Chỉ còn đúng một ngày nữa là đến hạn mà giám đốc Hùng đặt ra cho tôi để hoàn thành phương án cắt giảm nhân sự. Trong lúc đang soạn bản trình chiếu cho buổi báo cáo thì ứng dụng quản lý công việc hiện lên một thông báo mới.
Người gửi mail là sếp Hùng, nội dung chính vỏn vẹn mấy dòng: “Cuộc họp trình bày phương án cắt giảm nhân sự ngày mai có sự tham gia của đại diện Hội đồng quản trị và đội ngũ chuyển giao. Phòng họp lớn – tầng Năm lúc 08h30. Em chuẩn bị nội dung trình bày”.
Tôi khựng lại vài giây. Thư điện tử này khác hẳn thường ngày từ cách đặt tiêu đề cho đến cách viết đầy đủ cụm từ “Hội đồng quản trị”. Bình thường sếp Hùng ít khi nào thông báo trực tiếp cho thuộc cấp kiểu này, toàn qua bước trung gian là chị Lanh.
Quay trở lại bản trình chiếu đang soạn, tôi thấy màn hình đã hiển thị trang cuối cùng. Chỉ còn lại dòng chữ: “Cảm ơn anh/chị đã chú ý lắng nghe.” Nụ cười nửa miệng lại xuất hiện trên môi tôi rất tự nhiên. Có lẽ đây là trang ít cần thiết nhất trong cả bản trình bày.
Bản trình bày của tôi có đủ hai phương án: cắt giảm như yêu cầu, và giữ nguyên nhân sự kèm phân tích rủi ro nếu cắt giảm đột ngột. Tôi kiểm tra lại số liệu thêm lần nữa, ấn nút “save”, tựa lưng vào chiếc ghế bọc da vẫn còn mới rồi nghĩ đến cuộc họp ngày mai.
Sáng hôm sau, tôi là người có mặt sớm nhất ở tầng Năm Emerald Plaza nơi đặt văn phòng điều hành của tập đoàn.
Cô thư ký đưa tôi đến phòng họp, hướng dẫn ngồi vào đúng vị trí. Máy chiếu phóng lên dòng chữ chào mừng. Ở góc trên, bên trái màn hình, biểu tượng của tập đoàn Emerald nằm ngay ngắn và trang trọng tại vị trí nó vẫn luôn thuộc về. Trần nhà như một khoảng trời trắng được ghép từ những tấm thạch cao vuông vức. Trên nền trời nhân tạo đó, những ô đèn hiện ra như những khoảng sáng nguyên khối, vuông vắn và sắc cạnh. Dàn máy lạnh âm thầm thổi xuống những luồng khí tê tái khắp căn phòng.
Bàn ghế được bố trí theo hình chữ U. Trên bàn, nước uống và bánh kẹo đã bày biện sẵn. Tôi tiện tay cầm một thanh chocolate lên xem. Giá của nó chắc cao gấp đôi hộp cơm thằng Hưng hay ăn. Một bên là khu vực dành cho đại diện Trung tâm thương mại. Ba bảng tên được đặt ngay ngắn theo thứ tự: Giám đốc, Trưởng phòng Kế toán và Quản lý Vận hành. Phía đối diện chỉ có một tấm bảng đề “Team chuyển giao”.
Tôi đưa mắt nhìn dãy bàn nằm ngang ở cuối phòng. Không hề có những tấm bảng tên như chỗ chúng tôi. Một bình lớn cắm đầy hoa tươi trang nhã đặt giữa bàn.
Đúng tám giờ hai mươi, ông Hùng xuất hiện cùng chị Lanh. Chúng tôi chào nhau rồi ai về chỗ nấy, không ai nói thêm câu nào. Vị giám đốc Emerald Plaza đặt chiếc cặp da xuống bàn, nhìn đồng hồ, sau đó hướng mắt về hai chiếc ghế cuối phòng vẫn còn trống.
Ít phút sau một nhóm bốn người bước vào. Tất cả đều mặc sơ mi bỏ vào quần. Một người trạc tuổi tôi bước lên trước, chủ động giới thiệu tên hắn là Đắc Thịnh, trưởng nhóm chuyển giao công nghệ. Ngoài bốn người này là chủ chốt, đội chuyển giao còn có mười hai người nữa theo hỗ trợ.
Chúng tôi đứng dậy, trao nhau những cái bắt tay cùng vài câu xã giao. Liên khúc nhạc bolero không lời phối lại trên điệu Rumba vẫn đều đều phát ra từ dàn loa treo trên trần. Tôi nhận ra giai điệu quen thuộc trong những bài mình từng thích, nhưng rồi bỗng thấy việc kết hợp những bài này với nhau thật vô nghĩa.
Thịnh đưa tay về phía người đàn ông ngoại quốc lớn tuổi nhất nhóm, đeo cặp kính cận bự chảng: “Đây là Chou, chuyên gia IT bên đối tác Đài Loan.”
Thịnh chụm hai bàn tay vào nhau, chà xát qua lại kể lể nỗi khổ khi không biết tiếng Hoa mà phải liên tục trao đổi với Chou. Hắn chào thua lúc giải thích quy trình và phải nhờ tới công cụ dịch thuật.
Đến giờ họp, cô thư ký ban nãy yêu cầu chúng tôi gửi file trình bày vào hộp thư chuyengiao@emerald.com.vn và cho biết bên Trung tâm thương mại sẽ trình bày trước.
Đúng lúc đó, một người phụ nữ và một người đàn ông trung niên bước vào. Cả hai đều mặc vest đen thiết kế vừa vặn, trên ngực nổi bật logo Emerald màu xanh ngọc. Ông Hùng, chị Lanh và tôi lập tức đứng dậy. Chou cùng nhóm chuyển giao cũng gần như đồng loạt rời khỏi ghế. Hai người vừa bước vào khẽ gật đầu đáp lại rồi đi thẳng đến hai chiếc ghế trống ở dãy bàn ngang cuối phòng.
Trong lúc hai thành viên Hội đồng quản trị đang dặn dò thư ký, sếp Hùng hơi nghiêng người về phía chị Lanh, hạ thấp giọng: “Sau cuộc họp, nếu chưa có thông báo mới thì giữ kín toàn bộ nội dung trao đổi hôm nay.”
Cô thư ký là người điều phối buổi họp. Sau màn tuyên bố lý do và giới thiệu thành phần tham dự nhàm chán, nội dung chính mới được tiến hành.
Sếp Hùng mở đầu theo phong cách thường thấy: ngắn gọn và đi thẳng vào điều ông ấy muốn. Trong lúc Hùng nói, Thịnh liên tục phiên dịch cho Chou. Người chuyên gia Đài Loan chăm chú lắng nghe, thỉnh thoảng ghi những chỗ cần hỏi lại vào sổ rồi đẩy sang cho Thịnh. Thịnh gõ nhanh vài dòng trên máy tính, xoay màn hình lại để Chou đọc. Tôi liếc sang hai kỹ thuật viên trẻ trong nhóm chuyển giao. Hai đứa vừa bóc vỏ một thanh chocolate. Cũng phải thôi, kẹo tập đoàn phát miễn phí, ai cũng có quyền ăn.
Hùng lần lượt lướt qua những chỉ số tối ưu hóa chi phí, vẽ ra một viễn cảnh tinh gọn bộ máy gần như hoàn hảo, đủ để làm đẹp báo cáo tài chính quý IV và cả năm sau.
Hai thành viên Hội đồng quản trị, mỗi người một vẻ. Người phụ nữ gần như không để lộ bất kỳ cảm xúc nào. Bà cầm cây viết máy, thỉnh thoảng đánh dấu hoặc ghi vài dòng vào cuốn sổ trước mặt. Những lúc còn lại, gõ đầu cây viết đều đều xuống mặt bàn. Người đàn ông có vẻ thân thiện hơn, đôi lúc mỉm cười, ghé sang trao đổi vài câu với cô thư ký ngồi bên cạnh.
Khi ông Hùng trình bày xong, hai người nghiêng sang trao đổi một lúc lâu.
Người đàn ông trung niên lên tiếng, phá vỡ khối băng vừa được hình thành từ máy lạnh: “Anh Hùng có thể cho chúng tôi biết mỗi tháng sẽ tiết kiệm được bao nhiêu nếu phương án cắt giảm thành công?”
Vị giám đốc mở lại trang chiếu về chi phí lương, hăm hở phân tích mức lương của bảo vệ, lao công, kỹ thuật và nhân viên trực quầy thông tin sắp bị cắt giảm. Nếu tính luôn các khoản bồi dưỡng, tăng ca thì mỗi tháng lực lượng này ngốn khoảng một tỷ đồng ngân sách, chưa kể những chi phí không tên khác.
Chị Lanh chăm chú ghi chép, lâu lâu thì thầm vào tai ông Hùng mấy câu. Mỗi lần chị xoay người, mùi nước hoa lại thoảng qua. Nhẹ nhàng, quý phái, kiểu mùi hương mà người nghe biết rằng giá không hề rẻ. Nó khác hẳn loại nước hoa chị Hạnh vẫn xịt trước mỗi ca trực, mua ngoài chợ vài trăm ngàn, một chai xài cả năm chưa hết.
Người đàn ông khẽ gật đầu, quay sang trao đổi thêm với người phụ nữ bên cạnh. Sau đó, ông ra hiệu cho Thịnh trình bày.
“A.I Plaza là hệ thống hỗ trợ và tự động hóa từng phần, tích hợp dữ liệu từ ERP, tức hệ thống quản lý nguồn lực doanh nghiệp, và BMS, hệ thống quản lý các thiết bị kỹ thuật của tòa nhà. Nhờ đó, các bộ phận có thể phối hợp xử lý công việc và theo dõi tình trạng vận hành trên cùng một nền tảng” Thịnh trình bày với vẻ tự tin đầy nhiệt huyết.
Giai đoạn đầu cũng giống như bao dự án khác, bắt đầu bằng việc khảo sát và ghi nhận thông tin. Tiếp đó, hai bên sẽ thống nhất quy trình và số hóa các mẫu biểu. Hiện tại, mỗi bộ phận của trung tâm đang sử dụng những hệ thống và biểu mẫu riêng. A.I Plaza sẽ kết nối dữ liệu đó về một đầu mối. Chẳng hạn, khi điều hòa tầng ba báo lỗi, hệ thống có thể tra cứu lịch sử bảo trì, tạo yêu cầu sửa chữa và chuyển thông tin đến bộ phận kỹ thuật. Thay vì phải gọi điện qua lại giữa nhiều phòng ban, mọi người có thể theo dõi tiến độ xử lý ngay trên cùng một hệ thống.
Thịnh bấm sang trang tiếp theo: “Giai đoạn ba, hệ thống sẽ được đưa vào chạy thử.” Anh nhấn mạnh: “Trong ba giai đoạn đầu, A.I Plaza chẳng khác nào một đứa trẻ học việc. Có những kinh nghiệm chỉ người trực tiếp làm mới biết. Nếu những thứ đó không được ghi lại, hệ thống dù thông minh đến mấy cũng khó mà hoạt động đúng như kỳ vọng”.
Tôi cố nén nụ cười trước pha dìm hàng trí tuệ nhân tạo của tay trưởng nhóm.
Dừng lại vài giây, Thịnh nhìn về phía chúng tôi rồi nói tiếp: “Khi kết quả chạy thử đạt yêu cầu, giai đoạn cuối là mở rộng triển khai. Việc chuyển đổi sẽ thực hiện theo từng giai đoạn để tránh ảnh hưởng đến hoạt động của trung tâm.”
Gương mặt ông Hùng giãn ra. Ông gật đầu, mỉm cười với Thịnh. Hai thành viên Hội đồng quản trị cũng tỏ vẻ đồng tình.
Người đàn ông ở dãy bàn cuối phòng đặt vấn đề: “Giám đốc Hùng dự kiến tinh gọn bộ máy để tối ưu chi phí. Vậy trong thời gian triển khai A.I Plaza, có phương án nào đảm bảo hoạt động không bị ảnh hưởng không? Tôi muốn nghe ý kiến từ phòng vận hành.”
Ông Hùng đứng dậy, đá trái banh sang tôi. Đây là quả phạt đền mà tôi biết mình không được phép sút hỏng. Tôi hít một hơi sâu rồi đứng lên, yêu cầu thư ký chuyển sang bản trình chiếu của mình.
Trước khi quyết định điều sắp nói ra, tôi đã nghĩ thật nhiều, từ ba mẹ dưới quê cho đến Lyra. Trong một thoáng, tôi đã muốn làm theo phương án an toàn nhất: tuân theo lời Hùng, cắt giảm nhân sự như yêu cầu và ngồi lên ghế phó giám đốc. Tôi không muốn cứ mãi dậm chân tại vị trí quản lý cấp trung, dè xẻn từng đồng tiền kiếm được để đổi lấy một đời sống tẻ nhạt. Chống lại ông, tôi sẽ phải trả giá trong nhiều tháng, có khi nhiều năm tới.
Đương khi tính toán thiệt hơn, không hiểu sao trong đầu tôi lại hiện lên hình ảnh thằng Hưng ngồi ăn cơm hộp, bàn tay vẫn còn dính dầu mỡ sau một chuyến bảo trì. Nó vẫn đi làm, vẫn nhận lương mỗi tháng như người ta nhưng chưa bao giờ được ngồi trong một căn phòng có kẹo ngoại và thoang thoảng mùi tinh dầu như thế này.
Sáu mươi tám cái tên nằm trong bảng tính, gọn gàng như thể chỉ cần bấm nút một cái là có thể xóa đi. Hơi thở tôi như bị ai đó bóp nghẹt. Tôi không biết đó là do trí tưởng tượng đánh lừa hay quả thật không khí đã trở nên đậm đặc vì hơi lạnh. Để bình tĩnh lại, tôi cố hít vào, thở ra mấy lần.
Giọng nói lắp bắp ở mấy từ đầu tiên: “Báo cáo… Hội đồng Quản trị, đội ngũ chuyển giao và Giám đốc. Phương án của Phòng Vận hành trong giai đoạn này là … chưa thể cắt giảm bất kỳ ai”. Đến cuối câu, tôi gần như phải ép mình nói cho hết. Chỉ nói một câu mà tôi đã thấy mệt nhoài, như vừa vận hết sức lực trong cơ thể.
Mấy bạn kỹ thuật ngừng nhai. Chou và Thịnh cũng thôi trao đổi. Chị Lanh nhìn tôi bằng ánh mắt kiêng dè. Tôi mặc kệ, không cần biết họ đang nghĩ những gì.
Chỉ tay về màn hình, tôi đưa ra phân tích: “Hệ thống A.I Plaza là một bước tiến lớn, nhưng hiện vẫn đang trong giai đoạn tích hợp. Toàn bộ hạ tầng của Emerald Plaza đã có tuổi đời hơn mười năm, với nhiều điểm sai lệch so với thiết kế ban đầu. Nếu cắt giảm nhân sự vào lúc này, trung tâm sẽ đối mặt với nguy cơ đứt gãy hoạt động”.
Đợi tôi nói xong, sếp Hùng quay xuống phía Hội đồng Quản trị ân cần: “Đội ngũ chuyển giao có mặt ở đây để đảm bảo mọi thứ vận hành trôi chảy. Nếu tiếp tục giữ lại toàn bộ sáu mươi tám người, kế hoạch tối ưu chi phí của Tập đoàn trong năm tới sẽ bị ảnh hưởng.”
Người đàn ông lại lên tiếng: “Rủi ro mà Minh vừa nhắc đến cụ thể là gì? Nó có đáng để đánh đổi không? Trong thời gian chuyển giao, Tập đoàn đang phải chịu chi phí kép. Không thể vì một chút tình cảm phát sinh mà hy sinh lợi ích kinh tế.”
Nghe đến đây, sếp Hùng lại đứng lên, dõng dạc nói: “Lâm là cháu ruột tôi mà cũng nằm trong danh sách cắt giảm. Với vai trò quản lý cao nhất tại Emerald Plaza, tôi đặt lợi ích của hệ thống làm đầu”.
Người đàn ông lại gật đầu.
Dường như chỉ còn những con số khô khan trong bản trình chiếu đứng về phía mình. Tôi lấy ví dụ một máy bơm ở tầng hầm: “Hồ sơ ghi thiết bị đã được sửa chữa và hoạt động bình thường. Nhưng người trực tiếp vận hành biết rằng mỗi khi lượng nước tăng cao, máy thường nóng bất thường. Nếu kinh nghiệm đó không được ghi nhận, hệ thống có thể đánh giá thiết bị vẫn ổn cho đến khi sự cố thực sự xảy ra. Đề xuất hội đồng quản trị xem xét phương án tạm giữ nhân sự trong sáu tháng đầu triển khai”.
Người phụ nữ đặt cây viết xuống: “Bốn giai đoạn triển khai A.I Plaza này cần tối đa bao nhiêu thời gian?”
Chou quay sang trao đổi với nhóm của mình. Sau thời gian thảo luận, ông trả lời bằng tiếng Anh: “If all goes well, it should be completed in the fourth quarter of next year”.
“Nếu thuận lợi, phải đến quý IV năm sau hệ thống mới hoàn chỉnh.” Thịnh đứng lên dịch lại cho cả phòng.
Tôi vẫn đứng đó với nỗi hoài nghi nặng trĩu: dường như chẳng ai trong căn phòng này nhìn vấn đề giống mình. Mùi tinh dầu trong phòng vẫn lơ lửng, dịu đến mức gần như không thể gọi tên, nhưng chính sự “dịu” ấy lại khiến mọi thứ trở nên xa rời thực tại. Cái dễ chịu ấy, suy cho cùng cũng chỉ được lắp ghép từ vài ba hợp chất hóa học vô hồn. Tôi nhìn những gương mặt sáng rõ dưới ánh đèn quanh phòng họp. Họ trông sạch sẽ, bảnh bao, như thể tách hẳn mọi thứ xô bồ của đời sống bên ngoài. Tôi tự hỏi, trong số họ có bao nhiêu người từng thật sự dừng lại để nhìn một nhân viên vệ sinh cúi người lau sàn, một bảo vệ trực đêm ngồi lặng lẽ trong góc tối, hay một cô lễ tân đứng mỏi gối suốt tám tiếng mà vẫn phải giữ nụ cười? Có lẽ rất ít. Nhưng điều khiến tôi chán nản hơn là suốt từ đầu cuộc họp đến giờ, chẳng ai nhắc đến họ như một con người. Tôi nhìn quanh và thấy mình cũng đang đứng trong chính căn phòng này.
Sau một hồi rất lâu, người đàn ông cất lời: “Nếu sau sáu tháng, A.I vẫn lỗi thì sao, ai chịu trách nhiệm cho khoản thất thoát này?”
Khoảng lặng vừa rồi đã cho tôi thời gian suy nghĩ, giọng nói cũng trở lại bình thường. Điều tiên quyết của dự án này là phải tận dụng kinh nghiệm thực tế của đội ngũ vận hành để hoàn thiện dữ liệu, quy trình và kiểm thử hệ thống.
Bàn tay tôi chỉ về những số liệu kinh doanh trên màn hình: “Điểm thứ hai, Quý IV là mùa lễ hội cuối năm. Quý I là mùa mua sắm và Tết Nguyên Đán. Đây là hai quý có lượng khách ghé Trung tâm cao bất thường. Theo số liệu vận hành và báo cáo phòng Kinh doanh gửi sang, tỷ lệ khách thuê mở rộng diện tích gian hàng và đầu tư sự kiện cao hơn 32% so với quý II và quý III. Hai năm vừa qua, hai quý này, vận hành đều phải xin thêm kinh phí tuyển nhân sự để đảm bảo an ninh và vệ sinh. Khoảng lợi nhuận này sẽ bù đắp cho chi phí nhân sự. Em giữ nguyên quan điểm duy trì lực lượng trong giai đoạn chuyển tiếp. Sau đó đánh giá lại từng vị trí dựa trên dữ liệu vận hành”.
Cô thư ký đã đi ra ngoài. Hội đồng quản trị tiếp tục im lặng.
Bên đội chuyển giao, Chou gõ vài dòng trên máy tính, đưa cho Thịnh xem. Hắn nhìn trân trân vào màn hình một lúc lâu.
Trưởng nhóm chuyển giao lên tiếng sau một thời gian cân nhắc: “Anh Minh nói đúng. Dưới góc độ kỹ thuật, chúng tôi cần giai đoạn chạy thử song song. Nếu cắt giảm nhân sự quá sớm, khi hệ thống gặp lỗi tương thích hoặc xử lý sai cảnh báo, trung tâm sẽ thiếu người để ứng phó kịp thời”.
Người đàn ông cất tiếng hỏi: “Toàn đội chuyển giao thống nhất với đánh giá này?”
Phía bàn đối diện, Chou khẽ gật đầu.
Một thời gian nữa trôi qua. Người phụ nữ đặt câu hỏi chung cho phía trung tâm thương mại: “Tôi hiểu vấn đề vận hành. Nhưng nếu giữ nguyên toàn bộ sáu mươi tám người thêm sáu tháng, chi phí phát sinh sẽ là bao nhiêu?”
Hùng lập tức trả lời: “Tối thiểu là sáu tỷ đồng”.
Người phụ nữ nhìn sang tôi: “Vậy Minh có căn cứ nào để chắc chắn sáu tỷ đó nhỏ hơn thiệt hại mà anh vừa nói?”
Câu hỏi quá sắc bén. Bàn tay tôi nắm chặt cạnh bàn như tìm một điểm tựa cho khỏi ngã. Cố giữ lưng mình thật thẳng, tôi nói: “Em không thể chứng minh sáu tỷ đó chắc chắn nhỏ hơn thiệt hại.” Tôi nhìn về phía sếp Hùng: “Nhưng em cũng không nghĩ anh Hùng có thể chứng minh điều ngược lại.”
Giám đốc Emerald Plaza trả lời sau một lúc suy nghĩ: “Chúng ta chưa thể biết thiệt hại nào lớn hơn. Nhưng chúng ta cũng không thể lấy một rủi ro chưa xảy ra để biện minh cho một khoản chi chắc chắn sẽ phát sinh”.
Căn phòng im xuống.
“Chúng ta đang đưa một hệ thống chưa chạy ổn định vào vận hành một Trung tâm thương mại gồm năm tầng lầu và khu vực ăn uống, bãi xe âm sâu dưới đất. Nếu mọi thứ đúng như kế hoạch, sáu tỷ là chi phí dư thừa. Nhưng nếu có sự cố trong mùa cao điểm, khoản tiền đó sẽ không còn là sáu tỷ nữa.” Tôi dồn hết lực trong cú đánh cuối cùng này.
Cô thư ký quay lại với tập hồ sơ có đánh dấu cho người đàn ông. Vị này xem xét từng trang, lấy ra một tờ A4, viết lên đó mấy dòng, chuyền tay sang người bên cạnh. Người phụ nữ đón lấy tờ giấy, mở nắp cây viết, gạch bỏ vài con số, ghi vào một con số khác, khoanh tròn nó trước khi trả lại người đàn ông. Ánh mắt ông Hùng đưa qua đưa lại theo nhịp chuyển động của tờ giấy chẳng khác nào người khán giả ngồi hàng ghế đầu dõi theo trận Pickleball.
Người đàn ông ngẫm nghĩ hồi lâu, trịnh trọng nói: “Mục tiêu cuối cùng của Hội đồng quản trị là sự an toàn và ổn định của toàn bộ hệ thống kinh doanh. Không thể vì tối ưu chi phí ngắn hạn mà đánh đổi bằng rủi ro vận hành.”
Người phụ nữ nhìn sang thư ký: “Nhưng ghi rõ trong biên bản: đây là giai đoạn chuyển tiếp, không phải thay đổi chủ trương cắt giảm.”
Cô thư ký gật đầu.
Người nữ đại diện Hội đồng quản trị chốt lại kết quả cuộc họp: “Sau sáu tháng, chúng tôi sẽ đánh giá lại dựa trên tiến độ triển khai A.I Plaza và hiệu quả vận hành thực tế.”
Cuộc họp kết thúc sau màn chào hỏi khách sáo. Chị Lanh bước ra đầu tiên. Cô thư ký biến mất cùng người đàn ông. Đội chuyển giao đi cùng người phụ nữ. Nơi dãy bàn cuối phòng, bình hoa vẫn nằm đó, rực rỡ khoe sắc như chưa có chuyện gì.
Khi mọi người đã rời khỏi phòng, sếp Hùng đến cạnh tôi, ánh mắt lạnh lẽo đến mức không còn cất công giấu giếm: “Em giỏi lắm, Minh. Cấp trên tin tưởng em rồi đó.”