Rất nhiều năm trước, tại một ngôi làng nhỏ nằm dưới chân dãy núi phía bắc của đại lục Veritas, có một đứa trẻ chưa từng được gọi bằng tên.
Từ khi bắt đầu có ý thức, nó đã biết cha mẹ không thích mình.
Không cần ai nói ra, cũng chẳng cần ai giải thích, bởi có những chuyện một đứa trẻ vẫn có thể cảm nhận được. Mỗi buổi sáng, cha nó đều đặt phần thức ăn lên bàn rồi lặng lẽ rời đi. Mẹ nó vẫn vá lại chiếc áo đã sờn vai, vẫn nấu một bát súp nóng mỗi khi trời trở lạnh, nhưng từ đầu đến cuối chưa từng xoa đầu nó, cũng chưa từng ôm nó vào lòng. Họ chăm sóc nó như hoàn thành một trách nhiệm đã được định sẵn, không nhiều hơn, cũng không ít hơn.
Đứa trẻ chưa từng hỏi tại sao.
Bởi trong ký ức của nó, cuộc sống vốn dĩ đã như thế.
Ngôi làng nơi nó sinh sống có một tập tục đã được truyền lại từ rất lâu. Người già kể rằng thần linh vẫn luôn dõi theo từng mái nhà, và nếu một gia đình chỉ có duy nhất một đứa con mà lại bỏ rơi đứa trẻ ấy, cả ngôi làng sẽ phải gánh chịu tai ương. Không ai biết câu chuyện ấy bắt nguồn từ đâu, cũng chẳng ai chứng minh được thật hay giả, nhưng qua biết bao thế hệ, chưa từng có người nào dám thử thách điều cấm kỵ đó.
Có lẽ cũng chính vì thế mà cha mẹ nó vẫn để nó ở lại.
Ít nhất...
Cho đến khi họ có thêm một đứa con khác.
Đứa trẻ không hiểu điều ấy. Nó chỉ biết mình luôn có đủ một bữa ăn để sống, có một chiếc giường nhỏ để ngủ và một bộ quần áo để thay mỗi khi cái cũ đã rách quá nhiều. Chỉ là ngoài những thứ đó ra, dường như chẳng còn điều gì thuộc về nó nữa.
Mỗi khi bước ra khỏi nhà, tiếng gọi quen thuộc lại vang lên từ đâu đó trong làng.
"Đồ sâu bọ!"
Ban đầu nó còn quay đầu nhìn quanh, nghĩ rằng có lẽ người ta đang gọi một thứ gì khác. Nhưng sau rất nhiều lần như vậy, nó dần hiểu được, hai chữ ấy chính là cách mọi người gọi mình.
Nó chưa từng giận.
Cũng chưa từng khóc.
Một đứa trẻ nếu chưa từng được đối xử bằng sự dịu dàng thì cũng sẽ không biết mình đang thiếu điều gì.
Điều khiến nó để tâm hơn cả là mỗi lần bọn trẻ trong làng nhìn thấy mình, chúng đều lập tức chạy đi nơi khác. Có vài đứa còn nhặt đất đá ném về phía nó, vừa chạy vừa cười lớn. Những hòn đất nhỏ hiếm khi ném trúng, nhưng dù có trúng, nó cũng chỉ lặng lẽ phủi bụi trên quần áo rồi bước sang con đường khác.
Nếu họ không muốn chơi cùng mình...
Thì mình đi tìm thứ khác để chơi vậy.
Phía sau ngôi làng có một bãi cỏ rộng, ít người lui tới vì nơi đó có rất nhiều côn trùng. Người lớn sợ rắn rết, trẻ con thì ghét sâu bọ, nên khu vực ấy quanh năm yên tĩnh. Đối với đứa trẻ, đó lại là nơi đẹp nhất trên đời.
Nó có thể ngồi suốt cả buổi chỉ để nhìn một đàn kiến tha mồi về tổ. Có khi lại chăm chú quan sát một con bọ cánh cứng cố gắng lật chiếc lá lớn gấp nhiều lần cơ thể mình. Thỉnh thoảng, một con chuồn chuồn đáp xuống ngọn cỏ trước mặt, đôi cánh trong suốt phản chiếu ánh nắng thành những tia sáng nhỏ lấp lánh. Nó luôn mỉm cười mỗi khi nhìn thấy những sinh vật ấy.
Chúng không biết nói.
Nhưng cũng không biết chê bai.
Chúng không hỏi vì sao gương mặt nó lại xấu xí.
Cũng chẳng gọi nó là "đồ sâu bọ".
Ở bên cạnh chúng, nó luôn cảm thấy rất thoải mái.
Một buổi chiều đầu xuân, trong lúc lần theo một bụi cây thấp để tìm một con bọ cánh cứng vừa chui vào đám lá khô, nó vô tình nhìn thấy một con sâu xanh đang chậm rãi gặm lá. Con sâu nhỏ bé chẳng hề để ý đến sự xuất hiện của nó, vẫn kiên nhẫn cắn từng miếng lá non như thể trên thế giới này chẳng còn việc gì quan trọng hơn.
Đứa trẻ lập tức ngồi xuống.
Nó chống cằm, chăm chú nhìn con sâu, ánh mắt sáng lên đầy thích thú. Thời gian cứ thế chậm rãi trôi qua, mặt trời dần ngả về phía tây, còn con sâu vẫn kiên trì ăn hết chiếc lá này đến chiếc lá khác.
Lúc đứng dậy trở về nhà, nó còn quay đầu nhìn lại một lần nữa.
Ngày mai...
Mình sẽ lại đến thăm nó.
Đó chỉ là một ý nghĩ rất đơn giản của một đứa trẻ.
Nhưng chính cuộc gặp gỡ nhỏ bé ấy, nhiều năm sau, lại trở thành khởi đầu cho giấc mơ theo đuổi loài bướm của sinh vật sẽ khiến cả thế giới phải ghi nhớ.
Ngày hôm sau, nó lại tìm đến bãi cỏ phía sau ngọn đồi. Con sâu xanh vẫn còn đó, nhưng chiếc lá hôm qua đã bị ăn gần hết, chỉ còn lại những đường gân mảnh nằm trơ giữa hai hàm răng nhỏ. Nó ngồi xổm bên cạnh, nhìn con sâu chậm rãi bò sang một chiếc lá khác rồi lại bắt đầu ăn. Đứa trẻ không biết rằng mình đang quan sát một quá trình rất bình thường của tự nhiên, nó chỉ cảm thấy thú vị vì mỗi ngày con sâu dường như lại lớn thêm một chút. Nó bắt đầu để ý đến những thứ mà trước đây chưa từng quan tâm: con sâu ăn gì, ngủ ở đâu, tại sao nó cứ ăn mãi mà không ngừng, vì sao cơ thể ngày càng lớn hơn. Những câu hỏi ấy chẳng có ai trả lời cho nó, nên nó tự mình quan sát, tự mình đoán, đôi khi còn nhặt những chiếc lá khác nhau đặt gần con sâu để xem nó thích loại nào hơn.
Cứ như vậy, con sâu trở thành một người bạn mà nó chưa từng gọi tên. Nó không biết một con sâu có thể sống được bao lâu, cũng chẳng biết rồi nó sẽ biến thành thứ gì. Nó chỉ biết mỗi ngày mình đều muốn đến xem nó. Có hôm trời mưa, nó vẫn mặc chiếc áo khoác cũ chạy lên đồi, ngồi nép dưới một tảng đá nhìn nước mưa rơi xuống bãi cỏ. Con sâu biến mất, khiến nó có chút thất vọng, nhưng sáng hôm sau khi quay lại, nó lại tìm thấy một chiếc lá bị gặm nham nhở và lập tức vui vẻ. Nó tin rằng con sâu vẫn còn ở đâu đó.
Đối với một đứa trẻ không có tên, những chuyện nhỏ bé như vậy đã đủ để lấp đầy một ngày.
Trong làng, chẳng ai thật sự quan tâm nó đi đâu. Cha mẹ chỉ cần biết nó không gây phiền phức, không làm mất đồ đạc và buổi tối vẫn trở về nhà là được. Vì vậy, phần lớn thời gian nó đều ở bên ngoài. Nó khám phá từng bụi cây, từng bờ đá, từng vũng nước nhỏ sau cơn mưa, dần dần biết được nơi nào thường có kiến, nơi nào có nhện, dưới những thân cây nào thường tìm thấy bọ cánh cứng. Nó còn bắt đầu phân biệt được tiếng vo ve của những loài côn trùng khác nhau, dù chẳng thể gọi tên chúng.
Một buổi chiều, nó bắt gặp một con chuồn chuồn bị mắc vào mạng nhện giữa hai bụi cỏ. Đôi cánh trong suốt liên tục rung lên nhưng càng giãy lại càng khiến những sợi tơ quấn chặt hơn. Đứa trẻ ngồi xuống nhìn một lúc, sau đó cẩn thận dùng một cành cây nhỏ gỡ từng sợi tơ ra. Nó làm rất chậm, sợ làm rách đôi cánh mỏng manh. Khi con chuồn chuồn cuối cùng cũng thoát được, nó đứng yên trên đầu cành cây vài giây rồi bay đi. Đứa trẻ nhìn theo mãi, đến khi bóng dáng nhỏ bé ấy biến mất khỏi tầm mắt mới cúi xuống nhìn hai bàn tay của mình. Trên đầu ngón tay vẫn còn dính vài sợi tơ mỏng.
Nó mỉm cười.
Ít nhất vẫn có những sinh vật không sợ mình.
Buổi tối hôm ấy, khi trở về nhà, nó thấy cha mẹ đang ngồi trong bếp. Người cha đang ăn, người mẹ thì khâu lại một chiếc áo. Nó đứng ở cửa một lúc rồi mới bước vào. Không ai hỏi hôm nay nó đã đi đâu. Nó cũng không kể về con chuồn chuồn, bởi từ lâu nó đã hiểu rằng những câu chuyện như vậy chẳng khiến cha mẹ quan tâm.
Nó tự lấy phần cơm của mình, ngồi xuống chiếc ghế nhỏ ở góc bàn rồi lặng lẽ ăn. Một lúc sau, người mẹ đặt trước mặt nó một chiếc áo đã vá xong. "Mai mặc cái này." Chỉ có vậy.
Nó cầm chiếc áo lên, nhìn những đường chỉ mới còn hơi vụng về rồi khẽ gật đầu.
"Vâng."
Đó có lẽ là một trong những lần hiếm hoi người mẹ chủ động nói chuyện với nó. Đứa trẻ không nhận ra sự lạnh nhạt trong câu nói ấy, nó chỉ vui vì ngày mai mình có một chiếc áo sạch để mặc.
Đêm xuống rất nhanh. Nó nằm trên chiếc giường nhỏ sát tường, kéo tấm chăn mỏng lên người rồi nhìn qua ô cửa sổ. Bầu trời bên ngoài đầy sao, còn một con côn trùng nhỏ đang đập cánh quanh ánh đèn treo trước hiên nhà. Nó nhìn một lúc lâu rồi nhắm mắt, trong đầu vẫn nghĩ về con sâu xanh trên ngọn đồi. Không hiểu vì sao hôm nay nó lại nghĩ đến chiếc kén mà con sâu có thể tạo ra. Nó chưa từng nhìn thấy một con sâu biến thành bướm, nhưng trong trí tưởng tượng non nớt, nó cảm thấy đó hẳn phải là một chuyện rất kỳ diệu.
Nếu một con sâu xấu xí có thể biến thành một sinh vật đẹp đẽ như vậy...
Thì có lẽ trên thế giới này, chẳng có gì là mãi mãi.
Nó nghĩ như thế rồi chìm vào giấc ngủ, hoàn toàn không biết rằng vài ngày nữa, chiếc kén đầu tiên mà nó nhìn thấy sẽ khiến cả thế giới nhỏ bé của nó thay đổi.
Những ngày sau đó trôi qua bình lặng. Đứa trẻ vẫn đều đặn lên ngọn đồi phía sau làng, nhưng rồi một buổi sáng, khi nó vừa đến nơi, con sâu xanh quen thuộc đã biến mất. Nó tìm dưới những chiếc lá, lật từng cọng cỏ, thậm chí bò vòng quanh bụi cây mà hôm trước con sâu vẫn thường ở đó, nhưng chẳng thấy gì cả. Đứa trẻ ngồi xuống, chống cằm nhìn khoảng lá trống trải trước mặt, trong lòng có chút thất vọng. Nó không biết rằng con sâu đã bò đến một nơi khác, càng không biết rằng ngay trên một cành cây thấp phía trên đầu mình, một chiếc kén nhỏ đang lặng lẽ treo giữa những chiếc lá. Nó chỉ nghĩ rằng người bạn nhỏ của mình đã đi mất, vì thế buổi sáng hôm ấy nó ngồi lại lâu hơn thường ngày, cho đến khi ánh nắng bắt đầu trở nên ấm áp mới chịu trở về.
Ngày hôm sau, nó lại đến.
Chiếc kén vẫn ở đó.
Lần đầu tiên nhìn thấy thứ kỳ lạ ấy, nó đứng dưới gốc cây rất lâu. Chiếc kén có màu xanh nhạt, bề mặt hơi trong dưới ánh sáng, không hề có dấu hiệu chuyển động. Đứa trẻ đưa tay chạm thử vào cành cây nhưng lập tức rụt lại, sợ mình làm hỏng nó. Nó ngẩng đầu nhìn thật lâu, rồi ngồi xuống ngay bên dưới. Không có con sâu, không có chuyển động, chỉ có một chiếc kén nhỏ nằm im giữa những chiếc lá. Nhưng nó vẫn muốn chờ.
Ngày đầu tiên chẳng có gì xảy ra.
Ngày thứ hai cũng vậy.
Đến ngày thứ ba, nó bắt đầu nghĩ rằng con sâu đã chết bên trong. Ý nghĩ ấy khiến nó buồn, nhưng nó vẫn không bỏ đi. Nó tự nhủ rằng nếu con sâu đã chết thì ít nhất mình cũng có thể ngồi đây một lúc, giống như cách nó vẫn ngồi bên những con côn trùng khác. Đứa trẻ chẳng biết phải làm gì trước cái chết, cũng chẳng có ai dạy nó cách chia tay một sinh vật mà mình yêu quý. Nó chỉ ngồi dưới gốc cây, hai tay ôm lấy đầu gối, ngước mắt nhìn chiếc kén bất động.
Rồi đến một buổi sáng, khi nó vừa chạy lên đồi, một đường nứt rất nhỏ đã xuất hiện trên chiếc kén.
Đứa trẻ đứng sững.
Nó không dám bước tới quá gần, chỉ nín thở nhìn chiếc kén chậm rãi rung lên. Một mảnh vỏ nhỏ rơi xuống, sau đó vết nứt mở rộng hơn. Từ bên trong, một thứ gì đó ướt át và mềm mại bắt đầu cố gắng chui ra. Đứa trẻ nhìn mà quên cả chớp mắt. Nó từng thấy rất nhiều côn trùng, nhưng chưa từng nhìn thấy một sinh vật nào giống như vậy. Thứ bước ra khỏi chiếc kén không còn mang hình dáng con sâu mà nó quen thuộc nữa. Cơ thể nhỏ bé dần được kéo ra, hai đôi cánh còn nhăn nhúm và ẩm ướt khẽ rung lên, rồi từng chút một mở rộng.
Đứa trẻ há miệng vì kinh ngạc.
Một con bướm.
Nó không biết tên của những hoa văn trên đôi cánh, cũng chẳng biết loài bướm trước mặt mình thuộc giống gì. Nó chỉ biết rằng sinh vật ấy đẹp đến mức khiến mọi thứ xung quanh dường như trở nên mờ nhạt. Ánh nắng chiếu lên đôi cánh khiến những màu sắc nhỏ bé hiện ra rõ ràng, từng đường vân tinh tế nối tiếp nhau như được một người thợ khéo léo vẽ lên. Con bướm đứng trên chiếc kén cũ, kiên nhẫn chờ đôi cánh khô dần, còn đứa trẻ thì ngồi dưới đất nhìn nó suốt cả buổi sáng.
Nó bắt đầu tự hỏi liệu đây có phải chính là con sâu hôm trước hay không.
Nếu đúng...
Thì nó đã thay đổi hoàn toàn.
Một sinh vật từng bò chậm chạp trên những chiếc lá, cơ thể mềm nhũn và xấu xí, giờ đây lại có thể dang cánh bay lên bầu trời.
Đứa trẻ đưa tay ra, nhưng không cố bắt lấy. Nó chỉ để con bướm tự mình bay đến. Khi đôi cánh rung lên và cơ thể nhỏ bé nhẹ nhàng rời khỏi cành cây, nó lập tức chạy theo vài bước, ngẩng đầu nhìn con bướm bay qua những ngọn cỏ rồi dần dần biến mất giữa khoảng trời rộng lớn.
Nó đứng yên rất lâu.
Lần đầu tiên trong đời, nó cảm thấy một thứ gì đó giống như khao khát.
Không phải khao khát được người khác yêu thương.
Không phải khao khát được chơi cùng những đứa trẻ trong làng.
Mà là một ý nghĩ đơn giản đến mức chính nó cũng chưa thể hiểu hết.
Nó muốn được giống con bướm ấy.
Không phải vì nó ghét hình dáng của mình, mà bởi con bướm khiến nó hiểu rằng hình dáng hiện tại có thể không phải hình dáng cuối cùng. Một con sâu có thể trở thành một sinh vật hoàn toàn khác, vậy tại sao một sinh vật khác lại không thể thay đổi chính mình?
Từ hôm đó, nó bắt đầu tìm hiểu về bướm.
Nhưng trong ngôi làng nhỏ bé ấy chẳng có ai quan tâm đến những thứ như vậy. Người lớn chỉ biết côn trùng là những thứ có thể phá hoại mùa màng, trẻ con thì sợ chúng. Mỗi khi nó hỏi cha về một con bướm, người cha chỉ bảo nó đừng phí thời gian vào những thứ vô dụng. Nó hỏi mẹ, bà cũng chẳng biết trả lời.
Thế là nó tự mình tìm hiểu.
Nó bắt những con sâu mà mình tìm thấy rồi đặt chúng vào những chiếc hộp nhỏ có lỗ thông khí, cho chúng ăn lá và kiên nhẫn quan sát từng ngày. Khi một con sâu biến mất, nó lại tìm kiếm chiếc kén. Khi chiếc kén xuất hiện, nó có thể ngồi hàng giờ chỉ để nhìn. Có những lần con bướm không sống được, nó sẽ lặng lẽ chôn nó dưới một bụi cỏ rồi lại tiếp tục tìm kiếm con khác.
Nó không thấy những việc mình làm kỳ quặc.
Đối với nó, đó là điều tự nhiên nhất trên đời.
Trong lúc những đứa trẻ khác chơi đùa dưới chân đồi, nó một mình ngồi giữa cỏ, tay cầm một chiếc hộp nhỏ, đôi mắt chăm chú dõi theo một sinh vật đang chậm rãi thay đổi bên trong chiếc kén.
Nó vẫn chưa có tên.
Không ai gọi nó bằng một cái tên.
Nhưng dần dần, nó đã có thứ thuộc về riêng mình.
Một giấc mơ rất nhỏ.
Một ngày nào đó, nó cũng sẽ giống như con bướm kia.
Nó sẽ rời khỏi lớp vỏ xấu xí của mình.
Và bay đi.