K'Sol tìm Kael vào buổi sáng.
Không phải buổi sáng ngay sau trận chiến — buổi sáng hôm sau nữa, khi bộ tộc đã bắt đầu trở về nhịp bình thường, khi người bị thương đã được chăm sóc, khi người chết đã được đặt đúng chỗ theo Lề Luật Tối và không còn ai cần làm gì cấp bách với họ nữa.
Kael đang ngồi ở gốc cây quen thuộc. Không viết nhật ký — chỉ ngồi.
K'Sol đến và ngồi xuống đối diện, không cạnh như thường lệ. Đối diện theo cách của người muốn nhìn mặt người kia khi nói chuyện.
[Anh] có biết tên [của] họ không?
Không hỏi theo kiểu tức giận. Không hỏi theo kiểu buộc tội. Hỏi theo cách của người đã ngồi với câu hỏi đó suốt một ngày và đêm, để nó lắng xuống và ở yên, rồi mới đem ra hỏi.
Kael không trả lời ngay.
Ông biết K'Sol đang hỏi cái gì. Không phải hỏi về mười một người bị thương — về người không về. Về người trong danh sách tám người mà ông đã lập, đã chọn, đã điều vào vị trí nguy hiểm nhất.
[Anh] biết, K'Sol nói tiếp, không chờ câu trả lời. [Anh] biết tên từng [người] trong [bộ tộc] này. [Anh] đã [biết] từ [hồi] còn [nhỏ]. [Anh] chọn người đó vào danh sách — [có nghĩa] anh đã nghĩ đến người đó [khi] lập danh sách.
Ừ.
Vậy tại sao [anh] không viết tên [họ] xuống.
Đó không phải câu hỏi về nhật ký. K'Sol biết Kael viết nhật ký — đã biết từ ch.8, đã đọc nhiều trang trong đó. Câu hỏi là về lý do.
[Vì] nếu viết tên xuống — [thì] tên đó [nằm] cạnh những con số kia, Kael nói. Và mỗi lần [tao] đọc lại [thì sẽ] thấy cả hai [cùng] một lúc.
[Và] anh không muốn thấy điều đó.
Ừ.
K'Sol nhìn ông trong im lặng một lúc. Không phải im lặng giận dữ. Không phải im lặng tha thứ. Im lặng của người đang nhìn thẳng vào một thứ và để nó ở nguyên hình dạng của nó, không tô vẽ thêm và không bớt đi.
[Anh] chọn không nhớ, K'Sol nói.
Không phải không nhớ. Nhớ theo [cách] khác.
[Cách] nào?
Nhớ [như] thứ đã xảy ra. Không [nhớ như] người đã ở đó.
K'Sol im lặng thêm một lúc. [Có] khác nhau không?
Với [tao] thì có. Kael nhìn K'Sol. [Tao] không biết điều đó [là] tốt [hay] xấu. [Tao] chỉ biết [đó] là thứ đang xảy ra.
K'Sol không hỏi thêm về điều đó. Không phải vì đã nhận được câu trả lời thỏa mãn — mà vì câu hỏi tiếp theo là câu hỏi K'Sol cần thêm thời gian để đặt ra.
[Tại sao] anh [chiến đấu]? K'Sol hỏi sau cùng. Anh không [phải] người [của] bộ tộc này — không [phải] theo [cái] nghĩa [mà] Reth [hiểu]. Anh [đến] từ [chỗ] khác. [Nếu] bộ tộc [này] thua — [thì] anh [mất] gì?
Đó là câu hỏi thật sự. Câu hỏi mà K'Sol đã ngồi với nó suốt một ngày và đêm, để nó lắng xuống, rồi mới đem ra.
Kael ngồi với câu hỏi đó một lúc.
[Tao] mất những thứ [tao] đã xây, ông nói.
[Đó] là [tất cả]?
Không. Nhưng ông cần thêm thời gian để trả lời phần còn lại.
Không, ông nói. [Tao] cũng mất... người. Những người [tao] quen [từ] khi [họ] còn [nhỏ]. [Những] người [mà tao] biết [tên] nhưng [chọn] không viết [xuống].
K'Sol nhìn ông theo cách của người đang so sánh hai câu trả lời trong đầu và nhận ra chúng không giống nhau theo cách ông muốn chúng giống nhau.
[Cái đầu] và [cái sau] — [hai] thứ [đó] không [giống] nhau với anh.
Không.
[Cái nào] lớn hơn?
Kael không trả lời câu đó.
K'Sol đứng dậy sau một lúc. Không vội — theo nhịp tự nhiên của người đã ngồi đủ lâu.
[Anh] không [phải] người xấu, K'Sol nói. Không phải để an ủi — để nói thật. [Tao] đã [nhìn] anh [đủ] lâu để biết điều đó. Nhưng [tao] cũng [đã nhìn] đủ lâu để biết — [có] thứ [gì đó] trong anh đang [thay đổi]. [Từ] từ. [Tao] không biết [thứ đó] là gì [hay] nó [dẫn] đến đâu.
Ông ta dừng lại. [Tao] chỉ muốn anh biết [rằng] tao [thấy] nó.
Rồi đi về.
Kael ngồi lại một mình và nghĩ về điều K'Sol vừa nói.
Và rồi nghĩ về thứ đằng sau điều đó — thứ mà ông đã biết từ kiếp trước, đọc trong kinh sách, hiểu theo nghĩa trí tuệ, nhưng hôm nay lần đầu tiên ngồi trong nó theo nghĩa xương thịt.
Vì có Ái nên có Bảo vệ. Vì có Bảo vệ nên có Tranh đấu.
Kinh điển nói điều đó không phải để bảo người ta đừng yêu thương. Mà để nhìn thấy chuỗi: yêu thương → muốn giữ → sợ mất → chiến đấu để không mất → và trong chiến đấu đó, người ta làm những thứ mà nếu bình thường sẽ không bao giờ làm. Lập danh sách. Tính toán. Chọn không nhớ tên.
Ông chiến đấu vì muốn bảo vệ bộ tộc này. Điều đó thật. Ông không nghi ngờ sự thật của nó.
Nhưng có thêm một câu hỏi mà K'Sol đã dẫn ông đến — một câu hỏi ông đã tránh không nhìn thẳng vào: ông bảo vệ bộ tộc này vì yêu thương họ, hay vì ông đã đầu tư quá nhiều vào họ để để họ mất đi? Hai thứ đó trông giống nhau từ bên ngoài. Chúng dẫn đến cùng hành động. Nhưng nguồn gốc khác nhau.
Ái của người yêu thương và Thủ của người không muốn mất công trình của mình — từ góc nhìn của người đứng bên ngoài, không phân biệt được. Từ góc nhìn của người đang sống nó, cũng không dễ phân biệt. Vì chúng trộn lẫn nhau đến mức không còn đường phân chia rõ ràng.
Ông không có câu trả lời cho câu hỏi đó. Không chắc có câu trả lời nào thật sự đúng.
Nhưng ông nhận ra điều này: dù là Ái hay Thủ — dù vì yêu thương hay vì bám víu — người đã chết vẫn đã chết. Và ông đã chọn không nhớ tên người đó theo nghĩa thật của từ nhớ.
Đó không phải hành động của người hoàn toàn tốt. Cũng không phải hành động của người hoàn toàn xấu. Đó là hành động của người đang ở giữa — và đang dần dần không còn nhận ra mình đang ở giữa nữa.
K'Sol thấy điều đó. Ông thấy K'Sol thấy.
Và ông không biết điều đó giúp ích gì hay không.
Ông viết nhật ký đêm đó — lần đầu tiên trong nhiều chương, nhật ký có câu dài hơn một dòng:
K'Sol hỏi tại sao ta chiến đấu. Ta nói: vì muốn bảo vệ. K'Sol không hỏi thêm.
Nhưng câu hỏi còn đó sau khi K'Sol đi. Bảo vệ — từ đó có nguồn gốc từ đâu? Vì Ái thật sự với những người này? Hay vì ta đã ở đây đủ lâu và xây đủ nhiều thứ để cái mất của họ trở thành cái mất của ta?
Kinh điển ta từng đọc nói: Vì có Ái nên có Bảo vệ. Vì có Bảo vệ nên có Tranh đấu. Vì có Tranh đấu nên có người không về.
Ta biết điều đó. Ta biết từ trước khi đến đây. Và ta vẫn đến.
Câu hỏi ta không trả lời được: liệu biết điều đó mà vẫn làm — đó là can đảm hay là thứ gì khác?
K'Sol nói: có thứ gì đó trong anh đang thay đổi. Từ từ. Tao thấy nó.
Ta cũng thấy. Nhưng nhìn thấy và biết cách dừng lại là hai thứ khác nhau. Và ta không chắc mình muốn dừng lại — vì dừng lại nghĩa là bỏ xuống thứ ta đang gánh. Và bỏ xuống thứ đó thì những gì đã gánh đến đây sẽ là gì?
Không có câu trả lời tối nay. Có lẽ không bao giờ có.
Ông đặt đá xuống.
Bên ngoài, đống lửa chung cháy yên lặng. Raan đang lên, vàng và lớn. Hai chiều bóng mờ đổ xuống mặt đất theo hai góc khác nhau — như mọi đêm từ khi ông còn là đứa trẻ nằm ngửa nhìn bầu trời lần đầu tiên.
Kael ngồi trong hai chiều bóng đó và không cố làm gì thêm.