Hermione không thích những kết luận thiếu căn cứ.
Cô càng không thích khi mình đã cẩn thận, đã kiểm tra, đã ghi lại từng chi tiết mà kết quả vẫn không khớp với điều cô dự đoán.
Vấn đề bắt đầu từ một bài thực hành Bùa chú.
Giáo sư Flitwick yêu cầu học sinh kiểm tra xem một vật thể có thể được giữ ổn định trong không trung bao lâu khi chịu tác động của những luồng khí nhẹ. Các nhóm được phát một chiếc lông vũ, một chiếc hộp gỗ nhỏ và một tấm bìa để tạo luồng khí. Họ phải ghi thời gian vật thể giữ được độ cao gần như không đổi trong ba lần thử.
Hermione làm bài cùng Harry và một học sinh Ravenclaw tên Oliver Pike. Ron được xếp vào nhóm khác.
Lần thử đầu tiên, chiếc lông vũ của Hermione giữ được độ cao ổn định trong gần hai mươi giây. Lần thứ hai, nó chao đảo sau mười ba giây. Lần thứ ba, nó rơi xuống chỉ sau tám giây.
Hermione kiểm tra góc đũa, khoảng cách giữa chiếc lông và mép bàn, rồi yêu cầu Harry kiểm tra lại tấm bìa tạo luồng khí.
Không có gì thay đổi rõ rệt.
“Có thể luồng khí không đều,” Harry nói.
“Chúng ta đã đánh dấu vị trí tấm bìa.”
“Đánh dấu vị trí không có nghĩa luồng khí giống hệt nhau.”
Hermione ghi lại câu nói ấy nhưng không đồng ý.
Oliver đề nghị đổi vị trí đứng. Hermione từ chối vì điều đó sẽ tạo thêm một biến số.
Đến lượt thử thứ tư, chiếc lông vũ rơi xuống gần như ngay lập tức.
Hermione nhìn chiếc lông nằm trên bàn.
“Có gì đó sai.”
Harry nhìn cô.
“Đúng. Nhưng chúng ta chưa biết là gì.”
Cô không thích cách Harry nói câu ấy. Nó giống một lời nhắc rằng cô đã quên điều hiển nhiên.
“Vậy chúng ta phải tìm ra.”
Giáo sư Flitwick đi ngang qua, xem kết quả và hỏi nhóm có ghi nhận những thay đổi trong môi trường hay không.
Hermione chỉ vào tấm bìa, các dấu đánh dấu và những con số.
“Chúng em giữ nguyên vị trí, thưa giáo sư.”
“Còn những yếu tố ngoài dự kiến?”
Hermione nhìn ông.
“Chúng em không nhận thấy yếu tố nào.”
Flitwick mỉm cười.
“Không nhận thấy không đồng nghĩa với không tồn tại, trò Granger. Hãy xem lại khu vực xung quanh trước khi kết luận.”
Ông chuyển sang nhóm khác.
Hermione cảm thấy bực bội. Cô đã làm đúng quy trình. Nếu có yếu tố bên ngoài, đáng lẽ phải có dấu hiệu để nhận ra.
Nhưng khi nhìn sang bàn bên cạnh, cô thấy một học sinh đang quạt bằng tấm bìa theo nhịp không đều. Mỗi lần tấm bìa hạ xuống, một luồng khí nhỏ lướt qua mép bàn của nhóm cô.
Hermione lập tức nhìn Oliver.
“Cậu có thấy điều đó không?”
Oliver quay lại.
“Thấy gì?”
“Luồng khí từ bàn bên cạnh.”
“Có thể ảnh hưởng đến kết quả.”
“Đúng. Tại sao cậu không nói?”
Oliver ngạc nhiên.
“Tớ không nhận ra nó ảnh hưởng đến chúng ta.”
Hermione nhìn Harry. Cậu không nói gì.
Cô hiểu mình vừa mắc một sai lầm: cô đã ghi lại những gì nhóm chủ động kiểm soát, nhưng không ghi nhận một yếu tố nằm ngoài phạm vi kế hoạch của mình.
Điều đó không làm quy trình vô ích. Nó chỉ có nghĩa quy trình của cô chưa đủ.
Hermione xin phép giáo sư Flitwick được thực hiện lại bài thử vào cuối giờ.
Ông đồng ý với điều kiện nhóm không làm ảnh hưởng đến những học sinh khác. Hermione chuyển bàn sang một góc xa hơn, dùng hai dải ruy băng mỏng để quan sát luồng khí và ghi lại thời điểm chúng lay động.
Kết quả ổn định hơn, nhưng vẫn có chênh lệch giữa các lần thử.
Harry đề nghị ghi nhận độ lệch thay vì cố buộc mọi kết quả phải giống nhau.
“Chúng ta có thể ghi khoảng dao động,” cậu nói. “Không cần giả vờ rằng lần nào cũng như nhau.”
Hermione nhìn bảng ghi chép.
“Được. Nhưng chúng ta cần thêm lần thử để biết khoảng đó có ổn định không.”
Oliver gật đầu.
Họ tiếp tục thực hiện. Kết quả cuối cùng không hoàn hảo, nhưng đủ nhất quán để Hermione đưa ra nhận xét về giới hạn của phép thuật trong điều kiện ấy.
Khi nộp báo cáo, cô ghi rõ rằng các lần thử ban đầu có thể bị ảnh hưởng bởi luồng khí từ bàn bên cạnh. Cô không khẳng định đó là nguyên nhân duy nhất, vì nhóm chưa kiểm tra được mọi khả năng.
Giáo sư Flitwick đọc báo cáo rồi gật đầu.
“Ta đánh giá cao việc trò phân biệt điều mình quan sát được với điều mình suy luận.”
Hermione cảm thấy nhẹ nhõm. Nhưng cô cũng biết nếu giáo sư không nhắc, có lẽ cô đã nộp báo cáo với một lời giải thích thiếu căn cứ.
Cô không thích việc phải thừa nhận điều đó.
Cô càng không thích việc Harry đã nhận ra vấn đề trước mình.
“Tớ không cố chứng minh cậu sai,” Harry nói khi họ rời lớp.
Hermione quay sang.
“Tớ có nói cậu cố chứng minh tớ sai đâu.”
“Cậu nhìn tớ như thể tớ vừa phá hỏng thí nghiệm.”
“Vì cậu cứ nói rằng chúng ta không biết.”
“Nhưng chúng ta thật sự không biết.”
Hermione dừng bước.
“Cậu có thể nói điều đó mà không làm như thể việc chuẩn bị của tớ chẳng có giá trị gì.”
Harry nhìn cô, có vẻ bất ngờ.
“Tớ không nghĩ nó chẳng có giá trị.”
“Cậu nói rằng đánh dấu vị trí không có nghĩa luồng khí giống nhau. Tớ biết điều đó.”
“Vậy tại sao cậu giận?”
Hermione muốn trả lời ngay, nhưng không tìm được câu nào vừa chính xác vừa công bằng.
Cô giận vì mình đã bỏ sót một yếu tố. Cô giận vì Harry nhận ra trước cô. Cô cũng giận vì một phần trong cô cảm thấy nếu chấp nhận ý kiến của Harry quá nhanh, những nỗ lực chuẩn bị của mình sẽ trở nên vô nghĩa.
Nhưng điều cuối cùng ấy không đúng.
“Có lẽ tớ không thích việc mình đã bỏ sót nó,” cô nói.
Harry gật đầu.
“Tớ cũng không thích khi mình bỏ sót thứ gì.”
“Cậu không giống người ghi chép mọi thứ.”
“Vì tớ không ghi chép mọi thứ.”
Hermione nhìn cậu.
Harry nhún vai.
“Nhưng tớ vẫn có thể sai.”
Cô bật cười dù không định cười.
“Cậu nói điều đó như thể nó chẳng có gì đáng ngại.”
“Không. Tớ chỉ không nghĩ mình có thể tránh được bằng cách chuẩn bị thêm một nghìn lần.”
Hermione im lặng một lúc.
“Có lẽ chúng ta khác nhau ở chỗ đó.”
“Có lẽ.”
Họ tiếp tục đi. Không ai xin lỗi, vì không ai hoàn toàn có lỗi. Hermione vẫn cho rằng việc chuẩn bị cẩn thận là cần thiết. Harry vẫn cho rằng phải chừa chỗ cho những điều không thể dự đoán.
Nhưng lần sau, khi Hermione chuẩn bị một bài thực hành, cô thêm một mục vào cuối bảng ghi chép:
Yếu tố ngoài dự kiến.
Cô không biết liệu mục đó có giúp ích hay không.
Dù vậy, nó vẫn ở đó.