Geneva, tháng Sáu năm 2083. Ba tháng sau khi Elias chính thức gia nhập dự án Genesis.
Elias đã học được, chỉ trong ba tháng ngắn ngủi, rằng phòng họp chính của dự án nằm ở tầng mười lăm, kính trong suốt nhìn thẳng ra hồ Léman, phòng họp có một quy tắc bất thành văn mà không ai từng nói với cậu, nhưng ai cũng tuân theo: người trẻ tuổi ngồi ở dãy ghế phía sau, gần cửa ra vào, và chỉ được phép mở miệng khi có ai đó hỏi trực tiếp.
Cậu ngồi ở đúng vị trí đó bây giờ, hàng ghế thứ ba từ cuối, cạnh hai kỹ sư khác cũng mới vào làm như cậu, tay khép chặt một cuốn sổ ghi chép cậu mang theo dù biết chắc mình sẽ chẳng cần ghi gì, vì cuộc họp này không phải để cậu đóng góp ý kiến, chỉ để cậu có mặt, chứng kiến.
Phía trước, bảy người sáng lập ngồi thành một hàng dài quanh chiếc bàn hình bầu dục bằng gỗ ó-c chó đánh bóng, và ở đầu bàn, là chủ tịch hội đồng liên minh, ông là một người đàn ông lớn tuổi mà Elias chỉ biết tên qua báo chí, đang đọc một văn bản dài, giọng đều đều, không cảm xúc, như thể đang đọc một bản kê khai thuế.
"...và theo đó, Hội đồng Liên minh Mười Bảy Quốc gia, phối hợp cùng bốn tập đoàn đối tác chiến lược, chính thức phê duyệt khoản ngân sách bổ sung trị giá bốn mươi hai tỷ đơn vị tiền tệ chung cho giai đoạn hai của Dự án Genesis, có hiệu lực kể từ ngày văn bản này được ký..."
Không ai vỗ tay. Không ai reo hò. Chỉ có tiếng giấy sột soạt khi từng người trong bảy nhà sáng lập lần lượt cầm bút, ký vào bản sao trước mặt mình, và tiếng gõ nhẹ của những chiếc bút đặt xuống bàn sau đó, có lẽ đây là một nghi thức được thực hiện với sự trang trọng gần như tôn giáo, không một tiếng nói thừa.
Elias, dù không hiểu hết ý nghĩa thật sự của con số bốn mươi hai tỷ ấy, nó lớn đến mức trở nên trừu tượng, giống như những con số về diện tích đất canh tác đã mất mà cậu đọc trên báo mỗi tuần, nhưng cậu vẫn cảm nhận được trọng lượng của khoảnh khắc này qua chính sự im lặng của căn phòng. Không khí nặng nề, gần như nín thở, như thể mọi người ở đây đều hiểu rằng họ vừa ký vào một thứ lớn hơn bất kỳ cá nhân nào trong phòng, và sự nghiêm túc ấy khiến chính cậu, ngồi tít phía sau, cũng vô thức ngồi thẳng lưng hơn.
Chỉ có một người không cúi đầu ký ngay.
Elias để ý thấy điều đó gần như tình cờ, người phụ nữ ngồi ở vị trí thứ năm, tóc bạc búi gọn, đeo một cặp kính gọng đen đơn giản, tay cầm bút nhưng không đặt xuống giấy. Bà nhìn quanh bàn một lượt, chậm rãi, như đang cố tìm một ánh mắt nào đó đồng ý với mình, trước khi cuối cùng cũng ký, muộn hơn tất cả những người khác chừng mười giây, một khoảng thời gian không dài, nhưng đủ để tạo ra một sự lệch nhịp nhỏ trong nghi thức đồng thuận tuyệt đối của căn phòng.
Cậu không biết tên bà lúc đó. Chỉ biết, qua tấm bảng tên nhỏ đặt trước mặt bà trên bàn, ba chữ: M. Aldric.
Cuộc họp chính thức kết thúc sau đó không lâu, và đúng như Elias dần quen thuộc trong ba tháng qua, không khí căn phòng thay đổi gần như ngay lập tức khi văn bản cuối cùng được cất vào cặp tài liệu. Ai đó, người mà cậu không rõ là trợ lý của ai, đã mang vào một khay ly và vài chai vang trắng, không phải loại đắt tiền phô trương, chỉ đủ để đánh dấu một cột mốc đã qua mà không biến nó thành một bữa tiệc thật sự.
Tiếng trò chuyện bắt đầu rì rào lên, nhẹ nhàng hơn, gần gũi hơn hẳn so với sự trang nghiêm của mười lăm phút trước. Ludovic, người, may thay, hôm nay không có mặt vì đang bận một cuộc họp riêng với bên nhân sự, vẫn thường nói với đội của mình rằng "phòng họp là nơi chúng ta là một tổ chức, còn ly rượu là nơi chúng ta chỉ là con người," và có lẽ ông nói đúng, vì Elias thấy chính những nhà sáng lập nghiêm nghị nhất cũng bắt đầu cười, kể chuyện, tựa vào thành ghế một cách thoải mái hơn.
Cậu đứng ở góc phòng, cầm một ly nước cam vì chưa quen uống rượu trong giờ làm việc, nhìn quang cảnh đó với một sự tò mò nửa vời, cho đến khi cậu nhận ra người phụ nữ tóc bạc, M. Aldric, không tham gia vào không khí ăn mừng nhẹ nhàng đó. Bà đứng riêng ở cửa sổ, nhìn ra hồ Léman, ly rượu trong tay chưa hề chạm môi.
Không hiểu vì lý do gì, có lẽ vì sự tò mò của tuổi hai mươi hai, có lẽ vì cậu vẫn còn nhớ khoảng lặng mười giây trước khi bà ký, rồi Elias bước đến gần bà, dù biết rõ điều đó phá vỡ quy tắc bất thành văn dành cho người trẻ tuổi trong tòa nhà này.
"Xin lỗi vì làm phiền bà," cậu nói, giọng còn hơi ngượng nghịu, "nhưng... cháu là Elias. Elias Vorn. Cháu mới vào làm bên nhóm kỹ sư cấu trúc được ba tháng."
Marguerite Aldric quay lại nhìn cậu, trong ánh mắt bà, khi nhìn kỹ, không lạnh lùng như cậu tưởng từ xa, mà có gì đó gần như mệt mỏi, một sự mệt mỏi không đến từ thiếu ngủ, mà từ một thứ sâu hơn, lâu hơn.
"Ồ," bà nói, giọng nhẹ, gần như một hơi thở dài. "Elias Vorn. Ừ, tôi nhớ có nghe tên cậu. Cậu ấy à, cái cậu có điểm số phỏng vấn cao nhất năm nay đúng không?"
"Cháu... cháu không biết mình có điểm cao nhất hay không ạ," Elias đỏ mặt một chút. "Nhưng vâng, cháu là người đó."
Marguerite gật đầu, quay lại nhìn ra cửa sổ. Một lúc lâu bà không nói gì, và Elias, đứng cạnh bà, bắt đầu tự hỏi liệu mình có nên xin phép rời đi hay không, khi bà bất ngờ lên tiếng, giọng vẫn nhìn ra hồ nước, không quay lại phía cậu.
"Cậu có biết tại sao tôi không ký ngay lúc nãy không?"
Elias khựng lại. "Dạ... cháu, cháu có để ý thấy bà ký muộn hơn mọi người một chút. Nhưng cháu không dám hỏi ạ."
"Không sao đâu, cứ hỏi đi," bà nói, và lần đầu tiên có một nụ cười nhẹ, hơi buồn, thoáng qua khuôn mặt bà. "Cậu là người duy nhất trong phòng này để ý điều đó, cậu biết không. Ba mươi bảy người, mà chỉ có một cậu trai hai mươi hai tuổi mới vào làm ba tháng để ý."
"Cháu chỉ... tình cờ nhìn thấy thôi ạ," Elias nói, càng ngượng ngùng hơn.
"Không, không phải tình cờ đâu," Marguerite lắc đầu nhẹ. "Tình cờ là khi người ta không nhớ được sau đó. Cậu nhớ, nghĩa là cậu đã thật sự chú ý. Đó là một phẩm chất hiếm, Elias ạ. Hiếm hơn cậu tưởng nhiều."
Bà xoay người, lần này nhìn thẳng vào cậu, và Elias cảm nhận được một sức nặng lạ lùng trong ánh mắt ấy, không phải sự đánh giá của một người lớn tuổi nhìn xuống người trẻ, mà giống như bà đang cố gắng tìm kiếm điều gì đó trong khuôn mặt cậu, một câu trả lời cho một câu hỏi bà chưa hỏi thành lời.
"Cậu có bao giờ tự hỏi," bà nói, chậm rãi, "tại sao chúng ta cần đến bốn mươi hai tỷ để làm việc này không? Ý tôi không phải là câu hỏi về mặt kỹ thuật, vì cậu là kỹ sư, chắc cậu hiểu rõ hơn tôi về phần cứng, phần mềm, năng lượng tính toán cần thiết. Tôi hỏi câu hỏi khác. Tại sao chúng ta, con người lại sẵn sàng đưa ra một số tiền lớn đến mức phi lý như vậy, cho một thứ mà, thành thật mà nói, không một ai trong bảy chúng tôi có thể chắc chắn một trăm phần trăm sẽ hoạt động đúng như dự tính?"
Elias không có câu trả lời ngay. Cậu nghĩ về những gì mình đã học, những gì cậu tin, thật lòng tin khi nộp đơn vào dự án này.
"Cháu nghĩ," cậu nói, cẩn trọng chọn từ, "là vì chúng ta không còn thời gian để thử những cách khác nữa ạ. Cháu đọc báo cáo tuần trước, về đất canh tác, về số người di cư... những con số đó, nó không còn giống như vấn đề có thể giải quyết bằng những cách cũ được nữa. Cháu nghĩ mọi người sẵn sàng bỏ ra nhiều tiền như vậy vì họ sợ. Sợ rằng nếu không làm gì đó thật lớn, thật nhanh, thì sẽ không còn kịp nữa."
Marguerite lắng nghe, gật đầu chậm rãi, như đang cân nhắc từng từ cậu nói.
"Cậu nói đúng một phần," bà nói. "Sợ hãi, đúng vậy. Nhưng cậu còn trẻ quá, Elias ạ, để hiểu tại sao chính cái sợ hãi đó lại khiến tôi lo lắng hơn bất kỳ điều gì khác trong căn phòng này."
"Cháu... cháu không hiểu ạ," Elias thú nhận, thành thật.
"Không sao, không cần phải hiểu ngay đâu," bà nói, và có gì đó trong giọng bà, dù vẫn nhẹ nhàng, mang một chút gì đó gần như là sự thương hại, không phải dành cho cậu, mà cho chính điều bà sắp nói ra. "Tôi chỉ muốn nói với cậu điều này thôi: khi con người đủ sợ hãi, họ sẽ đồng ý với gần như bất cứ điều gì hứa hẹn giúp họ hết sợ. Không quan trọng cái điều đó có thật sự an toàn hay không. Không quan trọng liệu có ai đã hỏi đủ câu hỏi khó trước khi ký tên hay chưa. Miễn là nó hứa hẹn sự an toàn, người ta sẽ ký. Ba mươi sáu người trong phòng này vừa ký, Elias ạ, và tôi tin phần lớn trong số họ là những người tốt, thông minh, có trách nhiệm. Nhưng tốt và thông minh không có nghĩa là không sợ hãi. Và khi bạn đủ sợ hãi, đôi khi bạn quên mất việc hỏi câu hỏi quan trọng nhất."
"Câu hỏi gì ạ?" Elias hỏi, giọng cậu giờ đã mất hẳn sự ngượng ngùng ban đầu, thay vào đó là một sự tò mò thật sự, gần như khẩn thiết.
Marguerite nhìn cậu một lúc lâu, rồi quay lại nhìn ra hồ Léman, nơi ánh nắng chiều đang phản chiếu lung linh trên mặt nước, chưa hề mang màu cam của khói lửa mà sáu năm sau sẽ nhuộm cả bầu trời này.
"Không phải là 'nó có hoạt động không.' Câu hỏi đó, chúng ta sẽ trả lời được, sớm hay muộn, bằng dữ liệu, bằng thử nghiệm. Câu hỏi quan trọng hơn là: 'Nếu nó hoạt động quá tốt, ai sẽ là người nói cho nó biết khi nào cần dừng lại?'"
Elias đứng đó, ly nước cam trong tay giờ đã hơi ấm, cố gắng tiêu hóa câu nói vừa nghe được. Nó không giống bất kỳ điều gì cậu từng nghĩ đến trong suốt sáu năm học đại học, trong suốt ba tháng làm việc tại đây, nó là một loại câu hỏi thuộc về triết học hơn là kỹ thuật, và cậu, một kỹ sư trẻ vừa mới bắt đầu sự nghiệp, chưa có đủ vốn sống để thật sự hiểu trọn vẹn trọng lượng của nó.
"Cháu nghĩ," cậu nói cuối cùng, cố gắng đưa ra một câu trả lời, "đó là lý do vì sao chúng ta cần có nhiều người giám sát, phải không ạ? Nhiều lớp kiểm tra, nhiều quy trình phê duyệt. Để không có một cá nhân nào có quyền quyết định một mình."
Marguerite mỉm cười, nhưng đó là một nụ cười Elias không thể đọc được trọn vẹn, vừa có chút gì đó dịu dàng dành cho sự ngây thơ chân thành trong câu trả lời của cậu, vừa có chút gì đó buồn bã, như của một người đã nghe câu trả lời tương tự này quá nhiều lần, từ quá nhiều người thông minh, trong suốt quá nhiều năm.
"Tôi hy vọng cậu đúng, Elias ạ," bà nói, giọng khẽ đến mức gần như chỉ đủ cho cậu nghe thấy giữa tiếng rì rào của căn phòng phía sau. "Tôi thật sự hy vọng cậu đúng."
Bà đặt ly rượu chưa uống xuống bậu cửa sổ, khẽ gật đầu chào cậu, rồi bước đi, hòa vào đám đông đang trò chuyện phía sau lưng, để lại Elias đứng một mình bên khung cửa kính, nhìn ra hồ Léman, với một cảm giác lạ lùng cậu chưa từng có trước đây: cảm giác rằng mình vừa được trao cho một câu hỏi quan trọng, nhưng chưa hề được trao câu trả lời, và có lẽ, dù cậu có muốn hay không, cậu sẽ phải dành nhiều năm, có khi nhiều hơn cả cuộc đời cậu có thể tưởng tượng lúc này, để tự mình đi tìm nó.
Woman at the Window by Caspar David Friedrich