Sáng chủ nhật cuối hè, Sơn tỉnh giấc vì tiếng tiền giấy sột soạt.
Mẹ Dung ngồi bên chiếc bàn kê sát cửa sổ, trước mặt là cuốn sổ chi tiêu và một túi vải bạc màu. Mẹ đặt những tờ tiền lên mặt bàn, vuốt phẳng từng tờ rồi xếp theo mệnh giá. Chiếc bút bi nằm ngang trên trang sổ mở sẵn. Ngoài hành lang, người ta đã bắt đầu đi lấy nước, tiếng xô nhôm chạm vào bậc cầu thang nghe lanh canh.
Sơn chống tay ngồi dậy. Yến còn ngủ, một chân gác lên con búp bê vải, mái tóc lòa xòa trên gối.
“Bố đi đâu rồi mẹ?”
“Bố xuống nhà xe xem lại cái săm. Mấy hôm nay chiếc xe cứ non hơi.” Mẹ gấp tiền, cho vào chiếc túi nhỏ. “Con dậy rửa mặt đi. Hôm nay theo mẹ ra chợ.”
“Chợ ngoài cổng ấy ạ?”
“Chợ lớn hơn, ở trong ngõ phía sau đường chính. Mấy hôm nay mẹ mua ở hàng đầu dãy, rau ít mà giá cũng cao. Cô Lan bảo vào chợ trong kia dễ chọn hơn.”
Sơn nhìn túi tiền mẹ cầm. Ở làng, mỗi lần đi chợ phiên, mẹ thường mang một chiếc làn tre, trong đó có khi còn mấy quả trứng gà đem đổi lấy muối, dầu hoặc ít cá khô. Đến ngày chợ, Sơn chỉ mong được theo mẹ để ngắm người bán dao kéo, xem những chiếc tò he màu sắc và xin một cái bánh rán. Bây giờ cậu nhớ đến chiếc ví mỏng mẹ đã đếm từ sáng sớm.
Yến trở mình, nghe thấy chữ “chợ” liền mở mắt.
“Con cũng đi!”
Mẹ ngó đôi chân trần của con bé thò ra ngoài chiếu.
“Đi thì phải mang dép, đội mũ. Ra đường đông, con nắm tay mẹ.”
Yến vùng dậy ngay, lục trong đống quần áo lấy chiếc váy hoa màu vàng. Con bé nhất định đòi mặc chiếc váy ấy, mặc dù mẹ vừa giặt hôm qua, trên vạt còn một vết màu bút chì. Sơn nhìn em loay hoay luồn đầu qua cổ áo, bật cười rồi đưa tay kéo hộ.
Ăn sáng xong, mẹ lấy chiếc làn nhựa đỏ treo trên móc cửa. Sơn nhận xách. Mẹ cẩn thận khóa phòng 214, quay tay nắm cửa kiểm tra một lượt, rồi dắt Yến đi xuống.
Ở chiếu nghỉ tầng hai, cô Lan đang mang rổ rau vừa rửa đặt lên chiếc kệ nhỏ cho ráo. Thấy ba mẹ con, cô hỏi:
“Chị Dung đi chợ à?”
“Vâng. Hôm trước chị bảo có chợ trong ngõ, em định qua xem.”
“Đúng rồi. Ra cổng rẽ trái, đi qua hàng bánh mì rồi nhìn bên tay phải. Ngõ có cái mái tôn xanh ấy. Chị cứ vào sâu một chút, rau ở phía trong nhiều hơn. Nhớ hỏi giá trước khi cân.”
Mẹ gật đầu, nhắc lại đường đi. Cô Lan còn gọi với theo rằng đầu chợ đông, phải giữ túi tiền cẩn thận. Sơn đứng bên mẹ nghe hết. Cậu vốn đã quen chạy xuống sân cùng Hưng, nhưng con đường phía ngoài cổng vẫn còn nhiều khúc rẽ lạ. Hôm nay cậu muốn thử nhớ đường giúp mẹ.
Qua cổng cơ quan, phố bắt đầu ồn lên. Một người bán bánh mì đạp xe ngang qua, chiếc chuông gắn ở ghi đông rung leng keng. Bên kia đường, mấy bác xích lô đang ngồi uống nước dưới bóng cây. Xe máy đi thành từng đợt, người phía sau ôm rổ hàng, túi gạo hoặc những bó hoa bọc giấy báo. Yến định ngó sang cửa hàng bánh kẹo, mẹ liền kéo con bé sát vào trong.
“Đi bên này, kẻo vướng xe.”
Sơn xách làn đi sau, mắt tìm mái tôn xanh như cô Lan dặn. Tới ngã rẽ, cậu nhìn thấy một lối nhỏ đông người, bên trên treo tấm biển đã phai chữ. Những chiếc xe đạp dựng chật hai bên, người xách làn đi ra chen với người đẩy xe hàng đi vào.
“Đây rồi mẹ.”
Mẹ nhìn lên biển chợ, mỉm cười.
“Ừ, con nhớ đường giỏi đấy. Vào thôi.”
Bên trong nóng hầm hập. Mái tôn thấp giữ lại hơi nắng và mùi của đủ thứ hàng hóa. Một bên là rau xanh xếp thành từng đống, bên kia có thịt, cá, đậu phụ, những mẹt bún trắng còn bốc hơi. Tiếng người gọi nhau lẫn vào tiếng dao chặt trên thớt gỗ và tiếng cân đồng hồ kêu lạch cạch. Đi qua hàng cá, Yến bịt mũi, nép sát vào mẹ. Sơn nhìn những con cá rô quẫy trong chậu nhôm, nhớ buổi sáng từng theo Thơ đặt rọ ở con suối sau làng.
Mẹ dừng trước sạp rau đầu tiên. Những bó cải buộc bằng dây lạt nằm ngay ngắn trên chiếc mẹt, bên cạnh cắm một tấm bìa ghi giá. Mẹ nhấc một bó lên, nhìn phần gốc, lật mấy chiếc lá bên ngoài rồi đặt xuống.
“Chị lấy rau gì?” Người bán hàng hỏi. Bà đội chiếc nón đã cũ, tay vẫn nhanh nhẹn bó lại mớ rau vừa cân cho khách trước.
“Mớ cải này bao nhiêu tiền chị?”
“Hai nghìn.”
Mẹ chỉ tấm bìa.
“Em thấy ghi một nghìn rưỡi.”
“Mớ nhỏ bên cạnh mới giá ấy. Chị lấy mớ to thì hai nghìn.” Bà bán hàng nhấc hai bó lên cạnh nhau cho mẹ xem. “Chị mới đến chợ này à?”
“Vâng, tôi mới chuyển về đây. Chị cho xem mớ nhỏ.”
Mẹ nhận bó rau, lựa những lá còn tươi rồi hỏi thêm giá rau muống. Người bán hàng trả lời liên tiếp mấy con số. Mẹ đặt bó cải xuống, chuyển sang hàng kế bên có rau muống vừa bó xong. Sơn nghe mẹ hỏi giá, hỏi xem rau hái sáng nay hay từ chiều qua. Giọng mẹ đã rõ ràng hơn lúc mới bước vào chợ.
“Lấy cho tôi hai mớ này nhé.”
Người bán cân xong, buộc gọn bằng một sợi lạt. Mẹ lấy tiền trả, đợi đủ tiền thừa mới bỏ vào ngăn nhỏ của túi. Sơn đưa làn lên để bà đặt rau vào. Nhìn những ngọn rau xanh thò ra khỏi miệng làn, cậu thấy yên tâm như vừa làm được một việc.
Đi thêm một quãng, mẹ ghé hàng cá. Có mấy con cá rô béo nằm trên rổ tre, vảy lấp lánh dưới nắng lọt qua mái chợ. Mẹ hỏi giá, nhẩm tính rồi cúi nhìn số tiền còn trong túi. Chị bán hàng nhanh tay lựa hai con, đặt sẵn lên cân.
“Chị lấy cặp này nhé?”
Mẹ nhìn hai con cá, lắc đầu nhẹ.
“Để hôm khác tôi mua. Hôm nay tôi lấy rau với đậu trước.”
Chị bán hàng nhấc cá trở lại rổ, quay sang người khách kế bên. Mẹ dắt Yến đi tiếp. Sơn biết mẹ từng định mua cá, vì trước khi ra khỏi nhà mẹ còn hỏi bố có muốn ăn cá kho không. Nhưng trong chiếc làn hôm nay, hai mớ rau đã chiếm một góc, phần còn lại dành cho những thứ mẹ cần hơn.
Đến hàng đậu phụ, mẹ mua hai bìa còn ấm, người bán gói bằng lá chuối rồi bọc thêm một lớp giấy. Mẹ chọn mấy quả cà chua, quả nào cũng đỏ vừa tới, và một nắm hành lá nhỏ. Ở sạp cuối, những bó rau muống đã hơi xuống lá được xếp riêng. Bà bán hàng bảo loại ấy rẻ hơn. Mẹ cúi lựa thêm một bó, nhặt ra vài lá dập rồi mới cho vào làn.
“Bó này chiều luộc vẫn được,” mẹ nói với Sơn. “Mình nhặt kỹ một chút là ngon.”
Sơn nhìn bà bán hàng gật đầu, rồi nhìn chiếc làn đã nặng hơn. Cậu chuyển quai sang tay kia. Mẹ bước chậm lại để Yến theo kịp, thỉnh thoảng quay sang hỏi con trai có mỏi tay chưa.
“Con xách được mẹ ạ.”
Yến đã trông thấy hàng bánh rán ở gần lối ra từ lúc mới vào chợ. Mỗi khi đi ngang một sạp, con bé lại ngó qua vai người lớn xem hàng bánh còn ở đó hay đã khuất. Đến gần, nó kéo tay mẹ.
“Mẹ ơi, bánh kia thơm quá.”
Mùi dầu nóng bay ra từ chiếc chảo lớn. Người bán dùng đôi đũa dài lật những chiếc bánh tròn vàng ruộm, lớp vỏ nổi lấm tấm bọt. Sơn cũng nhìn, rồi quay sang mẹ. Cậu nhớ túi tiền đã vơi đi qua từng sạp.
Mẹ hỏi giá, mua một chiếc bánh, nhờ người bán để ráo dầu rồi gói trong mảnh giấy nhỏ. Ra ngoài mái chợ, mẹ đứng lại dưới bóng cây, bẻ bánh làm đôi. Một nửa mẹ đưa Yến, nửa kia đưa Sơn.
“Thế mẹ ăn phần nào?” Sơn hỏi.
“Mẹ ăn sáng rồi. Hai anh em chia nhau.”
Sơn nhìn phần bánh trong tay, bẻ thêm một miếng nhỏ chìa cho mẹ.
“Mẹ ăn thử đi. Vỏ giòn lắm.”
Mẹ nhận, cắn một miếng. Yến thấy thế cũng giơ phần của mình lên khoe cái nhân bên trong. Dầu dính quanh mép con bé, mẹ lấy khăn lau rồi dặn ăn chậm. Cả ba đứng sát nhau dưới gốc cây, nhường lối cho những người xách hàng ra chợ.
Ở mép đường, một người đàn ông chở đầy sọt khoai lang trên chiếc xe đạp thồ đang dừng lại để buộc dây. Mẹ nhìn theo, nhớ ra còn ít khoai ở nhà. Sơn nghe mẹ nói ngày mai có thể luộc cho hai anh em ăn sáng, rồi cậu nghĩ đến lời Thơ từng hứa sẽ để phần mình một củ khoai. Mới xuống thành phố chưa lâu mà đã có nhiều thứ khiến cậu liên tưởng tới bạn. Cậu đưa tay sờ chiếc quai làn, chỗ nhựa cấn vào ngón tay đỏ lên, rồi bước theo mẹ.
Đường về dễ đi hơn. Qua hàng bánh mì, Sơn đã biết rẽ ở đâu; đến cổng cơ quan, cậu còn chỉ cho Yến thấy bác bảo vệ đang ngồi bên bàn ghi tên khách. Bác nhìn ba mẹ con, hỏi đùa:
“Đi chợ được nhiều thế?”
“Dạ, toàn rau thôi bác ạ,” mẹ đáp, giơ chiếc làn lên. “Mai cháu lại phải đi một chuyến.”
Bác cười, kéo cánh cổng sắt cho cả ba đi vào. Sân khu tập thể đang nắng. Mấy chiếc áo trắng trên dây phơi bay phần phật, bên nhà xe có tiếng chú Bảy Hùng hỏi ai đó chiếc kìm đặt ở đâu. Sơn xách làn lên tầng hai, quai nhựa hằn rõ vào lòng bàn tay.
Vừa mở cửa, mẹ đã lấy đồ trong làn ra đặt lên bàn. Hai bìa đậu phụ còn nguyên, cà chua đỏ, hành lá thơm. Mấy bó rau ở dưới cùng bị ép nên hơi rũ xuống. Mẹ tháo dây lạt, rũ từng bó cho lá tơi ra rồi nhặt những lá úa bỏ sang một bên.
“Rau héo rồi mẹ à?” Yến hỏi.
“Đi đường nóng, nó xuống lá một chút. Ngâm nước là tươi lại.”
Mẹ đặt rau vào chiếc chậu nhôm, đổ nước vừa đủ ngập phần gốc. Sơn kê chiếc làn lên bàn, thò tay vào túi lấy thêm tờ giấy người bán đậu gói ngoài lá chuối. Cậu đếm thử những món mẹ đã mua, thấy đủ rau cho mấy bữa, có đậu phụ để rán và cà chua để nấu canh. Trong túi tiền, mẹ vẫn giữ lại một ít cho ngày hôm sau.
Bố Toàn về từ nhà xe, hai bàn tay còn dính vệt cao su đen. Ông rửa tay rồi nhìn mâm đồ trên bàn.
“Chợ mới thế nào em?”
“Đông. Nhưng đi thêm vào trong thì dễ chọn hơn. Hôm nay em biết hàng rau rồi. Mai em thử ghé sớm xem có cá nhỏ bán lẻ.”
Bố nhấc một bó rau muống lên xem, gật gù.
“Rau này luộc được mấy bữa.”
“Vâng. Phần già em nhặt để xào, phần ngọn luộc hôm nay.” Mẹ quay sang Sơn. “Con đem chậu ra vòi chung rửa giúp mẹ, nhớ xếp theo lượt.”
Sơn bê chậu rau đi ngay. Bếp chung cuối hành lang đã có hai nhà chuẩn bị bữa trưa. Cô Lan đang thái thịt trên thớt, thấy Sơn mang rau tới thì nhích chiếc rổ sang bên.
“Hôm nay mẹ cháu đi chợ trong ngõ rồi à?”
“Vâng. Mẹ cháu mua rau muống với đậu phụ.”
“Thế là biết chợ rồi. Lần sau bảo mẹ cháu đi sớm hơn một chút, cuối dãy bán cá đồng có bà hay để phần con nhỏ. Giá dễ chịu lắm.”
Sơn cảm ơn cô, nhớ kỹ chỗ cuối dãy. Cậu rửa rau, nhặt những cọng già ra riêng, xóc rổ cho ráo nước như mẹ vẫn làm. Ngày mới chuyển đến, cậu từng lúng túng vì cả chiếc xô và giờ lấy nước. Bây giờ biết chỗ nào đặt chậu để người khác đi qua, biết khi vòi yếu thì chờ nước lên rồi mới rửa tiếp. Cậu thấy cô Lan mang thớt sang phía bên kia, liền xê chiếc rổ của mình vào sát tường cho cô có chỗ đứng.
Khi Sơn mang rau về, Yến đang giúp mẹ bóc tỏi, bóc được một tép thì ngồi ngắm mấy lớp vỏ trắng mỏng như giấy. Mẹ lấy hai quả sấu còn để trong bát từ hôm trước, chuẩn bị dầm vào nước rau. Rồi mẹ đặt chảo lên bếp than chung, rán đậu vàng hai mặt. Mùi đậu nóng lan ra hành lang, khiến mấy đứa trẻ đi ngang phải ngoái nhìn. Sơn phụ mẹ bày bát lên bàn, lấy bát nước mắm nhỏ, dầm thêm cà chua để chấm.
Buổi trưa, bốn người ngồi quanh mâm cơm kê sát cửa sổ. Trên mâm có đĩa đậu phụ rán, rau muống luộc xanh, bát nước rau dầm sấu và ít cà chua. Bố Toàn gắp một miếng đậu, ăn với cơm rồi bảo:
“Đậu ngon đấy. Mua hàng nào vậy em?”
“Quầy gần đầu chợ. Bà bán bảo sáng nào cũng có đậu mới.”
“Thế lần sau cứ hàng ấy mà mua.”
Yến gắp một ngọn rau dài, cố cuộn vào bát cho gọn nhưng nó cứ xổ ra ngoài. Con bé kêu lên, Sơn lấy đũa gắp giúp. Mẹ nhìn hai anh em, cười, rồi gắp thêm cho mỗi đứa một miếng đậu.
“Mẹ ơi,” Yến hỏi, “lần sau con lại được đi chợ nhé?”
“Đi chợ thì được, nhưng phải chịu khó đi bộ.”
“Con đi được. Con còn nhớ chỗ bán bánh rán.”
Cả nhà bật cười. Bố Toàn đặt đũa xuống, nhìn mẹ.
“Em mua bánh cho chúng nó rồi à?”
“Một cái, chia đôi. Thằng Sơn còn bắt em ăn một miếng.”
Bố quay sang con trai, gật đầu.
“Biết phần cho mẹ rồi đấy.”
Sơn cúi xuống bát cơm. Cậu nhớ lúc mẹ đếm tiền sáng nay, nhớ cách mẹ lựa từng bó rau, hỏi giá từng món. Cậu muốn hỏi xem mẹ có tiếc hai con cá rô đã bỏ lại ở hàng cá hay không, nhưng đúng lúc ấy mẹ vừa kể cho bố nghe lối đi tắt cô Lan chỉ. Mẹ kể rõ ràng, đôi lúc còn giơ tay vẽ đường rẽ ngay trên mép bàn. Bố nghe, bảo tuần sau rảnh sẽ cùng mẹ ra chợ một chuyến.
Ăn xong, Sơn và mẹ đem bát ra khu rửa chung. Mẹ cọ nồi, Sơn tráng bát rồi xếp vào rổ. Một chị hàng xóm mang chậu quần áo đi ngang, khen đĩa đậu nhà Dung rán thơm quá. Mẹ đáp rằng vừa tìm được quầy đậu ngon ở chợ trong ngõ. Hai người nói thêm chuyện giá rau, chuyện phiên chợ đông vào chủ nhật. Sơn rửa xong chiếc bát cuối, ngẩng nhìn mẹ. Sáng nay mẹ còn phải hỏi đường; đến trưa đã biết chỉ cho người khác hàng đậu mình vừa mua.
Chiều, bố xuống nhà xe chạy thử chiếc xe đạp vừa vá săm, Yến ngủ trên chiếu, mẹ lại mở cuốn sổ chi tiêu. Sơn đang làm bài tập đọc ở bàn bên cạnh, thấy mẹ ghi tên những món đã mua, cộng tiền từng hàng rồi kẻ một vạch ngắn dưới trang. Mẹ khoanh tròn số tiền còn lại, viết thêm ở mép giấy: Rau vào sâu trong chợ. Hỏi giá trước khi cân. Cá nhỏ ở cuối dãy, hỏi cô Lan.
“Ngày mai mẹ đi nữa ạ?” Sơn hỏi.
“Mai đi sớm một chút. Mẹ muốn biết hàng cá cô Lan nói có bán loại nhỏ thật không.”
“Con nhớ đường rồi. Con đi cùng mẹ nhé?”
“Mẹ biết đường rồi.” Mẹ ngẩng lên, nhoẻn cười. “Con ở nhà học bài, chiều xuống đá bóng với Hưng. Mai mẹ tự xách làn được.”
Sơn gật đầu. Cậu cúi xuống trang sách đang đọc dở. Ngoài hành lang, có tiếng người hỏi nhau giá mớ rau muống, tiếng cửa phòng mở rồi khép. Mẹ cất cuốn sổ, treo chiếc làn nhựa đỏ lên móc cạnh cửa. Mấy giọt nước từ quai làn rơi xuống nền xi măng, mẹ lấy giẻ lau sạch rồi đi ra ban công thu áo của Yến.
Sơn đọc tiếp bài tập. Cậu nghe tiếng mẹ gọi với xuống sân hỏi cô Lan ngày mai mấy giờ hàng cá mở bán. Cô Lan đáp một tràng, mẹ cười, hỏi lại cho rõ. Từ trong phòng 214, giọng hai người vọng qua hành lang, rành rọt giữa tiếng xe ngoài phố.