phương đã quay lại bảng. Cậu gấp tờ giấy một lần, để giữa trang vở cho khỏi bay. Hưng phía sau vươn cổ định ngó, Sơn liền lấy khuỷu tay che lại. Hưng cười khì, cúi xuống giả vờ chăm chú làm bài.
Hết tiết cuối, Sơn xuống cầu thang sau Quân. Hưng còn ở trong lớp tìm quyển sách Sinh học để quên dưới ngăn bàn. Hành lang đầy tiếng học sinh gọi nhau. Sơn đang bước đến chiếu nghỉ thì nghe Long gọi từ cạnh ô cửa sổ.
“Ê, Sơn. Nghe bảo mày đang tập nói giọng phố?”
Long đứng với hai đứa bạn lớn hơn. Sơn nhận ra chúng từ những trận bóng dưới sân khu tập thể. Long đã biết cậu từ lâu; hồi cuối hè năm trước nó từng sút bóng trúng mặt Sơn. Ngày khai giảng vừa rồi nó còn hẹn đội Hưng đá một trận vào chủ nhật. Sơn nhìn xuống bậc cầu thang rồi dừng lại.
“Ai bảo mày thế?”
“Thấy mày đứng trước lớp nói trơn tru lắm. Thử nói lại một câu xem nào.”
Sơn nghĩ đến buổi tập trước gương tối qua. Cậu nhìn Long, trả lời bằng giọng bình thường:
“Mày muốn nghe thì hôm nào vào lớp Văn.”
Một đứa đứng cạnh Long bật cười. Long kéo khóe miệng, đưa tay chống lên lan can.
“Giỏi mồm rồi đấy. Chủ nhật nhớ ra sân, dân quê.”
“Ba giờ. Tao nhớ.”
“Lần này đá bóng nhớ mở mắt.”
Long cười, nhấc chân tránh lối rồi bước lên tầng trên cùng đám bạn. Sơn đi tiếp xuống cầu thang. Tim cậu vẫn đập nhanh, nhưng cậu vừa thấy mừng vì câu trả lời của mình đủ ngắn để khỏi đứng lại tranh cãi. Đến sân trường, Hưng chạy theo, vừa chạy vừa nhét quyển sách tìm được vào cặp.
“Mày đi nhanh thế? Tao quay ra đã mất tăm.”
“Long lại hỏi chuyện chủ nhật.”
“Nó hỏi gì?”
“Bảo tao ra đúng ba giờ.”
“Thì ra đúng giờ. Tao rủ thêm Quân rồi, đủ đội.”
Hưng đếm từng đứa trên đầu ngón tay, vừa đi vừa tranh luận đội nào nên bắt gôn. Nó bảo sân sau dãy B có vũng nước cạnh bồn cây, đá mưa hôm trước phải né chỗ ấy. Sơn góp ý lấy gạch chặn đường biên cho rõ. Qua cổng trường, hai đứa còn dừng bên quán nước để hỏi mượn một quả bóng khác phòng khi quả cũ lại xì hơi.
Về đến phòng 214, Sơn đặt cặp lên bàn. Yến đang luyện viết chữ, miệng đánh vần khe khẽ. Nó thấy anh liền chìa vở khoe một hàng chữ mới. Sơn nghiêng người nhìn, chỉ cho em chỗ chữ g thò chân xuống dưới dòng kẻ.
“Răng mà em viết cái chân chữ dài rứa?” cậu trêu.
Yến phì cười. “Tại em thích. Anh nói giống bà Hợi ghê.”
“Bà mà thấy chữ em chắc bắt viết lại cả trang.”
“Thì anh chỉ em đi.”
Sơn ngồi xuống cạnh em, nắm tay chỉ cách rê bút qua dòng kẻ. Mẹ Dung đi từ chỗ bếp chung về, tay cầm rổ rau đã nhặt, thấy hai anh em chụm đầu vào quyển vở thì đứng nhìn một lát. Mẹ hỏi Sơn buổi học hôm nay thế nào. Cậu kể cô Hiền đã khen đoạn tả cây bàng, rồi phụ mẹ dọn bàn để bày cơm. Bố Toàn còn ở cơ quan, mẹ để phần ông một bát canh trong nồi nhỏ.
Khi ba mẹ con ngồi vào mâm, Yến vẫn khoe anh đã tập nói giọng phố trước gương. Mẹ cười, hỏi anh tập có giỏi bằng em tập viết chữ không. Sơn lắc đầu bảo Yến giỏi hơn, thế là con bé được dịp cười rung cả vai. Cậu định kể thêm chuyện Long, nhưng nghe tiếng Hưng gọi bóng ngoài sân nên chỉ nói:
“Chủ nhật đội con đá với đội Long. Con với Hưng ra tập một lát rồi về học tiếp.”
Mẹ nhìn đầu gối Sơn, nơi vẫn còn vết sẹo mảnh từ những lần ngã xe. “Đá thì nhớ giữ chân. Có chuyện gì cũng nói với người lớn.”
“Vâng ạ.”
Sơn đáp theo thói quen. Tiếng cuối vẫn mang âm quê. Mẹ gắp cho cậu một miếng rau, còn Yến đã bận kể chuyện bạn cùng bàn làm rơi hộp phấn màu. Sơn nghe em nói, thỉnh thoảng lại sửa hộ một chữ đọc sai. Ngoài sân, Hưng gọi thêm lần nữa. Cậu ăn nốt bát cơm rồi đứng dậy xếp bát vào chậu, chuẩn bị xuống sân.
Tới cửa, Sơn ngoái lại hỏi mẹ có cần xách nước lên trước khi cậu đi không. Mẹ bảo chum vẫn đủ đến sáng, giục xuống chơi cho kịp bạn. Sơn xỏ dép, bước ra hành lang. Dưới sân, Hưng đang tâng bóng, miệng đếm to từng quả. Thấy Sơn xuất hiện ở đầu cầu thang, nó hét vọng lên:
“Xuống lẹ! Đang thiếu một thằng!”
“Biết rồi, tau xuống đây!”
Tiếng Sơn bật ra giữa hành lang, rõ và vang. Hưng ngẩng lên cười, giơ quả bóng cao quá đầu. Sơn chạy xuống, chân dép gõ lộp bộp trên những bậc cầu thang đã quen thuộc. Chủ nhật vẫn còn một trận đấu phải đá. Chiều nay, hai đứa cần tập cho quả bóng đi đúng hướng trước đã.