Tối thứ Năm, phòng thảo luận tầng bốn đông hơn thường lệ.
Giáo sư Flitwick đã thông báo từ đầu tuần rằng buổi sinh hoạt của nhóm Bùa chú lần này có khách mời. Người được mời đến từ Viện Bùa chú, chuyên nghiên cứu những hệ thống bảo vệ được thiết lập từ nhiều thế kỷ trước. Draco vốn định đến sớm để chọn chỗ ngồi gần bàn tài liệu, nhưng khi bước vào, cô nhận ra những chiếc ghế phía trước đã kín gần hết.
Cô chọn một chỗ ở hàng thứ hai, đặt sổ ghi chép lên bàn.
Trên bảng có viết chủ đề buổi thảo luận: Duy trì, sửa đổi và tháo gỡ bùa bảo vệ cổ.
Draco đọc lại dòng chữ ấy. Cô đã gặp những cách gọi khác nhau trong các tài liệu gia đình: có nơi gọi là vùng quản lý, có nơi gọi là vùng bảo vệ. Cô vẫn chưa tìm được nguồn độc lập đủ rõ để xác định vì sao hai cách gọi ấy cùng xuất hiện trong hồ sơ về một khu vực.
Cánh cửa mở ra. Giáo sư Flitwick bước vào cùng một người đàn ông trẻ hơn những gì Draco hình dung về một học giả chuyên nghiên cứu bùa chú cổ. Ông mặc áo chùng màu xám sẫm, mang theo một chiếc cặp da mỏng. Draco nhận ra ông trước khi giáo sư giới thiệu.
Adrian Selwyn.
Anh đã trở về nước nghỉ lễ Phục sinh và đến Hogwarts với tư cách khách của giáo sư Flitwick. Draco từng nhận được thư của anh, trong đó có một lời nhắc ngắn: hai cuốn sách của cùng một gia đình không thể được xem là hai nguồn độc lập.
Adrian nhìn thấy cô, khẽ gật đầu. Draco đáp lại bằng một cái gật đầu tương tự rồi mở sổ.
“Các em,” giáo sư Flitwick bắt đầu, “hôm nay chúng ta không học cách dựng một bùa bảo vệ mới. Chúng ta sẽ xem xét một vấn đề khó hơn: khi một hệ thống đã tồn tại rất lâu, ai có quyền quyết định rằng nó cần được sửa đổi hoặc tháo bỏ?”
Một vài học sinh lập tức giơ tay. Giáo sư mời vị khách bắt đầu.
Adrian đặt chiếc cặp lên bàn, lấy ra ba tấm sơ đồ được cuộn lại. Anh không mở cả ba cùng lúc mà lần lượt trải từng tấm, để mọi người nhìn thấy những đường nét và ký hiệu khác nhau.
“Các hệ thống bảo vệ cổ thường được xây dựng theo nhiều lớp,” anh nói. “Có lớp cảnh báo, lớp ngăn chặn và lớp kiểm soát quyền tiếp cận. Một số hệ thống còn có cơ chế duy trì hoạt động ngay cả khi người thiết lập ban đầu không còn hiện diện.”
Một học sinh Ravenclaw hỏi:
“Vậy ai có quyền tắt chúng?”
“Người giữ quyền kiểm soát.”
Adrian trả lời khá nhanh.
“Nếu quyền kiểm soát được giao cho một người hoặc một nhóm người cụ thể, việc tháo gỡ phải được thực hiện theo đúng thẩm quyền ấy. Không thể để bất cứ ai tìm thấy một hệ thống cũ cũng tự ý can thiệp.”
“Như vậy an toàn hơn,” một học sinh Slytherin nói.
“Đúng,” Adrian đáp. “Một hệ thống có nhiều người cùng giữ quyền có thể bị lợi dụng. Nếu mỗi người đều có thể thay đổi cấu trúc, nguy cơ bị phá hoại sẽ tăng lên.”
Giáo sư Flitwick không phản bác ngay. Ông đi đến bên sơ đồ, dùng đầu đũa phép chỉ vào một vòng ký hiệu ở góc dưới.
“Nhưng giả sử người giữ quyền kiểm soát qua đời, mất tích hoặc không thể tiếp cận hệ thống thì sao?”
Adrian nhìn sơ đồ.
“Đó là vấn đề về kế thừa quyền hạn.”
“Và nếu không có hồ sơ ghi lại người kế nhiệm?”
“Có thể phải tìm cách khôi phục quyền kiểm soát từ những dấu vết còn lại.”
“Còn nếu không thể khôi phục?”
Giáo sư Flitwick dừng lại, để câu hỏi được nghe rõ.
“Nếu người giữ quyền đã mất, hồ sơ thất lạc và hệ thống vẫn tiếp tục hoạt động, chúng ta có nên giữ nguyên nó vô thời hạn không?”
Một học sinh ở hàng đầu lên tiếng:
“Tháo bỏ cũng nguy hiểm. Có thể hệ thống đang bảo vệ một thứ gì đó mà chúng ta không biết.”
“Đó là lý do không nên can thiệp tùy tiện,” Adrian nói.
“Nhưng giữ nguyên cũng có thể nguy hiểm,” giáo sư Flitwick đáp. “Một cánh cửa được khóa để bảo vệ người bên trong không còn làm đúng nhiệm vụ nếu người bên trong cần được đưa ra ngoài mà không ai mở được.”
Draco ngẩng đầu.
Cô nghĩ đến những hồ sơ mình đã đọc, đến các tấm biển được thay hoặc giữ lại, đến những dấu hiệu mà người thợ sửa chữa gọi là dấu kiểm tra. Cô chưa biết chúng có liên quan gì đến một hệ thống bảo vệ hay không. Cô cũng không có căn cứ để khẳng định hành lang phía Tây từng được xây dựng với mục đích đặc biệt.
Nhưng câu hỏi của giáo sư khiến cô nhớ đến một điều: một hệ thống có thể vẫn tồn tại trong khi lý do ban đầu của nó đã biến mất.
Draco giơ tay.
Giáo sư Flitwick nhìn về phía cô.
“Em có câu hỏi gì, trò Malfoy?”
“Vậy làm sao biết một hệ thống cũ còn làm đúng việc của nó?”
Không ai trả lời ngay.
Adrian nhìn cô, rồi nhìn lại những tấm sơ đồ. Một học sinh Ravenclaw mở miệng định nói, nhưng cuối cùng lại thôi.
Giáo sư Flitwick bước đến gần bàn.
“Đó là câu hỏi cần được trả lời trước khi chúng ta quyết định giữ lại hay tháo bỏ bất cứ thứ gì.”
“Có thể kiểm tra chức năng hiện tại của nó,” Adrian nói sau một lúc. “So sánh với hồ sơ thiết kế, xác định các lớp bùa còn hoạt động và xem chúng có gây ra tác động ngoài dự kiến hay không.”
“Nhưng nếu hồ sơ thiết kế không đầy đủ?” Draco hỏi.
“Thì việc kiểm tra sẽ khó hơn.”
“Còn nếu người thiết lập ban đầu đã mất?”
Adrian không trả lời ngay. Anh khép một phần sơ đồ lại.
“Ta cần biết hệ thống được thiết lập để làm gì trước khi quyết định thay đổi nó.”
“Nhưng nếu không tìm được mục đích ban đầu thì sao?”
Lần này, Adrian nhìn thẳng vào Draco.
“Ta chưa có câu trả lời đầy đủ cho trường hợp đó.”
Giáo sư Flitwick gật đầu, không cố ép cuộc tranh luận đi đến một kết luận. Ông chuyển sang một ví dụ khác, nói về một bùa bảo vệ từng được duy trì qua nhiều thế hệ nhưng phải thay đổi sau khi khu vực được mở rộng. Các học sinh tiếp tục đặt câu hỏi. Draco ghi chép, nhưng bên cạnh những ý chính, cô để trống một khoảng giấy.
Cô chưa biết mình cần ghi điều gì vào đó.
Khi buổi thảo luận kết thúc, Adrian ở lại thu dọn sơ đồ. Draco đợi những học sinh khác ra gần hết mới bước đến.
“Anh không trả lời câu hỏi của em.”
“Vì anh không có câu trả lời.”
“Anh có thể nói rằng cần kiểm tra thêm.”
“Anh đã nói điều đó.”
Draco nhìn những tấm sơ đồ đang được cuộn lại.
“Vậy ai quyết định khi nào đã kiểm tra đủ?”
Adrian đặt sợi dây buộc quanh cuộn giấy.
“Người có trách nhiệm với hệ thống. Nhưng người đó cũng phải chịu trách nhiệm nếu quyết định sai.”
“Nghe giống như mọi việc đều quay lại người giữ quyền.”
“Bởi vì quyền hạn không thể tách khỏi trách nhiệm.”
Draco không đồng ý hoàn toàn. Nếu chỉ một người được quyền quyết định, hệ thống có thể phụ thuộc vào sự hiểu biết và thiện chí của người đó. Nhưng nếu quá nhiều người được quyền can thiệp, không ai có thể đảm bảo rằng cấu trúc ban đầu không bị phá hỏng.
Cô không nói ra suy nghĩ ấy.
Adrian nhìn cuốn sổ trên tay cô.
“Em đang nghiên cứu một hệ thống cụ thể à?”
“Chỉ là một số hồ sơ cũ.”
“Có đầy đủ không?”
“Không.”
“Vậy đừng vội đặt tên cho thứ em chưa hiểu.”
Draco khép sổ.
“Em biết.”
“Anh không nói em không nên tìm hiểu. Chỉ là nếu em có ba tài liệu mâu thuẫn nhau, em không thể chọn tài liệu mình thích nhất rồi xem đó là kết luận.”
Draco nhớ lại lá thư anh gửi trước đây. Cô đã không thích lời nhận xét ấy khi đọc lần đầu, nhưng đến lúc này, cô không thể phủ nhận nó đúng.
“Em sẽ xem lại.”
Adrian gật đầu rồi rời phòng cùng giáo sư Flitwick.
Draco đứng lại thêm một lúc, nhìn chiếc bảng đã được xóa gần hết. Câu hỏi của cô vẫn chưa có đáp án. Nhưng ít nhất, cô đã biết mình không thể giải quyết nó chỉ bằng cách tìm thêm một cuốn sách có cùng cách gọi với những cuốn đã đọc.
Trong phòng ngủ Slytherin, Draco ngồi ở bàn viết gần cửa sổ.
Những học sinh khác đã thay đồ ngủ và bắt đầu nói chuyện về buổi thảo luận. Có người cho rằng giáo sư Flitwick đã cố tình đặt một câu hỏi không có đáp án. Một người khác nói Adrian Selwyn quá thận trọng, rằng một hệ thống có thể kiểm tra được thì cũng có thể sửa được.
Draco không tham gia.
Cô mở sổ, viết ngày tháng ở đầu trang rồi ghi lại ba ý:
Một người giữ quyền: hạn chế nguy cơ bị can thiệp trái phép.
Nhiều người giữ quyền: giảm sự phụ thuộc vào một cá nhân, nhưng tăng nguy cơ xung đột hoặc phá hoại.
Không có hồ sơ đầy đủ: chưa thể xác định chức năng ban đầu và tiêu chí đánh giá.
Cô dừng bút ở dòng thứ ba.
Bên dưới, Draco viết một câu khác:
Không thể lấy việc hệ thống vẫn hoạt động làm bằng chứng rằng nó vẫn hoạt động đúng mục đích.
Cô đọc lại, sửa từ “mục đích” thành “chức năng”, rồi lại đổi về từ cũ. Cuối cùng, cô gạch bỏ cả câu và viết một dòng ngắn hơn:
Tồn tại lâu không đồng nghĩa với vẫn làm đúng điều cần làm.
Lần này, cô giữ nguyên.
Hai ngày sau, thư từ thái ấp được chuyển đến phòng sinh hoạt chung Slytherin. Draco nhận ra nét chữ của cha trên phong bì trước khi mở nó.
Lucius viết rằng ông đã đọc phần đề cương cô gửi trước kỳ nghỉ. Ông không nhận xét nhiều về cách trình bày, chỉ khoanh một đoạn trong phần đánh giá hệ thống bảo vệ cổ và ghi bên lề:
Hồ sơ không đầy đủ thì kết luận phải dè dặt. Không được dùng giả định thay cho bằng chứng.
Draco đọc câu ấy hai lần.
Đó chính là điều cô định nói trong buổi trình bày sắp tới. Cô đã viết một đoạn về giới hạn của việc đánh giá các hệ thống cũ khi thiếu hồ sơ thiết kế, nhưng vẫn chưa quyết định có nên đưa nó vào phần kết luận hay không.
Cha cô không hề nói rằng cô đã làm tốt. Ông cũng không chỉ ra cô đã sai ở đâu. Ông chỉ đánh dấu đúng chỗ cô đang băn khoăn.
Draco gấp lá thư lại.
Cô không biết nên nhẹ nhõm vì ông đã hiểu điều cô muốn trình bày, hay bực bội vì ngay cả khi không có mặt, ông vẫn có thể nhìn thấy điểm yếu trong bài viết của cô.
Cô đặt thư vào ngăn bàn, rồi kéo bản đề cương lại gần.
Lần này, cô không xóa đoạn ấy.
Buổi trình bày của Draco diễn ra vào tối thứ Năm tuần kế tiếp.
Cô đã chuẩn bị một tập tài liệu ngắn, gồm ba phần: xác định chức năng ban đầu, kiểm tra tình trạng hiện tại và đánh giá hậu quả nếu tiếp tục duy trì hoặc tháo gỡ. Cô không đưa ra một quy trình cụ thể cho mọi hệ thống, bởi các ví dụ trong tài liệu cho thấy mỗi loại bùa bảo vệ có cấu trúc và điều kiện vận hành khác nhau.
Giáo sư Flitwick ngồi ở đầu bàn. Adrian cũng có mặt, nhưng lần này anh không đứng ra thuyết trình. Anh chỉ ngồi nghe như những người tham dự khác.
Draco bắt đầu bằng một ví dụ về bùa bảo vệ cổng thành được thiết lập từ nhiều thế hệ trước. Sau khi khu vực bên ngoài thay đổi, bùa vẫn hoạt động nhưng phạm vi cảnh báo không còn phù hợp. Người quản lý phải lựa chọn giữa việc giữ nguyên cấu trúc cũ, sửa đổi từng lớp hoặc tháo bỏ toàn bộ.
Cô trình bày từng khả năng, đồng thời chỉ ra những thông tin cần có trước khi đưa ra quyết định.
“Không thể đánh giá một hệ thống chỉ dựa vào tuổi đời,” Draco nói. “Cũng không thể cho rằng việc nó vẫn hoạt động chứng minh rằng chức năng ban đầu còn được duy trì. Cần xác định mục đích thiết lập, quyền kiểm soát, những thay đổi đã xảy ra và hậu quả có thể phát sinh khi can thiệp.”
Cô chuyển sang phần giới hạn.
“Nếu hồ sơ bị thất lạc hoặc không đầy đủ, chúng ta không thể tái dựng toàn bộ cấu trúc chỉ từ một vài ký hiệu còn sót lại. Những ký hiệu đó có thể là dấu hiệu của hệ thống ban đầu, nhưng cũng có thể là dấu kiểm tra, ghi chú sửa chữa hoặc quy ước được bổ sung về sau.”
Một số học sinh ghi chép. Elinor, cô gái Ravenclaw từng đặt nhiều câu hỏi trong các buổi trước, giơ tay.
“Nếu hồ sơ mất một nửa thì cậu đánh giá bằng gì?”
Draco nhìn cô.
Câu hỏi này không nằm ngoài dự đoán. Cô đã tự hỏi nó nhiều lần khi chuẩn bị bài, nhưng chưa tìm được tiêu chí nào đủ chắc chắn để áp dụng cho mọi trường hợp.
“Tôi chưa có tiêu chí.”
Elinor hơi nhướng mày.
“Vậy phần trình bày của cậu chưa hoàn chỉnh?”
“Đúng. Tôi có thể nêu những thông tin cần tìm và những nguy cơ phải đánh giá, nhưng chưa thể đưa ra một tiêu chí chung để kết luận khi hồ sơ mất một nửa.”
Draco đặt tập tài liệu xuống.
“Tôi nghĩ sẽ không đúng nếu đưa ra một quy tắc chỉ để phần trình bày có vẻ đầy đủ.”
Giáo sư Flitwick gật đầu.
“Đó là một giới hạn cần được ghi nhận, trò Malfoy. Không phải câu hỏi nào cũng cần một đáp án ngay trong buổi học.”
Adrian không nói gì. Anh chỉ nhìn cô một lúc rồi cúi xuống ghi chép.
Cuộc thảo luận tiếp tục với những câu hỏi về quyền kế thừa, trách nhiệm của người quản lý và khả năng kiểm tra các lớp bùa khi không có sơ đồ hoàn chỉnh. Draco trả lời những điều cô đã tìm hiểu được, còn những điểm chưa chắc chắn, cô nói rõ rằng mình chưa có đủ dữ liệu.
Khi buổi sinh hoạt kết thúc, cô thu dọn giấy tờ. Không có lời khen đặc biệt nào, cũng không có ai phản đối gay gắt. Nhưng cô không thấy cần phải lấp đầy khoảng trống trong bài bằng một câu trả lời mình không tin tưởng.
Trở về phòng ngủ, Draco mở sổ ở trang đã viết từ tuần trước. Cô chép lại câu kết luận, lần này đặt nó dưới tiêu đề bài trình bày:
Một truyền thống đáng giữ không nhất thiết là truyền thống không bao giờ thay đổi.
Cô nhìn chữ “đáng” một lúc, rồi dùng bút gạch chân từ ấy.
Nếu phải giữ lại một thứ chỉ vì nó đã tồn tại lâu, người ta sẽ không bao giờ biết lúc nào cần thay đổi. Nhưng nếu tháo bỏ chỉ vì không còn hiểu nó, hậu quả có thể còn nghiêm trọng hơn.
Draco đóng sổ, cất nó vào ngăn kéo.