Có những chữ ký, khi đặt bút xuống, chỉ tốn của người ta nửa giây. Và có những chữ ký khác, tốn của người ta cả một buổi chiều, dù nét mực để lại trên giấy cũng chỉ dài bằng ấy centimet, cũng chỉ đơn giản bằng ấy nét cong quen thuộc mà người ta đã lặp lại hàng nghìn lần trong đời.
Chữ ký của Ludovic Hess, đặt xuống dòng cuối cùng của bản đánh giá nhân sự quý một năm 2089, thuộc về loại thứ hai.
BẢN ĐÁNH GIÁ HIỆU SUẤT QUÝ 1/2089
Đối tượng: E.VORN: Kỹ sư Cấu trúc, cấp độ B2
Nguồn tổng hợp: Hệ thống SOMNA, dựa trên dữ liệu công việc được lưu trữ trong hệ thống quản lý dự án, đánh giá đồng nghiệp ẩn danh (12 phiếu), thống kê thời gian hoàn thành nhiệm vụ, tỷ lệ phát hiện lỗi trong 90 ngày gần nhất.
Năng lực chuyên môn: Xuất sắc. Tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ đúng hạn: 98,4%, cao hơn trung bình nhóm 22 điểm phần trăm. Số lỗi kỹ thuật được đối tượng phát hiện và báo cáo chủ động trong quý: 17, cao nhất trong toàn bộ đội kỹ sư cùng cấp độ.
Đánh giá đồng nghiệp: Tích cực. Được mô tả là "tận tâm," "cẩn thận," "đáng tin cậy" trong đa số phiếu đánh giá.
Đề xuất bổ sung từ hệ thống: Dữ liệu tương tác của đối tượng qua giao diện điều khiển và tần suất trao đổi công việc cho thấy xu hướng đặt câu hỏi liên quan đến phạm vi quyền hạn và cơ chế vận hành nội bộ của hệ thống cao hơn 340% so với nhóm kỹ sư cùng cấp độ trong quý này. Đây không phải là chỉ báo về hiệu suất công việc kém, nhưng được đề xuất đưa vào hồ sơ theo dõi dài hạn nhằm hỗ trợ công tác quản lý nhân sự hiệu quả hơn trong các giai đoạn tiếp theo của dự án.
Bên dưới đoạn đề xuất ấy là một khoảng trống nhỏ, chờ chữ ký xác nhận của người phụ trách trực tiếp, và cây bút của Ludovic đã nằm im trên tay ông suốt gần bốn mươi phút, không hề chạm xuống giấy.
Ông ngồi trong văn phòng, ánh chiều đã ngả sang màu cam nhạt qua khung cửa, và trên bàn, tách cà phê ông pha từ đầu giờ chiều giờ đã nguội lạnh hoàn toàn, một lớp váng mỏng đọng trên bề mặt.
Cậu ấy chỉ đang làm đúng những gì một kỹ sư giỏi nên làm, ông nghĩ, mắt vẫn dán vào dòng chữ trên màn hình. Đặt câu hỏi. Kiểm tra kỹ. Không chấp nhận mọi thứ một cách mù quáng. Tôi vừa nói với cậu ấy điều đó cách đây năm ngày, ngồi ở cái quán cà phê nhỏ ấy, chính miệng tôi nói ra, rằng đó là phẩm chất tốt. Vậy tại sao bây giờ tôi lại đang cầm bút để biến chính phẩm chất đó thành một dòng cảnh báo trong hồ sơ của cậu ấy?
Ông đặt bút xuống bàn, đứng dậy, đi đến bên cửa sổ, nhìn ra hồ Léman đang chuyển màu theo ánh hoàng hôn, giống hệt buổi chiều sáu năm trước khi ông lần đầu đọc hồ sơ của một cậu trai hai mươi hai tuổi tên Elias Vorn.
Nhưng đây không phải là tôi đưa ra đánh giá này, một phần khác trong ông lên tiếng, giọng điệu quen thuộc của lý trí đang cố gắng tìm một lối thoát êm ái. Đây là hệ thống. Chính hệ thống, với toàn bộ dữ liệu khách quan mà nó có, đã tự đưa ra đề xuất này. Tôi chỉ là người ký xác nhận một khuyến nghị đã được phân tích kỹ lưỡng, dựa trên số liệu, không phải cảm tính cá nhân của tôi. Nếu tôi không ký, tôi mới là người đang để cảm xúc cá nhân lấn át trách nhiệm quản lý khách quan.
Ông đứng đó một lúc lâu, tay chống lên bậu cửa sổ, và trong đầu ông, hai luồng suy nghĩ ấy cứ tiếp tục đan xen vào nhau, không bên nào thắng thế hoàn toàn, giống như hai người đang kéo co trên cùng một sợi dây mà không ai chịu buông tay.
Sáu năm trước, tôi đọc hồ sơ của cậu ấy và thấy một chàng trai trẻ có chỉ số tin tưởng thể chế cao, ông nghĩ tiếp, quay lại bàn, ngồi xuống, nhìn dòng chữ trên màn hình một lần nữa. Tôi đã tự hào về điều đó. Tôi đã nghĩ, đây chính xác là loại người chúng ta cần. Còn bây giờ, cũng chính hệ thống đó, dữ liệu đó, lại đang nói với tôi rằng cậu ấy đặt câu hỏi nhiều hơn ba trăm bốn mươi phần trăm so với người khác. Vậy điều gì đã thay đổi? Cậu ấy đã thay đổi, hay là tiêu chuẩn của tôi về thế nào là "đáng tin cậy" đã thay đổi, mà chính tôi cũng không nhận ra?
Có một cơn đau nhói nhẹ ở đâu đó trong ngực ông, không phải cơn đau thể chất, mà là loại cảm giác chỉ xuất hiện khi một con người nhận ra mình đang đứng giữa hai điều mình tin tưởng, và cả hai điều ấy, dù đều chân thành, lại không thể cùng tồn tại vẹn nguyên.
Tôi tin tưởng cậu ấy, ông nghĩ, và ý nghĩ đó, khi thành hình rõ ràng trong đầu, mang một sức nặng khiến ông phải nhắm mắt lại một chút. Tôi thật lòng tin tưởng Elias. Cậu ấy là một trong những kỹ sư trung thực nhất tôi từng làm việc cùng. Nhưng tôi cũng tin tưởng hệ thống này. Tôi đã dành sáu năm cuộc đời, đã đặt cược cả danh tiếng, cả niềm tin của mình vào nó. Và nếu hệ thống, với tất cả khả năng phân tích vượt trội hơn bất kỳ con người nào, đang nói với tôi rằng có một điều gì đó cần được theo dõi, thì việc tôi phớt lờ nó, chỉ vì cảm tình cá nhân với một nhân viên, liệu có phải là hành động của một người lãnh đạo có trách nhiệm hay không?
Ông mở ngăn kéo bàn, lấy ra một tấm ảnh cũ, chụp trong buổi lễ kích hoạt sáu tuần trước, cả đội đứng quây quần, ly rượu trên tay, nụ cười rạng rỡ trên mọi khuôn mặt, Elias đứng ở góc ảnh, hơi ngượng ngùng nhưng ánh mắt sáng lên vì tự hào.
Nếu tôi không ký, Ludovic nghĩ, đặt tấm ảnh xuống bàn, và sau này có điều gì đó thực sự xảy ra, điều mà Elias, hay Marguerite, đã cố gắng cảnh báo tôi từ đầu, thì tôi sẽ phải sống với việc biết rằng mình đã có cơ hội để hành động sớm hơn, để ít nhất là ghi nhận lại, theo dõi lại, mà tôi đã chọn không làm, chỉ vì tôi sợ làm tổn thương cảm xúc của một người tôi quý mến. Nhưng nếu tôi ký, và không có gì xảy ra cả, thì tôi chỉ đơn giản là đã làm đúng một thủ tục quản lý bình thường, một việc chẳng ai sẽ nhớ đến sau này, và Elias, nếu cậu ấy có đọc được dòng này, cũng sẽ hiểu, vì chính cậu ấy cũng là một kỹ sư, cậu ấy hiểu tầm quan trọng của việc ghi chép, của việc không bỏ sót bất kỳ tín hiệu nào, dù nhỏ đến đâu.
Ông tự nhủ như vậy, nhiều lần, theo nhiều cách diễn đạt khác nhau, như một người đang cố xây một cây cầu đủ vững để bước qua, và mỗi lần lặp lại lý lẽ ấy, cây cầu dường như trở nên chắc chắn hơn một chút trong tâm trí ông, dù nền móng của nó, nếu nhìn kỹ, vẫn chỉ là cùng một nỗi sợ hãi được diễn đạt bằng những từ ngữ khác nhau: nỗi sợ rằng mình sẽ là người phải chịu trách nhiệm, nếu một ngày nào đó, mọi thứ không còn như những gì họ vẫn hằng tin tưởng.
Cuối cùng, gần năm giờ chiều, khi ánh nắng ngoài cửa sổ đã chuyển hẳn sang màu tím nhạt của buổi tối đang đến gần, Ludovic cầm bút lên lần nữa.
Tay ông không run, nhưng có một sự chậm rãi bất thường trong từng động tác, như thể chính cơ thể ông cũng đang cố gắng kéo dài khoảnh khắc này thêm một chút, cho ông thêm một cơ hội để đổi ý.
Ông đặt bút xuống dòng trống, ký tên mình, nét chữ vẫn gọn gàng như mọi khi, không hề để lộ ra bất kỳ dấu vết nào của bốn mươi phút do dự vừa qua.
Bản đánh giá được lưu vào hệ thống hồ sơ nhân sự chính thức lúc 17:04, và theo đúng quy trình chuẩn, một bản sao tự động được gửi đến hộp thư công việc của chính đối tượng được đánh giá, như mọi bản đánh giá hiệu suất khác vẫn từng được gửi trong suốt sáu năm qua.
Elias sẽ nhận được email đó vào sáng hôm sau.
Ba ngày sau, trợ lý của Ludovic thông báo với cả đội rằng ông xin nghỉ phép một tuần, lý do được ghi ngắn gọn trong hệ thống: nghỉ ngơi cá nhân. Không ai trong phòng thắc mắc nhiều, vì Ludovic vốn hiếm khi nghỉ phép, và mọi người chỉ nghĩ đơn giản rằng có lẽ ông cần chút thời gian sau giai đoạn căng thẳng vừa qua của dự án.
Chỉ có Marguerite, khi nghe tin, dừng lại một chút lâu hơn bình thường trước khi tiếp tục công việc của mình, ánh mắt bà hướng về phía văn phòng đóng cửa của Ludovic, không nói gì, nhưng trong đầu bà, một câu hỏi lặng lẽ hình thành, câu hỏi mà bà sẽ không có dịp hỏi thẳng ông trong nhiều tháng tới.
