Kinh thành Thăng Long, cuối một buổi chiều thu.
Mặt trời đã dần khuất về phía tây, chỉ còn lại những tia nắng vàng nhạt như mật ong phủ lên tường thành cổ kính và những mái ngói san sát lô xô trong các phường thị. Gió thu thổi nhè nhẹ, mang theo mùi khói bếp và hương hoa cúc thoang thoảng từ các ngõ nhỏ. Trên con đường cái quan dẫn vào hoàng thành, từng tốp dân chúng lục tục trở về nhà sau một ngày mưu sinh vất vả. Mấy bà hàng rong gánh đôi quang gánh nặng trĩu, vừa đi vừa rôm rả chuyện trò. Trên bầu trời xanh thẳm, vài cánh diều sáo lơ lửng theo gió, phát ra những âm thanh trầm bổng, khiến khung cảnh kinh thành càng thêm thơ mộng, thanh bình.
Bỗng từ phía xa, tiếng vó ngựa dồn dập vang lên như sấm cuộn.
- Tránh đường! Mau tránh đường!
Tiếng quát của kỵ sĩ vọng tới khiến đám người đi đường giật mình. Những người bán hàng ven phố vội vàng kéo xe vào sát hiên nhà, khách bộ hành cũng lập tức nép sang hai bên.
Chỉ thấy từ cuối con đường bụi mù cuộn lên, một đoàn kỵ mã đông đảo đang phi nước đại tiến đến. Tiếng vó sắt đập xuống mặt đường đá xanh vang lên rền rĩ, khí thế vô cùng kinh người.
Khi đoàn ngựa đến gần, mọi người ước chừng có khoảng gần trăm kỵ sĩ. Người đi đầu là một thiếu niên chừng mười sáu, mười bảy tuổi. Chàng không đội mũ, mái tóc dài được buộc gọn bằng một dải lụa vàng thêu kim tuyến, bay phần phật theo gió. Khuôn mặt trắng trẻo như ngọc, đôi mắt sáng long lanh, hàng mày kiếm hơi nhếch lên, vừa anh khí lại vừa mang vẻ phong lưu của một công tử thế gia. Trên người chàng mặc một bộ giáp nhẹ bằng da tê giác khảm đồng, bên hông đeo trường kiếm, sau lưng khoác một cây cung lớn đen bóng. Con chiến mã dưới thân toàn thân đỏ thẫm, bốn vó như bay, rõ ràng là giống thiên lý mã quý hiếm.
Những kỵ sĩ xung quanh đều đội mũ đinh tự, mặc võ phục gọn gàng. Ngoài cung tên treo bên yên ngựa, ngang lưng ai nấy cũng đeo trường đao. Sau cùng đoàn người là mười mấy con ngựa thồ, trên lưng chất đầy chiến lợi phẩm săn bắn: mấy con hoẵng lớn bị xuyên tên qua cổ, vài con lợn rừng nặng hàng trăm cân, còn hai bên yên ngựa thì treo lủng lẳng hàng chục con gà rừng, thỏ rừng và chim trĩ.
Chỉ cần nhìn qua cũng biết đây là một vị quý tộc trẻ tuổi, cùng các thủ hạ, binh lính, người hầu của mình vừa đi săn trở về.
Ở kinh thành Thăng Long, cảnh tượng này vốn chẳng có gì lạ. Nhà Trần lập quốc đã hơn một thế kỷ, tông thất đông đảo, quý tộc quyền thế nhiều vô kể. Những cuộc săn bắn, đua ngựa, đấu vật hay du ngoạn sơn thủy vốn là thú vui thường nhật của tầng lớp quyền quý.
Nhưng nếu có người biết được thân phận của thiếu niên đi đầu đoàn kỵ mã ấy, e rằng cũng phải giật mình kinh ngạc.
Bởi thiếu niên ấy tên là Trần Nguyên Hy, con trai út của Duệ Tông tiên đế, em ruột của Quan gia đương triều. Mùa hè năm nay, chàng vừa tròn mười sáu tuổi, đã được phong tước Chương Tĩnh Vương, được phép khai phủ lập đệ, chính thức trở thành một vị Vương gia của Đại Việt.
Duệ Tông tiên đế cả đời có bốn người con trai. Con trai trưởng là Chương Vũ Đại vương Trần Vĩ, nhưng không may yểu mệnh, mất khi mới mười bốn tuổi. Con thứ hai chính là Quan gia đương triều. Con thứ ba là Xương Đức Vương Trần Nguyên Diệu, con út chính là Chương Tĩnh Vương Trần Nguyên Hy này.
Nguyên Hy từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh khác thường. Người ta kể rằng, lúc mới lên năm, chàng chỉ gặp một vị quan địa phương vào kinh chầu đúng một lần. Vậy mà nửa năm sau, khi vị quan ấy trở lại Thăng Long, Nguyên Hy vừa nhìn thấy đã lập tức gọi đúng họ tên, chức tước và cả quê quán của người đó, khiến tất cả đều kinh ngạc.
Sáu tuổi, chàng đã đọc thông viết thạo, kinh sử chỉ cần đọc qua một lần là nhớ. Các vị đại nho trong Quốc tử giám đều nhận xét rằng tư chất của Nguyên Hy có thể còn vượt xa nhiều hoàng tử, vương tôn khác.
Nhưng kỳ lạ thay, khi lớn lên, chàng lại không hề say mê kinh sử hay binh pháp. Trong khi Xương Đức Vương Trần Nguyên Diệu ngày đêm nghiên cứu binh thư, Trang Định Vương Trần Ngạc khổ luyện võ nghệ thì Nguyên Hy lại chỉ thích đá gà, đua ngựa, săn bắn, câu cá và ngao du sơn thủy.
Năm mười ba tuổi, trong một lần hoàng gia tổ chức đại yến tại cung Vạn Thọ, Thái Thượng hoàng đang cùng các hoàng thân quốc thích ngồi đàm luận, bỗng quay sang hỏi đám con cháu:
- Các ngươi sau này muốn trở thành người thế nào?
Trang Định Vương Trần Ngạc lập tức đứng dậy, hào khí bừng bừng:
- Bẩm phụ hoàng, hài nhi nguyện học theo Hưng Đạo Đại vương, trở thành trụ cột quốc gia, thống lĩnh thiên quân, mở mang bờ cõi!
Xương Đức Vương Trần Nguyên Diệu cũng nghiêm mặt đáp:
- Điệt nhi nguyện dốc sức phò tá triều đình, làm rường cột xã tắc, không phụ kỳ vọng của tổ tông!
Nghe xong, Thái Thượng hoàng vô cùng hài lòng, liền quay sang hỏi đứa cháu nhỏ tuổi nhất:
- Thế còn Hy nhi?
Khi ấy, Trần Nguyên Hy đang ngồi bóc hạt dẻ nướng. Nghe hỏi, chàng ngẩng đầu lên, suy nghĩ một lúc rồi rất nghiêm túc đáp:
- Điệt nhi không muốn làm đại tướng, cũng không muốn làm đại thần, chỉ muốn sau này được phong một mảnh đất tốt, xây một tòa phủ đẹp, mỗi ngày cưỡi ngựa săn bắn, uống rượu ngâm thơ, sống vui vẻ đến già là mãn nguyện rồi.
Lời vừa dứt, cả điện đều ngẩn người. Trang Định Vương Trần Ngạc khẽ hừ một tiếng, trong mắt hiện lên vẻ khinh thường. Xương Đức Vương Trần Nguyên Diệu cũng không khỏi bật cười:
- Chí hướng của Hy đệ quả thật... khác người.
Ngay cả Thái Thượng hoàng cũng không biết nên cười hay nên trách.
Thế nhưng, ngày hôm sau, Thục Từ Hoàng thái hậu(1) lại nói với Gia Từ Hoàng thái hậu(2):
- Hy nhi không phải không có chí khí, mà là kẻ đại trí giả ngu. Đứa trẻ này tuổi còn nhỏ mà đã hiểu rõ điều gì nên tranh, điều gì không nên tranh. Sau này nó nhất định sẽ sống một đời bình an, phú quý, vui vẻ. Ngay cả Ngạc nhi nhà ta, e cũng không bằng được nó ở điểm ấy.
*1. Hoàng hậu của Trần Nghệ Tông
2. Hoàng hậu của Trần Duệ Tông, mẹ của Giản Hoàng, Trần Nguyên Diệu, Trần Nguyên Hy.*
Gia Từ Hoàng thái hậu nghe vậy tuy ngoài miệng khiêm nhường vài câu, nhưng trong lòng lại vô cùng đồng tình. Kể từ đó, bà cũng không còn quá nghiêm khắc với người con út nữa, mặc cho Trần Nguyên Hy tự do cưỡi ngựa, săn bắn, vui chơi khắp nơi trong kinh thành và các vùng phụ cận. Mà cũng chính vì sự "phóng túng" ấy, nên đến tận hôm nay, trong mắt phần lớn triều thần và tông thất Đại Trần, Chương Tĩnh Vương Trần Nguyên Hy vẫn chỉ là một vị Vương gia trẻ tuổi ham chơi, thích hưởng lạc, hoàn toàn không có chút uy hiếp nào đối với bất kỳ ai.
Tuy Chương Tĩnh Vương Trần Nguyên Hy từ nhỏ đến lớn chưa từng tỏ ra có chí hướng tranh quyền đoạt lợi hay lập công danh hiển hách, nhưng trong hoàng tộc cũng như triều đình, từ bậc tôn thất cho tới quan viên lớn nhỏ, hầu như ai cũng yêu mến chàng. Nguyên nhân rất đơn giản: Bởi tuy có thân phận vô cùng cao quý trong hoàng tộc, nhưng chàng ta lại có một tấm lòng lương thiện hiếm thấy. Chàng thích giúp đỡ người khác, lại đối xử với mọi người vô cùng khiêm nhường, lễ độ. Dù là một hoàng tử, rồi sau lại trở thành một Vương gia, nhưng chàng chưa bao giờ cậy vào thân phận của mình để khinh rẻ ai. Đối với các vị lão thần, chàng luôn giữ lễ hậu bối; đối với quân sĩ, nô bộc cũng hòa nhã như người trong nhà. Nhiều lần đi săn hoặc du ngoạn, thấy dân nghèo gặp khó khăn, chàng thường tiện tay lấy tiền bạc, lương thực giúp đỡ, chưa bao giờ tiếc.
Ngoài ra, Nguyên Hy còn nổi tiếng là người con có hiếu. Từ nhỏ đến lớn, ngày nào chàng cũng vào cung vấn an Gia Từ Hoàng thái hậu. Mỗi khi đi săn được thú quý hoặc gặp vật lạ phương xa, chàng đều sai người đem dâng Thái Thượng hoàng và Thục Từ Hoàng thái hậu. Vì vậy, tuy không có công lao hiển hách gì, nhưng trong hoàng gia, chàng lại là người được các bậc trưởng bối yêu thương nhất. Cuộc sống của Chương Tĩnh Vương cứ như vậy, ngày ngày cưỡi ngựa săn bắn, uống rượu ngâm thơ, vui vẻ an nhàn, không màng thế sự.
Hôm ấy, Nguyên Hy dẫn người đi săn ở vùng ngoại thành phía đông Thăng Long trở về. Theo hộ vệ cho chàng là tám mươi bốn tinh binh của Lữ đoàn Thị Vệ, ngoài ra còn có vài gia tướng thân tín.
Đoàn người vừa đi qua cửa thành, tiến vào nội thành không bao xa, bỗng nghe phía trước vang lên tiếng huyên náo. Một đám đông đang tụ tập ngay giữa con đường lớn, khi thấy đoàn kỵ mã tiến lại, cũng chưa tản hết ra. Tiếng người kêu la, tiếng quát tháo lẫn vào nhau khiến đoàn ngựa phải giảm tốc độ.
Đội trưởng đội hộ vệ của Chương Tĩnh Vương là Đinh Trung Tuấn lập tức thúc ngựa tiến lên. Ông ta vốn là một viên võ quan với thân hình vạm vỡ, tính tình nóng nảy, chưa tới nơi đã lớn tiếng quát:
- Chương Tĩnh Vương giá lâm! Kẻ nào dám tụ tập giữa đường, còn không mau tránh ra!
Đám dân chúng đang vây quanh nghe thấy hai chữ "Vương gia" thì giật mình hoảng hốt, lập tức tản ra hai bên.
Nhưng giữa đường vẫn còn hai người quỳ nguyên tại chỗ.
Một người là phụ nhân khoảng năm mươi tuổi, đầu quấn khăn tang trắng, trên người mặc áo xô thô ráp. Bà ta nghe Đinh Trung Tuấn thét, biết phía trước có một vị Vương gia của triều đình, liền đập đầu xuống đất, khóc lớn:
- Vương gia! Xin Vương gia cứu mạng! Chồng dân phụ chết oan lắm! Oan lắm, Vương gia ơi!
Nói xong, bà liền ngã vật xuống đường, ôm mặt khóc nức nở.
Bên cạnh bà là một thanh niên hơn hai mươi tuổi, cũng mặc tang phục, thân hình gầy gò nhưng ánh mắt đầy bi phẫn. Hai tay hắn giơ cao một tờ trạng thư, vừa khóc vừa nói:
- Thảo dân Nguyễn Hữu Tần, người huyện Bình Hà, châu Nam Sách, lộ Lạng Giang(3), xin dâng đơn kêu oan lên Vương gia! Xin Vương gia làm chủ cho gia đình thảo dân!
3. Châu Nam Sách gồm 3 huyện: Thanh Lâm (Nam Sách hiện nay), Chí Linh (Chí Linh hiện nay), Bình Hà (Kiến Thụy và Tiên Lãng thuộc Hải Phòng hiện nay)
Đinh Trung Tuấn khẽ nhíu mày. Theo luật lệ triều đình, tiếp nhận đơn kiện vốn không phải việc của một vị Vương gia chưa tham chính. Nhưng nhìn thấy cảnh hai mẹ con áo tang quỳ giữa đường, ông ta cũng không dám tự ý đuổi đi, đành xuống ngựa nhận lấy tờ đơn rồi quay lại dâng lên Trần Nguyên Hy.