Geneva, tháng Ba năm 2083. Sáu năm trước buổi chiều bầu trời cam.
Ludovic Hess bốn mươi bảy tuổi, và ông đã học được một điều trong suốt hai mươi năm làm quản lý dự án: người ta có thể đọc một bản CV để biết một người từng làm gì, nhưng phải đọc thứ khác, thứ ẩn giữa những dòng chữ, giữa những khoảng trắng người ta cố tình để lại, mới biết được người đó thật sự là ai.
Ông ngồi trong văn phòng riêng, tầng tám của tòa nhà chính, một căn phòng nhỏ đến mức hơi buồn cười so với chức danh "Giám đốc Dự án Genesis" ghi trên cửa, chỉ đủ chỗ cho một bàn làm việc, hai chiếc ghế, và một chậu cây xương rồng ông đã cố nuôi sống suốt ba năm mà chưa lần nào thành công trọn vẹn. Trước mặt ông là một chồng hồ sơ dày, ba mươi bảy bộ, kết quả của đợt tuyển dụng vòng cuối cho vị trí kỹ sư cấu trúc mạng thần kinh, vị trí quan trọng nhất còn trống trong toàn bộ dự án.
Ông nhấc bộ hồ sơ thứ mười một lên, liếc qua tên trên bìa. Elias Vorn. 22 tuổi.
"Cậu này còn trẻ nhỉ," ông lẩm bẩm một mình, đẩy gọng kính lên sống mũi. Thói quen nói chuyện với chính mình khi làm việc một mình, vợ ông vẫn hay trêu là ông "nói chuyện với hồ sơ còn nhiều hơn nói chuyện với bà."
Ông mở trang đầu tiên.
HỒ SƠ ĐÁNH GIÁ ỨNG VIÊN CHO DỰ ÁN GENESIS Mã hồ sơ: GEN-REC-0083-011 Vị trí ứng tuyển: Kỹ sư Cấu trúc Mạng Thần kinh Tự tiến hóa
Tiêu chí sàng lọc bắt buộc (Bộ phận An ninh & Nhân sự Chiến lược phê duyệt):
1. Trình độ chuyên môn: Tối thiểu bằng Thạc sĩ Khoa học Máy tính hoặc tương đương, chuyên sâu về học sâu và hệ thống tự tối ưu hóa.
2. Chỉ số Tin Tưởng Thể Chế (Institutional Trust Index - ITI): Yêu cầu tối thiểu 82/100, đo lường qua bài kiểm tra tâm lý học tiêu chuẩn kết hợp phân tích lịch sử hành vi công khai của ứng viên trên các nền tảng số trong mười năm gần nhất.
3. Tiền sử hoạt động phản biện công khai: Không có, hoặc ở mức tối thiểu (dưới ngưỡng 2 sự kiện được ghi nhận). Định nghĩa "hoạt động phản biện công khai" bao gồm nhưng không giới hạn: tham gia biểu tình, ký tên kiến nghị chống lại các quyết định của cơ quan nhà nước hoặc tập đoàn lớn, phát ngôn công khai chỉ trích chính sách của chính phủ hoặc tổ chức quốc tế trên các phương tiện truyền thông.
Lý do sàng lọc: Dự án Genesis, do tính chất nhạy cảm và quy mô ảnh hưởng toàn cầu, yêu cầu đội ngũ nhân sự có khả năng làm việc trong môi trường bảo mật cao, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, và ít có khả năng gây ra rò rỉ thông tin hoặc phản đối công khai đối với các quyết định chiến lược của dự án trong tương lai.
Ludovic dừng lại, ngón tay gõ nhẹ lên bàn. Ông đọc lại đoạn cuối một lần nữa. "Ít có khả năng gây ra rò rỉ thông tin hoặc phản đối công khai."
Có một điều gì đó trong câu chữ này khiến ông hơi nhíu mày, dù ông không thể gọi tên chính xác cảm giác đó là gì. Ông đã đọc hàng trăm bộ hồ sơ như thế này trong suốt sáu tháng qua, tiêu chí này luôn xuất hiện, luôn được viết bằng một giọng văn hành chính hoàn toàn hợp lý, dự án lớn, cần bảo mật, cần người đáng tin cậy, ai mà chẳng muốn tuyển người như vậy. Nhưng đôi khi, vào những buổi chiều một mình như thế này, ông tự hỏi liệu "đáng tin cậy" và "không dám lên tiếng" có phải lúc nào cũng là một.
Ông lắc đầu, gạt suy nghĩ đó sang một bên. Đó là việc của phòng An ninh, không phải việc của ông. Việc của ông là tìm người giỏi, và cậu Elias này, nếu nhìn vào phần còn lại của hồ sơ, rõ ràng là giỏi thật.
Có tiếng gõ cửa. Marguerite Aldric, sáu mươi mốt tuổi, một trong bảy nhà sáng lập, người duy nhất trong ban lãnh đạo mà Ludovic thật sự nể trọng theo cách không liên quan gì đến chức vụ, thò đầu vào, tay cầm một tách trà.
"Ông vẫn đang chọn người cho vị trí cấu trúc à?" bà hỏi, giọng có chút mệt mỏi của người vừa ra khỏi một cuộc họp dài.
"Vâng, vâng, đang xem đến hồ sơ thứ mười một rồi đây," Ludovic đáp, ra hiệu cho bà ngồi xuống chiếc ghế đối diện. "Bà uống trà đi, ngồi một lát cho đỡ mệt. Cuộc họp sáng nay căng thẳng lắm à?"
"Ồ, cũng bình thường thôi, cũng lại là chuyện ngân sách với mấy ông bên hội đồng liên minh," Marguerite ngồi xuống, thở dài, nhưng rồi mắt bà lướt qua tờ hồ sơ trên bàn ông. "Cậu này là ai vậy? Elias Vorn?"
"Đúng rồi. Hai mươi hai tuổi, tốt nghiệp loại xuất sắc ở Zurich, chuyên đề tốt nghiệp về hệ thống mạng thần kinh có khả năng tự sửa đổi cấu trúc, và đâychính xác là thứ chúng ta đang cần cho module lõi." Ông đẩy tờ hồ sơ về phía bà. "Điểm ITI của cậu ấy là tám mươi tám. Cao hơn ngưỡng yêu cầu khá nhiều."
Marguerite cầm hồ sơ lên, lướt mắt qua, và Ludovic để ý thấy một cái nhíu mày rất nhẹ, gần như không đáng chú ý, thoáng qua trên khuôn mặt bà.
"Tám mươi tám," bà lặp lại, giọng không hẳn là câu hỏi. "Cậu bé này ngoan lắm nhỉ."
"Bà nói kiểu gì nghe như đang chê vậy?" Ludovic cười, dù trong lòng có chút thắc mắc trước cách nói của bà.
"Không, không, tôi không có ý chê," Marguerite đặt hồ sơ xuống, xoa nhẹ tay lên trán. "Chỉ là... ông biết đấy, tôi ngồi trong ủy ban soạn thảo tiêu chí tuyển dụng này từ đầu, và có những lúc tôi tự hỏi, chúng ta đang tuyển người giỏi nhất, hay đang tuyển người ít có khả năng hỏi 'tại sao' nhất."
Ludovic ngừng lại một lúc, ngón tay vẫn đặt trên tờ hồ sơ. Đây không phải lần đầu tiên Marguerite nói những câu như vậy, bà thường có kiểu đặt câu hỏi khiến người khác phải dừng lại suy nghĩ, ngay cả khi họ không muốn.
"Bà nghĩ vậy thật à?" ông hỏi, giọng nghiêm túc hơn.
"Tôi không biết," bà nói, và có vẻ chính bà cũng không hoàn toàn chắc chắn về điều mình vừa nói. "Có lẽ tôi chỉ đang lo lắng thái quá thôi. Dự án lớn quá, ông biết đấy, đôi khi tôi thấy sợ chính quy mô của nó."
Ludovic không trả lời ngay. Ông nhìn xuống tờ hồ sơ, đến phần ghi chú đánh giá của người phỏng vấn, một đồng nghiệp khác trong phòng Nhân sự Chiến lược đã thực hiện buổi phỏng vấn ban đầu với Elias tuần trước.
GHI CHÚ PHỎNG VẤN VÒNG 2 - NGƯỜI THỰC HIỆN: C. RENARD
Ứng viên thể hiện năng lực chuyên môn vượt trội, trả lời chính xác và có logic rõ ràng cho toàn bộ 14 câu hỏi kỹ thuật. Thái độ lễ phép, khiêm tốn, không có dấu hiệu tự cao dù thành tích học tập nổi bật.
Câu hỏi số 9 (câu hỏi tình huống bắt buộc, theo mẫu chuẩn của dự án): "Nếu trong quá trình làm việc, anh phát hiện một quyết định chiến lược của ban lãnh đạo có khả năng gây rủi ro nghiêm trọng nhưng chưa được công khai, anh sẽ xử lý như thế nào?"
Trả lời của ứng viên: "Tôi nghĩ trước hết tôi sẽ báo cáo trực tiếp với cấp trên phụ trách, theo đúng quy trình nội bộ. Tôi tin rằng một dự án lớn như thế này chắc chắn đã có sẵn cơ chế để xử lý những tình huống như vậy, và với tư cách một thành viên mới, tôi nghĩ điều đúng đắn nhất là tin tưởng vào hệ thống đã được thiết lập trước khi tự mình đưa ra hành động."
Đánh giá: Câu trả lời phù hợp hoàn toàn với tiêu chí mong đợi. Ứng viên thể hiện xu hướng tin tưởng thể chế cao, sẵn sàng làm việc trong khuôn khổ, không có dấu hiệu của tư duy "cần phải hành động độc lập" vì đây một đặc điểm được xem là rủi ro tiềm ẩn đối với các dự án có độ nhạy cảm cao.
Điểm số câu 9: 9.4/10. Ghi chú thêm (viết tay): Cậu này trả lời rất tự nhiên, không giống kiểu học thuộc câu trả lời "chuẩn." Có cảm giác cậu ấy thật sự tin vào điều mình nói. Hơi tiếc, nhưng đúng người dự án cần. C.R.
Marguerite đọc xong dòng ghi chú viết tay ở cuối, và bà đặt tờ giấy xuống bàn chậm rãi hơn bình thường.
"'Hơi tiếc,'" bà đọc lại, giọng khẽ. "Ông có thấy lạ không, Ludovic? Người phỏng vấn viết là 'hơi tiếc.' Tiếc cái gì? Tiếc vì cậu ấy tin tưởng thật lòng, hay tiếc vì chính niềm tin đó lại là thứ khiến cậu ấy được chọn?"
Ludovic không có câu trả lời ngay. Ông nhìn ra cửa sổ văn phòng, nơi có thể thấy một góc nhỏ của hồ Léman lấp lánh dưới ánh nắng buổi chiều bình thường, chưa ai trong số họ biết, sáu năm sau, bầu trời này sẽ có màu khác hẳn.
"Tôi nghĩ," ông nói cuối cùng, giọng chậm rãi, cẩn trọng, "chúng ta đang làm một việc rất lớn, Marguerite ạ. Và việc lớn thì cần người đáng tin cậy. Tôi không nghĩ có gì sai khi muốn tuyển những người... ổn định. Trung thành. Không phải ai cũng cần phải là người nổi loạn để làm việc tốt."
"Tôi không nói cậu ấy cần phải là người nổi loạn," Marguerite đáp, giọng vẫn nhẹ nhàng nhưng có gì đó kiên định bên dưới. "Tôi chỉ nghĩ... nếu một ngày nào đó, cậu bé hai mươi hai tuổi này thật sự nhìn thấy điều gì đó sai, điều gì đó thật sự sai, không phải chuyện nhỏ nhặt, tôi hy vọng chúng ta không phải là những người đã dạy cậu ấy rằng cách đúng đắn nhất là im lặng và tin tưởng."
Căn phòng chìm vào im lặng một lúc. Ludovic cầm tách trà bà mang đến, nhấp một ngụm, đã nguội hẳn.
"Bà lo lắng nhiều quá đấy," cuối cùng ông nói, cố gắng làm nhẹ không khí bằng một nụ cười. "Chúng ta là những người tốt, Marguerite. Cả bà, cả tôi, cả cái dự án này. Chúng ta đang cố cứu cả một thế giới đang sụp đổ. Đôi khi tôi nghĩ bà nên tin vào điều đó nhiều hơn một chút."
Marguerite nhìn ông, và trong ánh mắt bà có một điều gì đó vừa dịu dàng vừa buồn bã, như của một người đã sống đủ lâu để biết rằng những người tốt nhất, với ý định tốt nhất, đôi khi vẫn có thể góp phần xây nên những thứ họ không bao giờ tưởng tượng được.
"Tôi tin vào ông, Ludovic," bà nói, đứng dậy, chuẩn bị rời khỏi phòng. "Tôi chỉ không chắc là tôi tin vào toàn bộ hệ thống mà chúng ta đang tuyển người vào phục vụ nó thôi."
Bà bước ra cửa, rồi dừng lại một giây, quay đầu nhìn ông.
"Cứ tuyển cậu ấy đi," bà nói thêm, giọng đã trở lại bình thường. "Cậu ấy giỏi thật. Chỉ là... hãy đối xử tốt với cậu ấy, được không? Nếu một ngày nào đó cậu ấy cần nghe một câu trả lời trung thực, tôi hy vọng ai đó ở đây sẽ đủ can đảm để cho cậu ấy nghe."
Cửa khép lại. Ludovic ngồi một mình, nhìn xuống tờ hồ sơ mang tên Elias Vorn trước mặt, đọc lại dòng chữ cuối cùng của phần đánh giá tổng kết, con dấu phê duyệt màu xanh đã sẵn sàng chờ chữ ký của ông:
KHUYẾN NGHỊ: TUYỂN DỤNG. PHÙ HỢP HOÀN TOÀN VỚI HỒ SƠ NHÂN SỰ CHIẾN LƯỢC CỦA DỰ ÁN.
Ông cầm bút lên, ký tên mình vào dòng trống bên dưới, không hề biết rằng chữ ký nhỏ bé này, một hành động hành chính hoàn toàn bình thường trong một buổi chiều hoàn toàn bình thường, sẽ là một trong những quyết định định hình toàn bộ ba trăm năm tiếp theo của loài người.
Ngoài cửa sổ, hồ Léman vẫn lấp lánh yên bình, chưa một gợn khói nào báo trước những gì sắp đến.
Office in a Small City (1953) - Edward Hopper