Đầu tháng Chín năm 2001, Sơn bước vào năm học mới với bộ đồng phục mẹ Dung vừa là phẳng. Chiếc bàn là điện cũ nóng chậm, mẹ phải đặt một tấm khăn mỏng lên cổ áo rồi mới miết cho hết những nếp gấp. Sơn đứng bên bàn, giữ đầu dây điện để khỏi vướng vào chân ghế. Mùi vải nóng lẫn với mùi cơm sáng từ gian ngoài bay vào, quen thuộc đến mức cậu chỉ nhận ra khi mẹ nhấc bàn là lên.
“Xong rồi. Mặc thử xem vừa chưa,” mẹ bảo.
Sơn chui đầu vào áo, kéo cho vạt áo phủ thẳng xuống quần xanh. Mới một năm mà tay áo cũ đã ngắn, mẹ phải mua chiếc mới từ chợ gần cơ quan. Trên túi ngực, phù hiệu trường cấp hai được khâu ngay ngắn. Cậu đứng trước tấm gương viền gỗ sứt góc, vuốt lại cổ áo hai lần.
Yến từ gian trong ló ra, tay ôm chồng vở mới bọc giấy báo. Con bé đã sáu tuổi, năm nay vào lớp Một. Nó nhìn anh từ đầu đến chân rồi cười: “Anh Sơn mặc đẹp như chú rể!”
“Thế em ôm vở làm gì mà không chịu cất vào cặp?” Sơn hỏi lại.
“Em đang đếm. Mẹ mua cho em tám quyển, anh chỉ được có sáu quyển mới thôi.”
Sơn đưa tay định giật một quyển, Yến ôm chặt chồng vở chạy biến. Tiếng dép nhỏ đập lộp bộp trên nền xi măng. Mẹ Dung gọi hai anh em ra ăn sáng trước khi bát cháo nguội. Sơn vẫn đứng thêm một lúc, ngắm cái phù hiệu. Năm ngoái, ngày đầu vào lớp Năm ở phố, cậu còn phải hỏi bác bảo vệ đường lên phòng học. Năm nay, cậu đã thuộc từng con ngõ quanh khu tập thể, biết chỗ ngã tư nào đông xe và cả quán bánh mì hay hết hàng trước bảy giờ.
Bố Toàn ngồi ở mép bàn buộc lại sợi dây trên chiếc cặp sách của Sơn. Cái cặp cũ mang từ quê xuống đã sờn đáy, mẹ vá thêm một miếng vải xanh ở góc. Bố kéo thử quai hai lần rồi đặt xuống.
“Cặp còn tốt. Chỉ thay cái khóa là dùng tiếp được,” bố nói. “Sách vở cấp hai nhiều hơn, con tự xếp cho khỏi quên.”
Sơn mở cặp, kiểm lại vở, bút và tờ giấy báo nhập học. Ở ngăn nhỏ còn một chiếc khăn tay mẹ vừa đưa. Bố nhìn sang lịch treo trên tường, nhắc chiều nay phải có mặt ở cơ quan sớm. Mẹ cũng có lễ khai giảng tại trường tiểu học nơi mẹ dạy, lại còn phải đưa Yến đến lớp Một. Mọi người tính giờ ra khỏi nhà ngay trên mâm cơm, người nào cũng có việc của mình.
“Mẹ cứ đưa em đi. Con đi cùng Hưng,” Sơn nói.
“Hai đứa đi bộ thôi nhé. Cổng trường hôm nay đông, nhớ nhìn xe lúc qua đường,” mẹ dặn.
“Con biết rồi. Hôm trước con với Hưng đã đi xem bảng lớp.”
Bố Toàn nghe vậy gật đầu. Ông đẩy sang cho con nửa quả trứng luộc còn lại, cầm cặp da rồi xuống cầu thang trước. Qua cửa sổ, Sơn nhìn thấy bố dắt chiếc xe đạp Thống Nhất ra khỏi nhà xe. Bộ xích hai bố con tra dầu từ cuối hè chạy êm hơn trước. Bố đưa chân lên bàn đạp, lách qua mấy chiếc xe dựng gần cổng rồi khuất sau hàng quán đầu ngõ.
Tiếng gọi của Hưng vang lên từ sân.
“Sơn! Xong chưa? Tao đứng dưới này mỏi chân rồi!”
Sơn khoác cặp. Yến níu tay anh, giơ ra một bông hoa giấy màu đỏ mà cô giáo phát hôm gặp mặt đầu năm. “Anh cầm một cái cho may.”
“Của em mà.”
“Em có hai cái.”
Cậu nhận lấy, kẹp bông hoa vào trang đầu quyển vở. Mẹ nhìn hai anh em, mỉm cười rồi giục ra cửa. Trước khi đi, Sơn kéo lại quai cặp cho ngay vai. Mẹ đứng ở ngưỡng cửa phòng 214, tay còn cầm chiếc khăn lau bàn là.
“Tan lễ về thẳng nhà nhé. Trưa mẹ nấu cơm.”
Sơn đáp lời, xuống cầu thang. Hưng đang chờ dưới gốc bàng nhỏ cạnh sân, áo trắng bỏ trong quần, hai tay giấu sau lưng. Thấy Sơn, nó rút ra một chiếc bánh mì kẹp trong giấy, bẻ làm đôi.
“Ăn không? Mẹ tao mua dư.”
“Tao ăn rồi.”
“Thì cầm, đến trường đói lại ăn.”
Hưng dúi nửa chiếc bánh cho bạn. Hai đứa ra khỏi cổng cơ quan, đi qua bà bán nước chè đang dọn mấy chiếc ghế thấp. Bà gọi với theo nhớ đi sát lề, Hưng quay lại vâng thật to. Sơn vừa đi vừa nghe bạn kể chuyện tối qua mất điện, cả nhà phải ăn cơm bên ngọn nến và bố Hưng làm rơi hộp diêm xuống gầm tủ. Cậu cười đến lúc hai đứa gặp ngã tư, phải dừng lại chờ dòng xe máy qua hết.
Hưng học cùng khối với Sơn từ lớp Năm nhưng khác lớp. Hồi xem bảng phân lớp cấp hai, cả hai đã chen qua đám đông để dò danh sách. Hưng tìm thấy tên mình trước, hét lên một tiếng, rồi kéo tay Sơn tới dòng bên dưới. Hai đứa cùng vào 6A3. Từ hôm đó, Hưng cứ gọi đùa Sơn là bạn cùng bàn, mặc dù cô giáo còn chưa xếp chỗ.
Cổng trường cấp hai mở rộng. Phía trong là sân bê tông lớn, một bên có dãy lớp học hai tầng, bên kia là mấy cây phượng và hàng ghế đá dưới bóng bàng. Học sinh chen nhau xem sơ đồ lớp, mấy phụ huynh đứng sát tường nhắc con chỉnh khăn quàng, cài cúc áo. Một bác bảo vệ cầm loa tay hướng từng khối về đúng sân tập trung. Hưng dẫn Sơn men theo dãy hành lang, chỉ vào tấm biển nhỏ treo trên cửa lớp.
“6A3 đấy. Lát xong lễ mình lên đây.”
Sơn nhìn vào trong. Bốn dãy bàn gỗ kê thẳng, trên bảng đen còn những vệt phấn trắng chưa lau hết. Chỗ gần cửa sổ có một chiếc bàn bị sứt góc, dưới chân chèn miếng gỗ để khỏi cập kênh. Cậu đoán đến giờ học, cả lớp sẽ tranh nhau mấy chỗ phía sau cho mát. Hưng thì quả quyết phải ngồi gần cửa, để hết tiết là chạy xuống sân thật nhanh.
“Cô chủ nhiệm gọi kìa,” Sơn nhắc.
Một người phụ nữ mặc áo dài màu xanh nhạt đứng trước hàng lớp, tay cầm danh sách. Cô tự giới thiệu là cô Hiền, chủ nhiệm 6A3, rồi kiểm từng học sinh. Khi nghe gọi “Nguyễn Đăng Sơn”, cậu giơ tay đáp dạ. Cô ngước lên, hỏi em đứng cùng nhóm nào; Sơn bước sang hàng thứ hai theo tay cô chỉ. Lúc ấy cậu mới thấy Hưng đã lách lên đứng trước mình, ngoái đầu cười như vừa làm được chuyện gì ghê gớm.
Bên phải Sơn là một cậu bé tóc xoăn nhẹ, mặt đầy tàn nhang. Nó cúi xuống buộc dây giày, đứng dậy thì cặp vướng vào chân bạn phía trước. Sơn đỡ lấy cái cặp trước khi nó rơi. Cậu bé gãi đầu, nói cảm ơn, rồi hỏi Sơn có học tiểu học bên khu cơ quan không.
“Ừ, năm lớp Năm tao học ở đấy.”
“Tao tên Quân. Nhà ở sau chợ.”
Sơn nói tên mình. Phía đầu hàng, một cậu bé đeo chiếc cặp da còn mới quay sang gọi Hưng. Nó có mái tóc chải gọn, cổ áo trắng thẳng nếp. Hưng vẫy tay đáp, rồi ghé tai Sơn: “Đỗ Thanh Tùng đấy. Hồi tiểu học tao với nó tranh nhau một cái ô tô đồ chơi, suýt đánh nhau. Bố nó bán đồ điện ngoài chợ.”
“Giờ hai đứa còn giận nhau à?” Sơn hỏi.
“Hết lâu rồi. Hôm nọ tao còn mượn nó bơm xe.”
Hai đứa còn định hỏi thêm thì cô Hiền đưa ngón tay lên môi, ra hiệu giữ hàng. Trên sân, tiếng loa thử vang lên một tiếng rè dài. Những hàng học sinh chuyển dần về phía cột cờ.
Dưới nắng đầu thu, lá cờ đỏ nổi bật trên nền trời trong. Người hiệu trưởng đọc lời khai giảng, nhắc chuyện học hành và nề nếp của trường. Sơn đứng nghe, thỉnh thoảng đổi chân vì dép bắt đầu nóng. Cạnh sân khấu, một nhóm học sinh cầm hoa giấy chờ đến lượt biểu diễn. Cậu nhìn thấy mấy chiếc áo trắng rung nhẹ trong gió, bỗng nhớ bông hoa Yến vừa kẹp vào vở cho mình.
Đến phần đại diện học sinh phát biểu, một cô bé bước lên bục. Tóc cô bé ngang vai, tay cầm tờ giấy được gấp phẳng, giọng đọc rành rọt qua chiếc micro hơi rè. Sơn nghe cô bé chúc các thầy cô sức khỏe, hứa chăm học và giúp đỡ bạn mới. Thỉnh thoảng cô ngừng đúng một nhịp để chờ tiếng loa hết rít. Ở hàng 6A3, Hưng huých nhẹ vào tay Sơn.
“Mai Phương đấy. Cùng lớp mình.”
“Mày biết à?”
“Hồi cấp một tao gặp ở mấy cuộc thi của trường. Nó học giỏi.”
Sơn nhìn lên. Mai Phương đã đọc xong, cúi đầu chào rồi bước xuống, cẩn thận nhấc vạt áo tránh bậc gỗ. Cậu mới chỉ nghe tên và thấy gương mặt cô bé từ xa. Khi tiếng vỗ tay nổi lên, Sơn cũng vỗ theo, bàn tay hơi rát vì nắng.
Hưng còn định nói gì, nhưng tiếng trống khai giảng đã vang. Những nhịp trống đầu tiên mạnh và chắc, lan qua khoảng sân rồi dội lại từ dãy lớp học. Sơn đứng thẳng người. Cậu nhớ chiếc trống cũ ở trường làng, nơi cô Nguyệt từng gọi lũ trẻ vào lớp. Những buổi khai giảng ấy, Thơ thường đứng ngay bên cậu. Năm ngoái, trống ở trường tiểu học thành phố cũng khiến cậu giật mình. Còn hôm nay, giữa hàng học sinh lớp Sáu, Sơn nhìn xuống chiếc phù hiệu trên ngực mình, rồi ngẩng lên theo mọi người khi lá cờ được kéo tới đỉnh cột.
Tan lễ, cô Hiền dẫn lớp về phòng để nhận thời khóa biểu, dặn giờ vào học và chia tổ. Mỗi học sinh được phát một tờ giấy nhỏ ghi tên các môn. Sơn vừa cất vào cặp đã nghe Hưng đứng phía sau đọc thành tiếng: “Toán, Văn, tiếng Anh, Sinh học... Trời ơi, nhiều môn quá.”
“Đọc nhỏ thôi,” Sơn quay lại.
“Thì tao đang đếm xem phải bọc thêm mấy quyển vở.”
Hưng nói nghiêm trang đến mức Sơn bật cười. Cô Hiền nhìn về phía hai đứa, Hưng lập tức ngồi ngay ngắn, hai tay đặt lên bàn. Cô tiếp tục gọi tên từng tổ. Sơn được xếp ngồi dãy gần cửa sổ, phía trước Hưng một bàn. Quân ngồi bên cạnh. Hai đứa vừa chuyển cặp sang chỗ mới, Quân đã hỏi nhỏ Sơn hôm nào có đá bóng dưới sân cơ quan không. Sơn bảo có, chiều nào rảnh cũng xuống đá cùng Hưng. Quân nói thế hôm nào cho nó tới xem.
Một quyển vở mỏng trượt từ bàn trên xuống, rơi gần chân Sơn. Cậu cúi nhặt, phủi chút bụi bám ở bìa rồi đưa lên. Người quay xuống nhận là Mai Phương.
“Cảm ơn Sơn nhé.”
Sơn thoáng ngạc nhiên. “Bạn biết tên tớ à?”
“Lúc nãy cô Hiền gọi tên mà. Với cả bạn Hưng gọi cậu từ ngoài cửa vào.”
Mai Phương cười, nhận quyển vở, rồi quay lên nghe cô dặn tiếp. Hưng ở phía sau chồm tới, nói đủ cho hai đứa nghe: “Đấy, mới một buổi mà cả lớp biết tên Sơn rồi.”
“Nhờ mày gọi to quá,” Sơn đáp.
Cả hai phải nín cười khi cô Hiền đi xuống cuối lớp. Sơn mở tờ thời khóa biểu, lấy bút gạch nhẹ dưới tên các môn cần mua vở riêng. Bông hoa giấy Yến tặng rơi ra theo trang vở. Cậu nhặt lên, kẹp lại cẩn thận rồi cất vào cặp.
Ra khỏi lớp, đám học sinh tràn xuống hành lang. Hưng rủ Sơn đi xem sân bóng phía sau dãy nhà trước khi về. Hai đứa xuống cầu thang, qua chỗ vòi nước, nơi một nhóm học sinh lớn hơn đang đứng uống nước. Sơn vừa bước tới bồn cây thì nghe tiếng gọi từ phía ghế đá.
“Ê, Sơn. Mũi lành rồi à?”
Long đứng dưới bóng bàng, quả bóng nhựa kẹp bên hông. Từ trận Long sút bóng trúng mặt Sơn ở sân khu tập thể cuối hè năm ngoái, hai đứa vẫn chạm mặt nhiều lần. Vũ Hoàng Long lớn hơn Sơn một tuổi, hay đi cùng mấy đứa ở dãy bên. Nó không tìm chuyện mỗi ngày, nhưng hễ gặp Sơn chơi bóng là lại thích buông vài câu chọc tức. Hôm nay Long mặc đồng phục trường, cổ áo mở một cúc, một bên vai khoác cặp.
Sơn dừng lại. “Lành lâu rồi.”
“Ghê nhỉ. Giờ lên cấp hai rồi cơ đấy.” Long nhìn sang Hưng. “Đội tụi mày chủ nhật có đủ người không?”
“Đủ,” Hưng đáp. “Sao?”
“Ba giờ ra sân sau dãy B. Đá với đội tao một trận. Bữa trước tụi mày cứ kêu thiếu người, giờ Sơn lên đây rồi còn gì.”
Sơn nhìn quả bóng dưới cánh tay Long. Cậu nhớ cảm giác máu nóng chảy xuống môi hôm đó. Long cũng nhìn cậu, như chờ một cái cúi đầu hay lời thoái thác. Hưng đứng sát bên, định lên tiếng thì Sơn nói trước:
“Chủ nhật tao ra. Nhưng đá bóng thì cứ đá cho đàng hoàng.”
Long nhướng mày, rồi bật cười. “Ừ, đá cho đàng hoàng. Nhớ đúng giờ.”
Nó quay đi, gọi mấy đứa đứng gần cổng theo mình. Hưng nhìn Sơn, vẻ vừa bực vừa buồn cười.
“Đáng lẽ mày phải hỏi nó mang bóng gì. Quả bóng vá hai miếng ở khu mình đá bay đường nào cũng được.”
“Bóng nào tao cũng đá được.”
“Ghê thế. Chủ nhật đừng bắt tao đứng gôn nhé.”
Hai đứa vừa đi vừa cãi chuyện ai làm thủ môn. Đến cổng trường, Hưng còn ngoái lại nhìn sân một lần rồi hỏi Sơn chiều nay có muốn xuống tập sút không. Sơn bảo phải về xem thời khóa biểu, bọc sách với Yến đã. Hưng hẹn chiều muộn sẽ sang gọi.
Trên đường về, nắng đã đứng cao. Qua ngã tư, Sơn chủ động dừng ở mép đường khi một chiếc xe máy rẽ gấp từ ngõ ra. Hưng bước sát bên, vẫn thao thao kể chuyện cậu bé Quân vừa hỏi đường tới sân cơ quan và chuyện Mai Phương đọc diễn văn lưu loát thế nào. Sơn nghe, thỉnh thoảng góp một câu. Cái cặp đập nhẹ vào hông theo từng bước, bên trong có tờ thời khóa biểu và bông hoa giấy đỏ của Yến.
Về tới dãy B, Yến đang ngồi dưới gốc bàng nhỏ cùng hai đứa bạn, lấy phấn vẽ ô ăn quan trên nền xi măng. Thấy anh, nó đứng bật dậy, chạy tới hỏi trường cấp hai có to hơn trường của nó không, có bắt học bài nhiều không, và mai có được cho nó đi theo xem không.
“Mai anh phải học thật,” Sơn đáp. “Hôm nay mới khai giảng.”
“Thế anh được điểm mười chưa?”
“Còn chưa học bài nào lấy đâu ra điểm.”
Yến cười khanh khách rồi kéo anh lên cầu thang, giục kể tên bạn mới. Sơn nói tên Quân, tên cô Hiền và Mai Phương. Đến tên Hưng thì con bé nhăn mặt: “Hưng cũ rồi, em hỏi bạn mới cơ.”
Trong phòng 214, mẹ Dung đã về trước, đang bày cơm. Sơn đặt cặp lên bàn, lấy thời khóa biểu đưa mẹ xem. Mẹ hỏi cô chủ nhiệm thế nào, có tìm được lớp ngay không, rồi bảo tối sẽ cùng cậu soát lại vở. Sơn kể chuyện Hưng đứng chung hàng và cậu nhặt vở cho một bạn trong lớp. Cậu còn định kể chuyện gặp Long, nhưng thấy Yến đã lôi bông hoa giấy trong cặp ra khoe, bèn cúi xuống giúp em dán nó vào góc trang đầu.
“Anh phải giữ cái này,” Yến bảo. “Em cho anh lấy may mà.”
“Ừ. Anh giữ.”
Ngoài sân, tiếng trống từ trường cấp hai vọng qua những mái nhà, có lẽ báo hết buổi học của một khối khác. Sơn nhìn tờ thời khóa biểu đặt ngay ngắn bên quyển vở mới. Chiều nay cậu còn phải bọc sách, rồi xuống sân cùng Hưng. Chủ nhật sẽ có trận bóng với Long. Còn sáng mai, cậu sẽ trở lại lớp 6A3, ngồi cạnh Quân và phía sau Mai Phương. Sơn mở quyển vở đầu tiên, ghi tên mình vào ô nhãn. Nét chữ hơi nghiêng, cậu đưa tay sửa lại cho thẳng rồi đóng vở.