Đó là những khối kiến trúc hình trụ đồ sộ, đường kính chừng năm trượng, tường đá dày, cao vút như hai tòa tháp khổng lồ đứng sừng sững ở hai đầu ải. Chung quanh pháo đài mở rất nhiều cửa sổ nhỏ và hẹp. Từ bên ngoài nhìn vào, chúng chẳng khác nào những khe mắt đen ngòm đang lặng lẽ nhìn xuống con đường bên dưới.
Nhưng từ những khe mắt ấy, cung thủ có thể ẩn mình mà bắn tên ra. Quân địch muốn áp sát chân thành sẽ phải hứng tên từ trước mặt, từ trên cao, lại từ cả hai bên sườn. Trên đỉnh mỗi pháo đài đều đặt máy bắn đá. Bên trong lại chia thành nhiều gian phòng, có kho lương, kho nước, nơi nghỉ của binh sĩ và kho chứa tên, đá, dầu cùng các loại khí giới khác. Cho dù bị quân địch vây kín, quân giữ ải vẫn có thể cố thủ trong đó nhiều ngày mà không cần mở cửa thành.
Nhưng thứ đáng sợ nhất đối với kẻ tiến công lại nằm ngay phía trước ải. Đó là một con hào rộng tới sáu trượng. Giản Hoàng cố tình cho đào hào không quá sâu nhưng phải rộng, dẫn nước từ sông Ái Mỗ gần đó vào, khiến mặt nước quanh năm không cạn. Mùa mưa, nước sông dâng lên, con hào trở thành một dải nước rộng mênh mông chắn trước thành. Mùa khô, triều đình vẫn duy trì mực nước đủ sâu để chiến mã không thể vượt qua.
Muốn công thành, quân địch trước hết phải vượt qua hào. Mà muốn vượt qua hào, chúng phải phơi mình dưới tầm bắn của quân thủ thành. Từ trên tường nhìn xuống, toàn bộ quan đạo phía trước gần như không có chỗ nào để quân địch ẩn nấp. Đó chính là điều Giản Hoàng muốn.
Sau khi thành hoàn tất, Giản Hoàng lập tức truyền lệnh tập trung khí giới. Pháo được đưa tới trước, máy bắn đá được bố trí trên các vọng lâu và pháo đài. Cung tên được chất đầy trong kho. Đặc biệt, đá dùng cho máy bắn đá được khai thác từ những quả núi xung quanh rồi vận chuyển về thành. Từng khối đá được đẽo sơ qua, lựa chọn theo kích thước, chất thành từng đống cao lớn trong sân ải, có đống cao đến mức đứng dưới chân nhìn lên còn phải ngửa cổ.
Binh sĩ được điều tới đóng giữ quanh năm. Những ngày chưa có giặc, họ không được phép nhàn rỗi. Ban ngày luyện bắn cung, luyện thao tác với máy bắn đá, luyện chuyển đá và hỏa khí. Ban đêm thay nhau tuần tra trên tường thành, kiểm tra cổng ải, hào nước và những con đường nhỏ quanh khu vực.
Dần dần, ải Lăng Vân trở thành một con quái vật bằng đá nằm chắn ngang quan đạo. Nó không chỉ có thành cao, hào sâu. Nó có rừng, có đầm lầy làm thành lũy tự nhiên; có pháo đài khóa hai bên sườn; có quan đạo hẹp ép quân địch phải tiến thẳng; có máy bắn đá và cung thủ khống chế từ xa; lại có hàng nghìn quân sĩ ngày đêm thao luyện chờ đợi.
Đứng trên lầu canh nhìn xuống, Mạc Viễn từng cảm khái rằng:
- Thần từ xưa đến nay chỉ quanh quẩn sau lũy tre làng, dẫu có đọc vài quyển sách, nghe kể về những cửa ải “một người canh giữ ngàn người khó qua”, nhưng cũng chỉ là chữ nghĩa trên trang, chưa bao giờ được thấy ngoài đời thực. May thay, nhờ có phúc ấm tổ tiên, hồng ân bao la của Thánh thượng, đời thần mới được tận mắt chứng kiến cảnh này!
Giản Hoàng nghe vậy chỉ mỉm cười.
Chàng nhìn về phía con đường phương Nam, nơi xa xa chỉ còn những dãy núi mờ trong sương. Không ai biết trong lòng chàng lúc ấy đang nghĩ gì. Chỉ biết rằng, từ rất lâu trước khi Chế Bồng Nga quyết định đánh ra Bắc, Giản Hoàng đã âm thầm chuẩn bị cho hắn một món quà.
Một món quà bằng đá. Một món quà có hào sâu, thành cao, máy bắn đá, cung tên và hàng vạn tảng đá đang chờ được ném xuống đầu quân Chiêm Thành. Đó chính là “lưng vốn” khiến Giản Hoàng có thể đứng giữa triều đình mà nói với Thái Thượng hoàng rằng: “Xin Thượng Hoàng cứ yên tâm ở lại Thăng Long.”
------o0o------
Tháng ba năm ấy, hai mươi lăm nghìn tướng sĩ Chiêm Thành, dưới sự thống lĩnh của Chế Bồng Nga - vị quốc vương từng khiến triều đình Đại Việt nhiều phen khiếp đảm, từ cửa Đại An ào ạt tiến về Thăng Long.
Suốt dọc đường, cảnh tượng tiêu điều đến rợn người. Thôn xóm vắng tanh, nhà cửa đóng im ỉm, ruộng đồng bỏ hoang, khói bếp chẳng thấy, bóng người cũng không. Dân chúng từ lâu đã nhận được tin báo, kẻ dắt díu gia đình chạy về phía bắc, người lánh vào núi sâu, chỉ còn lại những con đường đất hun hút in dấu vó ngựa và bánh xe quân dụng. Đại quân Chiêm Thành cứ thế cuồn cuộn tiến lên, cờ xí che kín đường chân trời, tiếng trống trận dồn dập vang vọng khắp đồng bằng. Từ khi xuất quân đến nay, chúng hầu như không gặp phải bất cứ sự kháng cự đáng kể nào.
Chế Bồng Nga ngồi trên lưng ngựa, nhìn về phương bắc, trong lòng không khỏi đắc ý. Bao năm chinh chiến, ông ta đã quá quen thuộc với cảnh quân Đại Việt nghe tin quân Chiêm kéo đến liền bỏ thành tháo chạy. Lần này, Thăng Long dường như cũng chẳng có gì khác biệt.
Nào ngờ, khi đại quân còn cách kinh thành một quãng đường, đội thám mã đi trước bỗng hốt hoảng quay về. Viên đội trưởng ghìm cương trước ngự giá, vội vàng xuống ngựa, quỳ một gối, chắp tay bẩm báo:
- Muôn tâu bệ hạ! Phía trước có một cửa ải chặn ngang đường tiến quân!
Chế Bồng Nga cau mày, vẻ mặt thoáng hiện nét khó chịu.
- Có ải thì phá ải! Một cửa ải nhỏ nhoi mà cũng khiến ngươi kinh hoảng đến thế sao?
Viên thám mã cúi rạp người:
- Muôn tâu, cửa ải ấy không giống những thành lũy thông thường. Theo quan sát của thuộc hạ, đó là một công trình mới được xây dựng, tường thành cao ngất, hào sâu rộng lớn, toàn bộ đều bằng đá kiên cố. Quân ta e rằng khó lòng phá được trong một sớm một chiều!
Chế Bồng Nga nghe vậy, ánh mắt chợt sắc lại. Ông ta không nói thêm, chỉ giật mạnh dây cương, thúc ngựa tiến lên. Các tướng lĩnh thấy thế lập tức theo sau, đội ngũ phía trước dần dần dồn lại, tiếng vó ngựa mỗi lúc một dồn dập.
Chẳng bao lâu, cửa ải hiện ra trước mắt.
Ngay cả một người từng trải qua hàng trăm trận chiến như Chế Bồng Nga cũng không khỏi khựng lại trong giây lát.
Trước mặt ông ta là một tòa quan ải đồ sộ, sừng sững án ngữ giữa hai dãy núi, tựa như một bức tường thành khổng lồ mọc lên từ lòng đất. Tường đá xanh nối tiếp nhau trải dài đến tận chân trời, từng phiến đá lớn được ghép khít đến mức khó tìm thấy khe hở. Những vọng lâu cao vút nhô lên giữa các đoạn thành, mái ngói uốn cong, lầu canh san sát, cờ hiệu Đại Việt bay phần phật trong gió. Trên mặt thành, quân sĩ đứng thành hàng ngay ngắn, giáo dài tua tủa, cung nỏ đã giương sẵn, không một bóng người tỏ vẻ nao núng.
Đặc biệt, cứ cách một quãng ngắn lại có một nòng pháo đen ngòm chĩa thẳng ra ngoài. Những họng pháo lạnh lẽo ấy nằm im lìm giữa các lỗ châu mai, tựa như đôi mắt của một con mãnh thú đang lặng lẽ rình mồi. Chỉ nhìn thôi cũng đủ khiến người ta cảm thấy một luồng sát khí vô hình.
Phía trước quan ải là một con hào rộng đến kinh người. Không giống những hào nước thông thường chỉ rộng một, hai trượng, nơi đây mặt nước trải dài mênh mông, từ bờ bên này sang bờ bên kia ước chừng sáu trượng, chẳng khác nào một dòng sông nhỏ chắn ngang đường tiến quân. Nước trong hào lặng lẽ trôi, phản chiếu bóng thành cao vút, càng làm nổi bật vẻ hiểm trở của công trình phòng ngự.
Một viên tham quân phụ trách thám báo vội tiến lên, chắp tay tâu:
- Muôn tâu bệ hạ, thần đã cho người dò xét kỹ lưỡng. Hai bên quan ải đều có tường thành kéo dài, tổng cộng năm dặm tám thước. Phía tây giáp rừng rậm, cây cối um tùm, quân mã khó lòng triển khai; phía đông là đầm lầy rộng lớn, bùn sâu lút gối, xe ngựa không thể vượt qua. Hai bên đều không có đường vòng khả dĩ.
Chế Bồng Nga hỏi:
- Còn hào nước phía trước?
- Bẩm, hào tuy rộng nhưng không sâu. Thần đã cho người thử lội qua, nước chỉ đến tai người thấp, người cao thì ngang ngực. Nếu có cầu phao, đại quân hoàn toàn có thể vượt qua.
Nghe xong, Chế Bồng Nga bật cười khinh miệt, giơ roi ngựa chỉ thẳng về phía quan ải.
- Hừ! Bọn người Việt tưởng xây được mấy bức tường đá là có thể ngăn bước đại quân ta hay sao? Một cửa ải con con mà cũng dám nghênh ngang chắn đường bản vương bắc tiến! Các ngươi hãy nhìn cho kỹ, hôm nay trẫm sẽ cho chúng biết thế nào là sức mạnh của quân Chiêm Thành!
Ông ta quay lại, giọng đanh thép vang lên giữa hàng ngũ tướng sĩ:
- Truyền lệnh! Toàn quân chuẩn bị công thành! Phá được cửa ải này, trẫm sẽ trọng thưởng!
Tiếng hô truyền lệnh lập tức vang lên khắp quân doanh. Trống trận nổi dồn, cờ hiệu chuyển động, các đội quân nhanh chóng triển khai đội hình. Đại tướng Bố Đông nhận lệnh, lập tức thúc ngựa tiến lên, phất mạnh lá cờ chỉ huy.
Hàng trăm dân phu được huy động từ phía sau đội hình, người khiêng ván gỗ, kẻ mang dây thừng, người đẩy những thùng phao đã chuẩn bị sẵn. Đây đều là những nhân lực được huấn luyện chuyên trách việc dựng cầu phao, từng nhiều lần theo quân Chiêm Thành vượt sông, vượt hào trong các chiến dịch trước đó.
Chỉ trong chốc lát, từng tốp người đã chia nhau xuống nước, nhanh chóng nối các đoạn cầu lại với nhau. Tiếng hò hét, tiếng gỗ va đập, tiếng nước bắn tung tóe hòa lẫn thành một thứ âm thanh hỗn độn. Hai mươi cây cầu phao lần lượt được bắc ngang hào nước, nối liền bờ bên này với chân thành phía đối diện. Mỗi cây cầu rộng gần một trượng, kết cấu dày dặn, được buộc chặt bằng dây thừng và neo giữ chắc chắn. Dù hàng trăm binh sĩ cùng ngựa chiến nối đuôi nhau vượt qua, mặt cầu chỉ rung lên đôi chút, hoàn toàn không có dấu hiệu sụp đổ.
Bố Đông cưỡi ngựa đứng bên bờ, quan sát một lượt rồi quay về phía Chế Bồng Nga, giơ cao cờ lệnh.
- Muôn tâu bệ hạ! Cầu đã bắc xong! Quân ta có thể tiến công!
Chế Bồng Nga lập tức rút trường kiếm, ánh thép lóe lên dưới ánh mặt trời. Ông ta thúc ngựa lên phía trước, vung kiếm chỉ thẳng vào cửa ải, hét lớn:
- Tiến lên! Hạ thành cho trẫm! Kẻ nào đầu tiên phá được cửa ải, thưởng nghìn lạng vàng!