Ánh hoàng hôn cuối cùng cũng dần khuất sau những rặng tre phía cuối làng.
Mặt trời vừa lặn, cả Thanh Khê như khoác lên mình một màu sắc khác. Cái nóng oi ả của ban ngày chậm rãi tan đi, nhường chỗ cho từng cơn gió mát mang theo hương lúa non từ cánh đồng thổi về. Tiếng ve đã không còn vang dội như buổi trưa, thay vào đó là âm thanh rả rích của những chú dế đang bắt đầu cất tiếng gọi nhau từ những bụi cỏ ven đường.
Duy cùng đám trẻ chia tay nhau ở đầu ngõ.
Hùng vừa chạy vừa quay đầu lại, hai tay chụm trước miệng làm thành chiếc loa.
"Mai nhớ ra nhé!"
"Bọn tớ chờ!"
Duy bật cười, cũng lớn tiếng đáp lại.
"Ừ!"
"Mai gặp!"
Chỉ một câu nói ngắn ngủi.
Thế nhưng không hiểu sao, trong lòng cậu lại xuất hiện một cảm giác mong chờ mà đã rất lâu rồi cậu chưa từng có.
Có lẽ...
Đây là lần đầu tiên sau rất nhiều năm, cậu thật sự háo hức chờ đến ngày mai.
Vừa bước vào sân, mùi thơm của cơm mới đã theo gió bay tới.
Bà nội đang ngồi trước bếp, đôi tay thoăn thoắt gắp từng món ăn ra đĩa. Nồi cá kho từ buổi trưa được hâm lại trên bếp than, lớp nước kho đã sánh màu cánh gián, mùi tiêu và hành phi thơm lừng quyện với hương khói bếp khiến bụng Duy bất giác réo lên.
Ông nội đang ngồi ngoài hiên, cẩn thận lau lại chiếc cần câu bằng một tấm khăn cũ.
Nghe tiếng bước chân, ông ngẩng đầu lên.
"Về rồi à?"
Duy cười thật tươi.
"Dạ."
"Vui không?"
Duy gật đầu rất mạnh.
"Vui lắm ông."
Ông nội nhìn chiếc quần vẫn còn lấm vài vệt bùn chưa kịp giặt rồi khẽ cười.
"Lại ngã xuống mương phải không?"
Duy mở to mắt.
"Sao ông biết?"
Ông bật cười thành tiếng.
"Hồi nhỏ."
"Mẹ con cũng thế."
"Lần đầu xuống mương."
"Ngã còn mạnh hơn cháu."
Cả nhà cùng cười.
Tiếng cười nhẹ nhàng hòa cùng ánh đèn vàng hắt ra từ căn bếp nhỏ, khiến khoảng sân vốn yên tĩnh bỗng trở nên ấm áp hơn hẳn.
Bữa cơm tối vẫn diễn ra trên chiếc bàn gỗ quen thuộc.
Không có những món ăn cầu kỳ.
Chỉ là bát canh rau vừa hái sau vườn, đĩa cà pháo muối, nồi cá kho và vài quả trứng rán vàng ruộm.
Thế nhưng chẳng ai ăn vội.
Ông nội kể chuyện ngày xưa.
Bà nội thỉnh thoảng lại cười rồi bổ sung thêm vài chi tiết mà ông cố tình quên mất.
Có lúc cả hai tranh luận xem rốt cuộc người làm vỡ cái chum nước năm ấy là mẹ Duy hay cậu út.
Cuối cùng...
Không ai nhớ chính xác.
Nhưng cả nhà đều cười.
Đối với những chuyện đã xảy ra từ rất lâu.
Đúng hay sai dường như không còn quan trọng nữa.
Điều còn lại chỉ là những ký ức đủ để mỗi khi nhắc đến, người ta lại bất giác mỉm cười.
Duy lặng lẽ gắp một miếng cá bỏ vào bát.
Cậu không tham gia câu chuyện.
Chỉ yên lặng lắng nghe.
Có những lúc...
Làm người nghe cũng là một niềm hạnh phúc.
Ăn cơm xong, bà nội đang dọn bát thì cả căn nhà bỗng tối sầm.
Chiếc bóng đèn trên trần vụt tắt.
Chiếc quạt máy cũng chậm dần rồi đứng hẳn.
Cả căn nhà chìm vào bóng tối.
Duy hơi giật mình.
"Mất điện rồi?"
Bà nội bật cười như thể chuyện ấy đã quá quen thuộc.
"Ừ."
"Mùa hè."
"Thỉnh thoảng lại thế."
Ông nội chẳng hề tỏ ra bất ngờ.
Ông đứng dậy, mở chiếc tủ gỗ cũ rồi lấy ra một cây đèn dầu nhỏ cùng một chiếc quạt nan.
Ngọn lửa vừa được châm lên, ánh sáng vàng dịu lập tức lan tỏa khắp căn phòng. Không sáng bằng bóng điện, nhưng lại đủ để nhìn rõ khuôn mặt của từng người.
Ông phe phẩy chiếc quạt nan rồi cười.
"Ra sân ngồi."
"Ngoài đó mát hơn."
Duy theo ông bước ra hiên.
Đêm đã buông xuống từ lúc nào.
Không còn ánh nắng.
Không còn cái nóng hầm hập của ban ngày.
Chỉ còn gió.
Những cơn gió rất nhẹ.
Rất mát.
Mang theo mùi lúa, mùi đất và cả hương hoa Điệp thoang thoảng đâu đó trong không gian.
Xa xa.
Khắp các ngôi nhà trong làng cũng lần lượt sáng lên những ánh đèn dầu nhỏ.
Có nhà mang cả bộ bàn ghế ra ngoài sân.
Có nhà trải chiếc chiếu giữa khoảng đất trước hiên.
Tiếng người trò chuyện vọng sang từ đầu ngõ.
Tiếng trẻ con nô đùa.
Tiếng dế.
Tiếng ếch ngoài đồng.
Tất cả hòa quyện vào nhau.
Không ồn ào.
Chỉ khiến người ta cảm thấy...
Đêm mùa hè ở Thanh Khê dường như chưa bao giờ thật sự ngủ.
Ông nội chậm rãi trải một chiếc chiếu cói ra giữa sân.
Chiếc chiếu đã cũ, những sợi cói ở mép ngoài hơi sờn đi theo năm tháng, nhưng vẫn sạch sẽ và thơm mùi nắng. Có lẽ ban ngày bà nội vừa đem phơi, nên khi ngồi xuống vẫn còn cảm nhận được chút hơi ấm còn sót lại.
Bà nội bưng từ trong nhà ra một chiếc đĩa nhỏ đựng vài múi dưa hấu đỏ au đã được ướp trong giếng từ buổi chiều.
"Ăn đi."
"Mát lắm."
Duy cầm lấy một miếng.
Vị ngọt thanh cùng cảm giác mát lạnh lập tức lan khắp miệng, xua tan cái oi bức còn sót lại sau cả một ngày chạy nhảy ngoài đồng.
Ông nội phe phẩy chiếc quạt nan.
Chiếc quạt cũ phát ra những tiếng "phành... phạch..." rất khẽ theo từng nhịp tay đều đặn.
Gió từ chiếc quạt không mạnh.
Nhưng lại mang theo cảm giác dễ chịu mà chiếc quạt máy dường như không bao giờ có được.
Ngoài ngõ.
Một vài đứa trẻ vẫn còn chạy đuổi bắt.
Đứa nào cũng cầm trên tay một cành cây nhỏ, vừa chạy vừa cười đến khản cả giọng.
Thỉnh thoảng lại có tiếng người lớn vọng ra.
"Đừng chạy ra đường!"
"Nhớ về sớm!"
Đám trẻ chỉ đồng thanh đáp:
"Dạ!"
Rồi...
Lại tiếp tục chạy.
Dường như lời nhắc ấy chỉ để người lớn yên tâm hơn.
Chứ chẳng đứa nào thật sự muốn dừng cuộc chơi.
Duy ngồi khoanh chân trên chiếc chiếu.
Lặng lẽ nhìn khung cảnh trước mắt.
Ở thành phố.
Ban đêm luôn rất sáng.
Ánh đèn từ những tòa nhà cao tầng, biển quảng cáo và xe cộ gần như xua tan hoàn toàn bóng tối.
Còn ở Thanh Khê.
Đêm vẫn là đêm.
Tĩnh lặng.
Dịu dàng.
Và đủ tối để con người nhận ra ánh trăng thật sự sáng đến nhường nào.
Bất chợt.
Một đốm sáng xanh nhàn nhạt bay ngang qua bụi chuối sau vườn.
Rồi thêm một đốm nữa.
Một.
Hai.
Ba.
Chỉ trong chốc lát, những đốm sáng nhỏ bé ấy bắt đầu xuất hiện ngày một nhiều hơn, lặng lẽ bay là là trên mặt cỏ, lúc ẩn lúc hiện như những vì sao bé xíu vừa rơi xuống khu vườn.
Duy khẽ mở to mắt.
"Ông..."
"Kia là gì vậy?"
Ông nội nhìn theo hướng tay cậu chỉ rồi mỉm cười.
"Đom đóm."
"Lần đầu thấy à?"
Duy khẽ gật đầu.
Ông cười hiền.
"Hồi nhỏ."
"Mẹ con thích bắt lắm."
"Nó bỏ vào lọ thủy tinh."
"Đến tối."
"Cả cái lọ sáng lấp lánh."
Duy chậm rãi đứng dậy.
Một con đom đóm bay ngang trước mặt.
Ánh sáng nhỏ bé nơi chiếc bụng cứ nhấp nháy theo từng nhịp bay, khi sáng, khi tắt, giống như đang trò chuyện với những người bạn khác giữa màn đêm.
Cậu nhẹ nhàng đưa tay ra.
Con đom đóm không hề sợ hãi.
Nó khẽ đáp xuống đầu ngón tay Duy.
Ánh sáng xanh dịu dàng phản chiếu lên gương mặt cậu.
Nhỏ bé.
Mỏng manh.
Nhưng lại đẹp đến mức khiến người ta không dám thở mạnh.
Duy chăm chú nhìn sinh vật nhỏ trong tay mình.
Rồi khẽ mở bàn tay.
Con đom đóm chậm rãi cất cánh.
Nó bay lên không trung, nhập vào vô số ánh sáng khác đang lững lờ trôi giữa khu vườn.
Chỉ trong chốc lát.
Cả khoảng sân phía sau ngôi nhà dường như đã biến thành một bầu trời đầy sao thu nhỏ.
Không biết từ bao giờ.
Bà nội cũng đã ngồi xuống bên cạnh.
Bà nhìn theo những con đom đóm rồi mỉm cười.
"Hồi còn trẻ."
"Bà cứ nghĩ."
"Đó là những ngôi sao."
"Bị lạc xuống trần gian."
Duy ngước nhìn lên bầu trời.
Rồi lại nhìn xuống khu vườn.
Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi.
Cậu cũng có cảm giác như vậy.
Phía trên.
Là bầu trời đầy sao.
Phía dưới.
Cũng là một bầu trời đầy sao.
Chỉ khác...
Một bầu trời ở rất xa.
Còn bầu trời kia...
Đang nhẹ nhàng bay quanh mình.
Những con đom đóm vẫn chậm rãi bay lượn giữa khu vườn, khi gần khi xa, lúc sáng lúc tối. Duy đứng rất lâu mới chậm rãi quay trở lại chiếc chiếu trải giữa sân.
Ông nội vẫn ngồi đó.
Chiếc quạt nan trên tay đã chậm hơn lúc nãy.
Có lẽ gió đêm đã đủ mát.
Không cần quạt nhiều nữa.
Ông khẽ ngước đầu nhìn bầu trời.
"Đêm nay đẹp."
Duy cũng làm theo.
Ngay khoảnh khắc ấy...
Cậu khựng lại.
Bầu trời trên đầu không còn là khoảng không xám nhạt như ở thành phố.
Nó sâu.
Rất sâu.
Và đầy ắp những vì sao.
Từng chấm sáng li ti nối tiếp nhau trải khắp bầu trời, nhiều đến mức gần như không còn khoảng trống. Một dải sáng mờ kéo ngang qua thiên không, giống như có ai đó dùng chiếc cọ khổng lồ quét nhẹ một vệt bạc lên màn đêm.
Duy lặng người.
Đây là lần đầu tiên trong cả hai cuộc đời...
Cậu nhìn thấy nhiều sao đến như vậy.
Ông nội thấy vẻ mặt ngạc nhiên của cháu thì bật cười.
"Đẹp phải không?"
Duy khẽ gật đầu.
"Đẹp quá..."
Giọng cậu rất nhỏ.
Nhỏ như sợ chỉ cần nói lớn hơn một chút cũng sẽ làm kinh động đến bầu trời.
Ông nội chống hai tay ra sau, chậm rãi ngả lưng xuống chiếc chiếu.
"Ngày xưa."
"Chưa có điện."
"Mùa hè nào cả làng cũng nằm ngoài sân."
"Vừa hóng gió."
"Vừa ngắm sao."
Duy cũng nằm xuống bên cạnh.
Lưng vừa chạm vào mặt chiếu cói, cậu lập tức cảm nhận được mùi thơm rất đặc trưng của sợi cói đã được hong dưới nắng. Cơn gió đêm nhẹ nhàng lướt qua gương mặt, mang theo hương lúa chín thoang thoảng từ những cánh đồng xa.
Hai ông cháu không nói gì.
Chỉ cùng nhau nhìn lên bầu trời.
Sau một lúc lâu, ông nội bỗng đưa tay chỉ về phía một cụm sao.
"Thấy ba ngôi sao đứng gần nhau không?"
Duy nheo mắt nhìn theo.
"Dạ thấy."
"Hồi ông còn nhỏ."
"Cụ cố bảo..."
"Đó là ba người đi gánh nước."
"Đêm nào cũng đi."
"Chẳng bao giờ nghỉ."
Duy bật cười.
"Thật hả ông?"
Ông cũng cười.
"Ai biết."
"Chuyện người xưa kể thôi."
"Nói để trẻ con thích ngắm trời."
Ông lại chỉ sang một dải sáng khác.
"Còn dải kia."
"Có người bảo..."
"Là con sông trên trời."
"Nước trong lắm."
"Đến mức ban đêm cũng phát sáng."
Duy chăm chú lắng nghe.
Cậu biết...
Những câu chuyện ấy không đúng.
Ít nhất là theo những gì khoa học từng giải thích.
Nhưng không hiểu sao...
Cậu lại thích nghe hơn rất nhiều những bài giảng khô khan mà mình từng đọc.
Có lẽ...
Con người từ rất lâu trước khi hiểu được bầu trời, đã dùng trí tưởng tượng để yêu bầu trời trước.
Và điều đó...
Cũng rất đẹp.
Một cơn gió lớn hơn khẽ thổi qua.
Những tàu lá chuối sau vườn va vào nhau phát ra tiếng xào xạc.
Xa xa, tiếng chó sủa vọng lên từ cuối làng rồi nhanh chóng chìm vào màn đêm yên tĩnh.
Duy khẽ hít một hơi thật sâu.
Không khí đêm mùa hè mang theo mùi của cỏ non, của đất sau một ngày hấp nắng và cả mùi khói bếp còn sót lại từ những ngôi nhà quanh xóm.
Cậu từ từ nhắm mắt.
Trong tai vẫn còn tiếng dế.
Tiếng côn trùng.
Tiếng lá cây.
Tiếng quạt nan nhè nhẹ.
Và cả hơi thở đều đặn của ông nội đang nằm bên cạnh.
Đó đều là những âm thanh rất nhỏ.
Nhỏ đến mức nếu ở thành phố, có lẽ sẽ chẳng bao giờ nghe thấy.
Nhưng chính chúng...
Lại làm cho màn đêm trở nên đầy đặn và bình yên.
Duy mở mắt lần nữa.
Bầu trời đầy sao vẫn ở đó.
Không thay đổi.
Cậu bỗng nghĩ...
Có lẽ những vì sao này đã từng soi sáng tuổi thơ của mẹ.
Rồi đến tuổi thơ của ông nội.
Và bây giờ...
Lại đang lặng lẽ soi sáng một mùa hè của cậu.
Không cần nói một lời nào.
Chúng vẫn luôn ở đó.
Âm thầm.
Chờ một người ngẩng đầu lên nhìn.
Hai ông cháu vẫn lặng lẽ nằm trên chiếc chiếu trải giữa sân.
Không ai lên tiếng.
Thế nhưng sự im lặng ấy lại không hề gượng gạo. Dường như khi đứng trước một bầu trời đầy sao như thế này, con người ta luôn vô thức nói ít đi. Có lẽ bởi bất kỳ lời nói nào cũng trở nên quá nhỏ bé trước khoảng không rộng lớn đang trải dài trên đỉnh đầu.
Sau một lúc rất lâu, Duy mới khẽ lên tiếng.
"Ông."
"Hửm?"
"Ông có từng muốn rời khỏi Thanh Khê không?"
Chiếc quạt nan trên tay ông nội chợt chậm lại.
Ông không trả lời ngay.
Ánh mắt vẫn lặng lẽ nhìn về bầu trời xa xăm, nơi những vì sao vẫn âm thầm tỏa sáng như đã từng suốt biết bao năm tháng.
Một cơn gió đêm khẽ thổi qua.
Mái tóc đã bạc trắng của ông khẽ lay động.
Rất lâu sau, ông mới mỉm cười.
"Có chứ."
Duy hơi nghiêng đầu.
"Thật ạ?"
Ông gật đầu.
"Hồi bằng tuổi cháu."
"Ông cũng nghĩ..."
"Thế giới ngoài kia chắc rộng lắm."
"Nên muốn đi."
"Muốn nhìn."
"Muốn biết."
Ông dừng lại một chút rồi khẽ cười.
"Thế là đi thật."
"Ông từng làm đủ nghề."
"Làm phụ hồ."
"Làm bốc vác."
"Có thời gian còn theo người ta lên tận miền núi để đốn gỗ."
Giọng ông đều đều như đang kể về cuộc đời của một người rất xa lạ.
Không có tự hào.
Cũng chẳng có tiếc nuối.
Chỉ đơn giản là đang kể lại những năm tháng tuổi trẻ đã từng đi qua.
"Rồi..."
"Ông lại về."
Duy nhìn sang.
"Sao ông không ở lại?"
Ông nội cúi xuống, nhặt một chiếc lá khô vừa rơi trên chiếu rồi xoay nhẹ giữa các đầu ngón tay.
"Đi nhiều rồi."
"Mới biết."
"Có những nơi rất đẹp."
"Có những người rất tốt."
"Nhưng..."
Ông ngẩng đầu nhìn ngôi nhà nhỏ phía sau lưng.
Ánh đèn dầu hắt ra từ ô cửa sổ vẫn dịu dàng như lúc nãy.
"Về đến cổng."
"Nghe tiếng bà con gọi."
"Ngửi thấy mùi khói bếp."
"Lại thấy..."
"Đây mới là nhà."
Ông bật cười.
Nụ cười rất nhẹ.
"Thế giới rộng thật."
"Nhưng cuối cùng..."
"Ai cũng cần một nơi để trở về."
Duy lặng người.
Cậu không biết nên trả lời thế nào.
Bởi vì...
Cậu hiểu câu nói ấy hơn bất kỳ ai.
Một người đã từng sống qua hai cuộc đời.
Đã từng nghĩ mình không còn thuộc về bất cứ nơi nào.
Thế nhưng chỉ sau chưa đầy một tháng ở Thanh Khê...
Cậu lại bắt đầu mong mỗi buổi chiều được nghe tiếng ông nội gọi vào ăn cơm.
Mong mỗi sáng được ra sông câu cá.
Mong mỗi tối được nằm trên chiếc chiếu cũ ngắm sao.
Có lẽ...
Con người không cần quá nhiều nơi để thuộc về.
Chỉ cần một nơi.
Là đủ.
Đúng lúc ấy, cánh cửa gỗ phía sau khẽ mở.
Bà nội bước ra hiên, trên tay vẫn cầm chiếc khăn vừa dùng để lau bát.
Nhìn hai ông cháu vẫn còn nằm giữa sân, bà khẽ lắc đầu.
"Hai ông cháu..."
"Chưa chịu ngủ nữa à?"
Ông nội quay sang nhìn bà rồi cười.
"Ngắm sao."
Bà nhìn lên bầu trời.
"Ngày nào cũng ngắm."
"Có thấy chán đâu."
Ông chống tay ngồi dậy.
"Có chứ."
Bà hơi ngạc nhiên.
"Thật?"
Ông cười hiền.
"Chán ngắm sao."
"Chứ không chán..."
Ông nhìn bà.
"...ngắm bà."
Bà nội khựng lại một chút.
Rồi bật cười, vừa cầm chiếc khăn khẽ đánh yêu lên vai ông.
"Ông già rồi."
"Còn nói mấy chuyện linh tinh."
Ông chỉ cười.
Không giải thích.
Cũng không nói thêm.
Nhưng ánh mắt nhìn bà vẫn dịu dàng như mặt hồ trong một đêm không gió.
Duy ngồi bên cạnh, bất giác mỉm cười.
Thì ra...
Tình yêu cũng có thể bình yên đến như vậy.
Không cần những lời hứa lớn lao.
Không cần những món quà đắt tiền.
Chỉ cần sau mấy chục năm.
Vẫn có người cùng mình ngồi dưới một bầu trời đêm.
Thế là đủ.
Đêm đã khuya hơn.
Tiếng côn trùng ngoài đồng vẫn rả rích không ngừng.
Những con đom đóm cũng thưa dần, chỉ còn vài đốm sáng nhỏ bé chậm rãi bay quanh bụi chuối sau vườn.
Ông nội đứng dậy, gấp chiếc quạt nan lại.
"Đi ngủ thôi."
"Mai còn dậy sớm."
Duy cũng chậm rãi đứng lên.
Trước khi bước vào nhà, cậu ngoái đầu nhìn lại khoảng sân lần cuối.
Ánh trăng vẫn dịu dàng phủ lên chiếc chiếu cói.
Phủ lên cây khế.
Phủ lên hàng cau.
Và phủ lên cả ngôi nhà nhỏ đã ôm lấy cậu suốt những ngày đầu tiên của mùa hè.
Có những đêm bình yên đến mức người ta không hề nhận ra...
Rằng rồi sẽ có một ngày, chính những ký ức ấy sẽ trở thành ánh sáng dịu dàng nhất, soi đường cho mình đi qua những tháng năm giông bão.