Đến khi người hầu bưng mâm cơm vào, Nguyễn Đa Phương mới chợt nhận ra trời đã tối tự lúc nào. Ông bật cười, bảo con:
- Mải nói chuyện binh thư mà quên cả giờ cơm. Thôi, cha con ta dùng bữa đã, chuyện quân cơ còn dài, đêm nay cứ thong thả mà bàn.
Hai cha con ngồi đối diện nhau bên mâm cơm đạm bạc giữa quân doanh. Trong bữa ăn, Nguyễn Đa Phương hỏi han con về cuộc sống thường ngày, về những điều đã học được dưới trướng Trần Thế Đăng, về cách đối nhân xử thế với các tướng sĩ. Nguyễn Cảnh Chân lần lượt thưa đáp, không giấu giếm điều gì. Ăn xong, hai cha con lại trở về bên án thư, tiếp tục đàm luận binh pháp.
Đêm càng về khuya, ánh đèn trong trướng vẫn chưa tắt. Ngoài kia, ba quân đã yên giấc, chỉ còn những toán lính tuần đêm lặng lẽ đi qua đi lại giữa các doanh trại. Trong trướng, tiếng Nguyễn Đa Phương giảng giải khi trầm khi bổng, thỉnh thoảng xen lẫn những câu hỏi của Nguyễn Cảnh Chân.
Được Trần Thế Đăng chấp thuận, Nguyễn Cảnh Chân ở lại doanh trại Bạch Hổ đến sáng hôm sau. Suốt từ buổi chiều, qua bữa tối, cho đến quá nửa đêm, hai cha con vẫn miệt mài bên cuốn binh thư gia truyền. Một đêm ngắn ngủi ấy, Cảnh Chân không chỉ lĩnh hội thêm nhiều điều tinh yếu trong phép dụng binh, mà còn thấu hiểu sâu sắc hơn đạo làm tướng: Có tài mà thiếu đức, khó thành nghiệp lớn; có binh thư trong tay mà không biết lấy thực tiễn làm gốc, cũng khó mong bách chiến bách thắng.
Và những lời dạy đêm ấy, về sau đã trở thành hành trang quý báu theo chàng suốt những năm tháng chinh chiến, giữa bao phen binh đao hiểm ác của thời cuộc.
Thành Tả Bình, lộ Tây Bình
Trên mảnh đất bao la mà bình lặng trước đây chưa lâu, hiện giờ đang là một chiến trường khốc liệt, binh đao phủ kín đất trời. Tiếng trống trận, tiếng tù và, tiếng gào thét xung phong hòa lẫn tiếng binh khí va chạm, ngày đêm không dứt. Từ khi chiến sự nổ ra, vùng đất vốn yên bình này đã biến thành chốn giao tranh ác liệt, nơi hàng vạn sinh linh phải bỏ mạng dưới lưỡi gươm, mũi giáo.
Vốn dĩ, trong cuộc bắc tiến lần này, cánh quân do Chế Bồng Nga đích thân thống lĩnh thực ra không phải chủ lực của quân Chiêm Thành. Nhiệm vụ của đạo quân ấy là đánh vu hồi vào phía sau quân Đại Việt, đồng thời ngăn chặn đánh các đạo viện binh từ Thăng Long kéo vào, khiến quân triều đình không thể phối hợp tác chiến, cũng chẳng thể dễ dàng tiếp ứng cho các lộ phía Nam.
Còn chủ lực thực sự của Chiêm Thành là đạo quân năm vạn người do La Ngai thống lĩnh. Theo kế hoạch đã định, đạo quân này sẽ lần lượt đánh chiếm ba lộ Nghệ An, Tây Bình và Thuận Hóa, mở rộng chiến tuyến về phía Bắc, thừa cơ chiếm lấy dải đất rộng lớn vốn thuộc về Đại Việt.
Một khi kế hoạch thành công, Chiêm Thành chẳng những đoạt được vùng lãnh thổ trù phú, mà còn có thêm nguồn nhân lực, vật lực dồi dào, từ đó củng cố quốc lực, tạo thế áp đảo trong những cuộc chiến tranh về sau. Đối với Chế Bồng Nga, đây không đơn thuần là một cuộc cướp phá hay báo thù, mà chính là cơ hội ngàn năm có một để thay đổi cục diện hai nước, khiến Đại Việt từ thế chủ động phải chuyển sang chống đỡ.
Bởi vậy, La Ngai được giao trọng trách vô cùng lớn lao. Trong tay y có đủ bộ binh, kỵ binh, tượng binh và pháo binh, quân số đông đảo, khí giới đầy đủ. Đặc biệt, công tác hậu cần được chuẩn bị chu đáo hơn hẳn những lần xuất chinh trước. Các thuyền vận tải lớn nhỏ men theo bờ biển, tùy tình hình mà cập bến tiếp tế lương thực, thuốc men, vũ khí và đạn dược. Nhờ vậy, đại quân có thể tiến sâu vào đất địch mà không phải quá lo lắng về đường vận chuyển.
Đạo quân ấy đi đến đâu, các thành trì lần lượt thất thủ đến đó, khí thế chẳng khác nào nước vỡ bờ, thế như chẻ tre.
Lộ Thuận Hóa là nơi đầu tiên phải hứng chịu sức công phá dữ dội của quân Chiêm Thành. Quân giữ thành tuy đã cố sức chống cự, nhưng trước thế công mãnh liệt của đối phương, rốt cuộc vẫn không sao xoay chuyển được tình thế. Tường thành bị phá, quân giặc tràn vào như nước lũ. An phủ sứ Đỗ Thiện Hưởng thấy đại thế đã mất, thành trì không còn giữ nổi, trong lòng đau đớn khôn nguôi. Ông trèo lên vọng lâu, nhìn cảnh quân sĩ tử thương, nhân dân lầm than, rồi gieo mình xuống chân thành, quyết không chịu rơi vào tay giặc.
Tướng sĩ trong thành thấy chủ tướng đã chết, lòng quân tan rã, kẻ bỏ giáp tháo chạy, người tìm đường lẩn trốn, chẳng mấy chốc cả thành trì rơi vào tay quân Chiêm Thành.
La Ngai hạ lệnh cho quân sĩ chiếm giữ các vị trí trọng yếu, sau đó mặc sức cướp bóc. Vàng bạc, châu báu, lụa là, lương thực trong các phủ đệ, kho tàng đều bị vét sạch. Tiếng quân Chiêm reo hò ăn mừng vang vọng khắp thành, trong khi dân chúng chỉ biết đóng chặt cửa nhà, run rẩy chờ đợi tai họa.
Quân Chiêm không dừng ở đây lâu. Trên đà thắng lợi, ngay sáng hôm sau, La Ngai chỉnh đốn binh mã, tiếp tục tiến vào lộ Tây Bình.
Suốt dọc đường, hai bên chỉ thấy núi non trùng điệp, đồi hoang nối tiếp đồi hoang, phía xa là biển xanh cát trắng trải dài đến tận chân trời. Những thôn xóm ven đường phần lớn đã bỏ trống, nhà cửa đóng im ỉm, khói bếp chẳng thấy một làn. Dân chúng nghe tin quân Chiêm Thành kéo đến, kẻ chạy vào rừng sâu, người lánh sang những vùng núi hiểm trở, không ai dám ở lại chờ giặc.
Đại quân Chiêm Thành cứ thế tiến lên, cờ xí rợp trời, vó ngựa cuồn cuộn, gần như không gặp phải sự kháng cự nào đáng kể.
Đến chiều tối, La Ngai truyền lệnh cho toàn quân tìm nơi bằng phẳng, thuận tiện nguồn nước để hạ trại. Các doanh trại nhanh chóng được dựng lên, từng hàng lều bạt nối tiếp nhau trải rộng trên cánh đồng, ánh đuốc thắp sáng rực cả một vùng. Quân sĩ sau một ngày hành quân dài, kẻ nhóm lửa nấu cơm, người kiểm tra binh khí, ngựa chiến được dắt đi cho ăn cỏ, đâu vào đấy, trật tự nghiêm chỉnh.
Đúng lúc ấy, một tên thám mã được phái đi dò xét phía trước vội vã trở về. Y vừa vào đến trung quân đã lập tức xin yết kiến. La Ngai đang ngồi trong hổ trướng xem xét bản đồ, nghe tin liền truyền gọi. Tên thám mã bước vào, quỳ một gối, chắp tay bẩm báo:
- Bẩm Đại tướng quân, phía trước có chuyện! Lần này quân ta e rằng gặp phải đối thủ khó đối phó hơn ở Thuận Hóa!
La Ngai ngẩng đầu, nhíu mày hỏi:
- Có chuyện gì? Mau nói rõ!
Tên thám mã đáp:
- Bẩm Đại tướng quân, An phủ sứ Tây Bình là Đặng Đình Dực đã sớm có sự chuẩn bị. Từ năm ngoái, ông ta đã cho xây dựng liên tiếp ba tòa thành trì dọc theo tuyến đường tiến quân của chúng ta. Tính từ phía Nam lên phía Bắc, lần lượt là thành Tả Bình, thành Đan Duệ và thành Đặng Gia. Hiện nay, quân Đại Việt đã tập trung phần lớn binh lực tại thành Tả Bình, quân số ước chừng gần một vạn người. Trong thành có gần một nghìn khẩu đại bác, ba kho cung tên lớn, ngoài ra còn tập kết rất nhiều đá tảng dưới chân thành và trên mặt thành, xem chừng quyết tâm cố thủ đến cùng!
La Ngai nghe xong, khẽ gật đầu, phất tay cho thám mã lui ra. Y cúi xuống nhìn bản đồ, ngón tay lần theo con đường dẫn đến thành Tả Bình, hồi lâu không nói. Trước đó, quân Chiêm Thành tiến đến đâu, thành trì bị hạ đến đó, đối phương có khi còn chưa giao chiến đã hô nhau tháo chạy. Nay đột nhiên gặp phải một tòa thành đã được chuẩn bị phòng thủ từ trước, lại có đại bác và lượng lớn quân sĩ trấn giữ, quả thực không thể coi thường.
La Ngai lập tức sai người đánh trống triệu tập các tướng cùng đám trợ tá vào trung quân nghị sự. Chẳng mấy chốc, các viên đại tướng lần lượt có mặt. La Ngai đem tình hình vừa nhận được kể lại, rồi hỏi:
- Chư vị có cao kiến gì, hãy mau nói ra!
Các tướng nhìn nhau, nhất thời chưa ai lên tiếng. Bấy giờ, Trương Thành, viên hàng tướng người Hán trước đây quy thuận La Ngai, bước ra khỏi hàng, chắp tay tâu:
- Đại tướng quân chớ nên lo lắng! Thành Tả Bình tuy có tường cao hào sâu, lại được chuẩn bị từ trước, nhưng quân giữ thành chẳng qua chỉ gần một vạn, trong đó quá nửa là dân binh mới được điều động, sức chiến đấu sao có thể sánh với quân chính quy của ta? Nay trong tay Đại tướng quân có năm vạn tinh binh, binh lực gấp nhiều lần quân địch. Chỉ cần biết cách vận dụng, phá thành chẳng phải việc khó!
La Ngai nghe vậy, nét mặt giãn ra, hỏi:
- Trương tướng quân đã có diệu kế gì, mau nói cho mọi người cùng nghe!
Trương Thành tiến thêm một bước, chỉ tay lên bản đồ, ung dung đáp:
- Theo thiển ý của mạt tướng, ta nên chia quân làm ba đội, mỗi đội khoảng mười lăm nghìn người, thay phiên nhau công kích thành Tả Bình, không để quân địch có lấy một khắc nghỉ ngơi!
Một viên tướng đứng bên cạnh nghe vậy, ngạc nhiên hỏi:
- Quân ta đông đảo, cứ hợp sức công thành chẳng phải càng nhanh chóng hơn sao? Cớ gì lại phải chia quân thay phiên?
Trương Thành cười nhạt, giải thích:
- Tướng quân có điều chưa rõ. Thành trì tuy kiên cố, nhưng người giữ thành cũng chỉ có chừng ấy. Quân ta nếu dốc toàn lực đánh một trận, dù có thể phá được tường thành, song cũng phải chịu thương vong không nhỏ. Chi bằng dùng kế xa luân chiến, lấy sức bền thắng sức mỏi, lấy quân nhàn đánh quân mệt, chẳng phải càng có lợi hay sao?
Nói đoạn, y quay sang La Ngai, tiếp tục phân tích:
- Một ngày có mười hai canh giờ. Ta chia quân làm ba đội, thay nhau công kích. Một đội đánh bốn canh giờ, sau đó lui về nghỉ ngơi tám canh giờ, ăn uống, dưỡng sức, bổ sung tên đạn, rồi lại chuẩn bị cho lượt tiếp theo. Trong khi đó, quân Đại Việt bị vây trong thành, suốt ngày đêm phải căng mình chống đỡ. Ban ngày chúng phải hứng chịu tên đạn, đại bác và những đợt xung phong liên tiếp; ban đêm lại không được chợp mắt, lúc nào cũng phải đề phòng quân ta trèo thành, phá cửa. Dẫu tường cao hào sâu, binh sĩ có gan dạ đến đâu, cũng khó lòng chịu đựng mãi được cảnh ấy.