“Cities have the capability of providing something for everybody, only because, and only when, they are created by everybody.”
(Thành phố chỉ có thể đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người, khi và chỉ khi, nó được tạo nên bởi tất cả mọi người.)
— Jane Jacobs, The Death and Life of Great American Cities (1961)
Tầng hai tòa nhà The CUBE là một không gian mở đậm chất công nghiệp với trần bê tông thô, đường ống sơn trắng và những mảng tường gạch cũ. Ánh sáng từ dãy cửa sổ hướng Đông tràn vào, rọi qua các dãy bàn gỗ sáng màu lên mặt sàn mài bóng.
Châu đặt ba lô xuống ghế. Buổi sáng đầu tiên trở lại văn phòng sau ba tuần vắng mặt vì trận thủy đậu, đập vào mắt cô là một chồng bưu kiện mẫu vật liệu xếp cao ngang thắt lưng ngay trước bàn mình, dấu vết cho thấy dự án Bình Thạnh vẫn chạy đều đặn đúng tiến độ.
Cô quan sát một vòng. Bàn Khoa còn trống, chiếc tai nghe chụp tai vẫn treo ở góc màn hình. Bàn Liên có ly cà phê nghi ngút khói, nhưng người thì không thấy đâu. Từ phía góc bếp, tiếng nước máy vừa tắt thì Liên bước tới, mắt sáng lên khi thấy cô. "Ủa, chị Châu!"
"Hé lô Liên."
"Chị khỏe hẳn chưa?" Liên nghiêng đầu soi từng centimet trên mặt Châu như đang soi một bức tranh giả. "Mặt vẫn hơi xanh xao nha. Có bị sẹo gì không?"
"Hết trơn rồi, đừng có soi nữa, kỳ quá."
Liên gật gù rồi hạ thấp giọng, ánh mắt đầy vẻ tò mò. "Không sao, chị vẫn xinh để đi hẹn hò. Nghe nói cuối tuần đi xem triển lãm ở New Soul với ai đó xịn lắm, đi xe hơi đàng hoàng nha."
Châu đỏ mặt, nhướng mày. "Ai nói với em vậy?"
"Bạn Ngân chị gặp ở đó cũng là bạn em, học cùng trường mình mà chị." Liên quay đi, còn cố tình cười ra tiếng hi hi.
Liên kém Châu hai khóa ở trường Kiến trúc. Một cô gái tỉnh lẻ đi lên bằng thực lực, tự bươn chải làm thêm và lăn lộn tham gia phong trào để trụ lại ở Sài Gòn. Trong công việc, Liên là người duy nhất Châu tin tưởng giao việc phản biện các báo cáo dữ liệu của mình, sắc sảo, lý trí nhưng không cứng nhắc. Còn bước ra khỏi guồng quay đó, Liên lại là đứa em lặng lẽ bênh vực Châu trong mọi chuyện. Một người thực tế như vậy, nhưng trưa nào cũng dành trọn giờ nghỉ để đọc tiểu thuyết ngôn tình. Nhìn Liên, Châu luôn thấy một sự cân bằng dễ chịu.
Từ phía nhà vệ sinh, Đạt đẩy cửa bước ra. Vừa nghe tiếng Minh Châu, cậu khựng lại một nhịp rồi lao thẳng đến bàn cô, hai tay chống xuống mặt gỗ, ghé sát mặt nhìn. "Chị Châu về rồi hả trời!! Em nhớ chị dễ sợ luôn. Không có chị cười ha ha, văn phòng buồn thiu à!" Cậu ấy nói không ngừng. "Chi, chị xem Quang Hùng MasterD hát bài 'Trói Em Lại' chưa? Cuốn dã man luôn đó!"
"Chưa coi." Châu đi vào bếp pha một ly cà phê pha máy.
"Ủa?" Đạt đi theo, mặt thộn ra như vừa nghe tin sốc. "Chị nghỉ ốm hai tuần mà không cày Anh Trai luôn hả?"
"Chị dành hai tuần đó để suy ngẫm về ý nghĩa cuộc đời và cười ha ha." Châu vừa nói vừa lấy ly cà phê, rồi quay về bàn, kéo ghế ngồi xuống.
"Thế là chị bỏ lỡ cả thế giới rồi!" Đạt kéo phắt chiếc ghế xoay ngồi sát vào cô, tay bấm điện thoại thoăn thoắt. "Để em tóm tắt lại cho, bắt đầu từ khúc..."
"Đạt. Ồn quá!" Liên vẫn dán mắt vào màn hình, gõ phím tạch tạch. "Chị Châu còn chưa kịp ngồi ấm chỗ nữa."
"Thôi, để chị uống xong hớp cà phê đã," Châu cười trừ.
Đạt đành ấm ức cất điện thoại vào túi, môi chu ra, rõ ràng là đang gồng mình vì không được xả cơn sốt thần tượng.
Tám giờ rưỡi, Khoa bước vào, mang theo mùi gió đường phố bám trên chiếc áo khoác da ngầu đét. Anh lướt qua bàn Châu, hỏi công việc thay cho lời chào. "Châu sống lại rồi à? Dữ liệu khảo sát Bình Thạnh gửi về chưa, em?"
"Rồi anh. Tối qua em gửi rồi. Anh check email đi."
"Được."
Khoa cởi áo khoác, ngồi xuống ghế, rồi bật máy. Trong lúc đợi máy khởi động, anh liếc nhanh qua màn hình đối diện. Từ góc độ này, Minh Châu trông vẫn còn hơi gầy sau trận ốm. Nhưng ngay sau đó, ánh mắt anh lại trượt sang bàn Liên, dừng ở đó một lúc lâu. Châu bắt gặp ánh mắt đó, cười nhẹ.
"Mà, anh Khoa," Đạt lại không nhịn nổi, chen ngang vào bầu không khí yên lặng của ba anh chị lớn. "Bài 'Trói Em Lại' đó hợp gu anh lắm nè, hát về mấy người lạnh tanh mà cứ thích trói buộc người khác bằng deadline đó!"
Châu bật cười sặc một tiếng, đặt ly cà phê xuống bàn, vội vàng đứng dậy vào bếp tìm khăn giấy để lau bàn.
Đạt được đà chạy theo. "Chị Châu thấy em nói có đúng không? Chị có bị anh Khoa lấy deadline trói chị không?"
Châu không nhịn được cười. Tiếng cười đầu tiên bật ra như tiếng cá heo kêu, the thé và không kiểm soát được. Châu nghe thấy chính âm thanh đó, càng buồn cười hơn, cười đến mức nấc cụt.
"Chị Châu lại như vậy rồi," Liên cũng cười lây. "Cười đến mức nấc cụt rồi kìa."
Khoa lườm một phát vào trong gian bếp mở, ra lệnh. "Đạt. Chuẩn bị tài liệu họp đi, gần chín giờ rồi."
Đạt lầm bầm. "Còn tới 18 phút nữa đó, anh." Nhưng cậu ta vẫn bắt đầu đi sắp xếp bàn ghế.
Văn phòng không có phòng họp kín. Ngoài phòng riêng của chị Thương, không gian hoàn toàn mở để tự do va chạm ý tưởng. Bàn làm việc cũng được sắp xếp phóng khoáng chứ không ngay ngắn. Mỗi nhân viên đều được trang bị một chiếc máy tính xịn và một chiếc bàn vẽ tay. Lâu lâu, mọi người lại thay đổi cách bố trí không gian này để mới mẻ. Đây vừa là xưởng thiết kế, nơi tranh luận và đôi khi là nơi khui bia ăn mừng sau mỗi dự án kết thúc.
Chị Thương bước vào với ly cà phê mang từ nhà. Vừa đặt túi xuống bàn họp, ánh mắt chị đã dán thẳng vào Châu. "Khỏe chưa?"
"Dạ, khỏe rồi, chị."
Chị Thương nhìn dò xét một lượt rồi mới kéo ghế. Đúng chín giờ, chị chốt gọn. "Họp đi. Dự án Bình Thạnh nào?"
Chị Hà, tài vụ văn phòng, cũng vừa mới đến, vẫy tay chào mọi người rồi ngồi xuống. Cả nhóm vây quanh một chiếc bàn lớn. Châu kết nối laptop với bảng thuyết trình di động. Cô bắt đầu.
"Dự án không gian văn hóa Bình Thạnh," Châu mở file. "Khu đất chữ L 300 m² của UBND Phường Bảy. Vấn đề chính là nắng hướng Tây chiếu thẳng từ 2h-5h chiều. Em đề xuất kích hoạt không gian thử nghiệm trong hai ngày cuối tuần, căng bạt, đặt ghế tạm để xem hành vi sử dụng thực tế của dân trước khi vẽ ý tưởng."
"Chi phí thử nghiệm lấy ở đâu? Phường không tự duyệt chi được," chị Thương hỏi. "Tách riêng phần đó ra. Tuần này làm việc lại với Phường về pháp lý, rồi tính hướng tự tài trợ như khoản R&D*."
"Dạ, em hiểu rồi. Còn một chi tiết rất thú vị nữa," Châu gọi mọi người chú ý lại màn hình. "Cạnh khu đất có cái bệ xi măng cũ, cao bốn mươi phân, rộng tầm một mét, hoàn toàn vô danh, không tính năng. Nhưng người ta lại rất thích ngồi ở đó. Từ mấy cô bán hàng rong, tụi con nít leo trèo, đến ông bảo vệ đối diện ra hút thuốc."
Đạt bắt đầu ngước lên nghe chăm chú.
"Cái bệ đó không phải ghế, không có tựa, cũng chẳng có bóng mát. Nhưng người ta vẫn chọn ngồi vì vị trí của nó khớp hoàn toàn với hành vi sinh hoạt tự nhiên. Lúc quan sát, em nhớ tới một logic trong triển lãm ảnh: người ta dừng lại trước một bức hình nhiều khi không phải vì nó đẹp nhất, mà vì ánh sáng và góc đứng ở chỗ đó vừa vặn nhất."
"Vậy mình giữ nguyên cái bệ đó luôn, khỏi thiết kế lại," Liên gật gù.
"Đúng. Chừa khoảng trống cho những sinh hoạt tự nhiên đó diễn ra, và tạo điều kiện cho chúng xảy ra nhiều hơn." Châu đóng file ảnh. "Tuần này em sẽ hoàn thiện ghi chú. Tuần sau đi khảo sát vòng cuối để nộp báo cáo trước cuối tháng."
Chuyển sang các dự án khác, Đạt và Liên nhanh chóng cập nhật: Sân chơi tái chế Bình Chánh. Đạt hào hứng kể vụ lũ trẻ biến trạm đọc sách thành căn cứ trốn tìm làm xệ cả bản lề. Khoa đề nghị hỗ trợ thay bản lề chịu lực, quyết toán vào phí bảo hành. Phương án ghế gập đa năng cho dự án Hẻm Xanh Quận 4 cũng sắp hoàn tất. Để giải quyết vấn đề người dân sợ ghế ngồi tốn diện tích, chắn lối đi, Liên đã thiết kế ghế gập sát tường, có thể mở ra, gập lại và khóa lại sau tám giờ tối. Mấy hộ đầu hẻm khoái quá còn tự nguyện kéo thêm đèn LED để khu vực ghế nổi bật vào ban đêm.
"Tốt. Câu chuyện hậu trường luôn giá trị hơn bản vẽ hoàn công," chị Thương gật đầu, nhấp một ngụm cà phê rồi gõ nhẹ ngón tay xuống bàn.
Chị Thương còn giao thêm một nhiệm vụ mới. "Thứ Năm tuần này có buổi làm việc với một quỹ đầu tư tác động đang rót vốn vào một dự án cải tạo khu chợ cũ. Họ muốn nghe kinh nghiệm, kế hoạch thu thập dữ liệu hành vi và tác động xã hội của mình trước khi quyết định hợp tác. Châu phụ trách trình bày nhé." Chị Thương dặn thêm: "Nói sao cho bên đầu tư hiểu, đừng nói kiểu hội thảo."
"Dạ," Châu gật đầu, nhưng trong đầu chưa hình dung ra "kiểu bên đầu tư hiểu" nghĩa là phải nói thế nào.
Chị Thương quay sang chị Hà. "Tài chính có gì cần để ý không? Triển khai luôn cái việc 'vặt' kia đi."
Chị Hà nhấn mạnh chiến lược "lấy ngắn nuôi dài" cho quý tới, rồi chuyển slide sang hình ảnh sinh viên, nói thêm: "Đại học B đặt mình workshop cuối tuần về 'thu thập và xử lý dữ liệu hành vi'.' Thù lao ổn lắm, đủ để tụi mình có tiền ăn vặt trong vài tháng. Ai xung phong?"
Căn phòng lập tức rơi vào im lặng né tránh. Khoa cắm cúi xoay bút, Liên vờ chỉnh file, Đạt lén nhìn sang chỗ khác. Làm việc với sinh viên tuy vui nhưng cực kỳ tốn năng lượng, trong khi lịch trình của ai cũng đã nghẹt thở.
Châu khẽ hắng giọng. "Để em đứng lớp cho."
Chị Hà ngạc nhiên. "Em mới ốm dậy đó, Châu."
"Tuần này em chủ yếu đi thực địa, tự sắp xếp được," Châu mỉm cười. "Với lại, em muốn mượn năng lượng tươi trẻ của sinh viên để lên ý tưởng thiết kế cho cái bệ xi măng bên Bình Thạnh."
"Cứu tinh đây rồi!" Chị Hà thở phào. "Đạt, phụ trách hình ảnh, hỗ trợ chị Châu, cấm lười!"
Đạt thẳng lưng, giơ tay như chào cờ, thể hiện sự cam kết nghiêm túc của mình.
"Giải tán, ai về việc nấy." Chị Thương kết thúc cuộc họp.
Lúc đi về phòng làm việc, chị thả hộp bánh mì kẹp mang từ nhà xuống bàn Châu. "Ăn đi. Tôi không muốn tuần sau lại duyệt cái đơn xin nghỉ ốm nào nữa đâu."
Liên thấy cảnh đó, khẽ tủm tỉm cười. Chị Thương lúc nào cũng vậy, nghiêm khắc nhưng luôn tinh ý quan sát từng người, nhất là với Châu.
Chỉ trong một buổi sáng, Châu đã nhận thêm mấy đầu việc: vừa làm dự án Bình Thạnh, chuẩn bị bài nói chuyện với quỹ đầu tư, lại ôm luôn buổi workshop ở Đại học B. Không phải mọi người đùn đẩy việc cho cô, mà vì trong văn phòng, việc thu thập và phân tích dữ liệu hành vi công cộng là sở trường của Châu. Cô làm vừa nhanh vừa nhạy, mà phần phân tích này lại quyết định trực tiếp đến cả phương án thiết kế lẫn chi phí chạy dự án của cả team. Chị Thương vẫn muốn nâng nghiệp vụ phần này cho cả nhóm, nhưng trước mắt, Châu vẫn là người làm tốt nhất.
Giữa giờ chiều, Châu ngồi lại trước màn hình, nhìn tập tài liệu về khu chợ rồi mở khung chat với Khôi. Từ sau buổi triển lãm cuối tuần, cô nhắn anh vài câu cảm ơn rồi không nói thêm câu nào nữa. Ngón tay cô gõ lên bàn phím. Gõ, xóa, rồi lại gõ, có chút hồi hộp.
Chưa kịp nghĩ tiếp thì chị Hà đã bước đến đưa cho Châu một tập tài liệu. "Châu, đây là yêu cầu workshop từ bên Đại học B. Có phần thực hành, gói gọn trong bốn tiếng. Cuối tháng này nhé."
Cô đọc lướt qua tài liệu. "Được rồi, chị. Chị báo họ nhận lời giúp em, nhớ cc em vào email để em trao đổi thêm nha. Em muốn điều chỉnh nội dung một chút để sinh động hơn."
Chị Hà vừa ra dấu đồng ý thì Liên vươn tay khều Châu, nhờ cô qua xem phần đánh giá dữ liệu hành vi đầu vào mà Liên vừa làm. Công việc cuốn đi. Mãi một lúc sau, Châu mới quay lại khung chat. Cô gõ tiếp dòng tin nhắn dở dang. Rốt cuộc, cô không gửi tin nhắn cho Khôi.
Chiều thứ Tư, Châu hoàn thành một bản thuyết trình ngắn cho buổi gặp gỡ với nhà đầu tư. Cô đã cẩn thận tham khảo ý kiến vài người quen trong giới khởi nghiệp để dựng slide chuẩn chỉnh như một startup đi gọi vốn thực thụ. Số liệu đủ đầy, danh mục dự án thành công của The CUBE trông rất bắt mắt, nhưng Châu vẫn cảm thấy có điều gì đó chưa trọn vẹn.
Châu lại mở khung chat với Khôi lần nữa. Chần chừ hồi lâu, tự thuyết phục rằng đây là lý do công việc. Cô hít thở một hơi rồi gửi đi vài dòng khách sáo.
Minh Châu: Anh Khôi, anh có khỏe không?
Minh Châu: Thứ Năm tôi phải trình bày kế hoạch thu thập dữ liệu hành vi cho một dự án được tài trợ bởi một quỹ đầu tư tác động. Người làm quỹ đầu tư như anh nghe cái gì thì thấy thuyết phục?
Biểu tượng ba chấm hiện lên ngay lập tức. Khôi đang trả lời tin nhắn của Châu.
Gia Khôi: Cô Châu, tôi vẫn khỏe... như 5 ngày trước cô mới gặp đó.
Cố ý đáp lại câu thăm hỏi xa cách cho có của Châu đây mà.
Gia Khôi: Nay cô thắc mắc về công việc của tôi rồi à?
Minh Châu: Tôi hỏi chung chung thôi mà.
Gia Khôi: Cả buổi triển lãm, cô có vẻ không mấy hứng thú với công việc của tôi. Giờ cần thì nhớ ra tôi làm nghề gì liền.
Châu đọc lại dòng tin nhắn, ngơ ngác vài giây. Cái tên thù dai này, hay cô block anh luôn đi nhỉ. Cô mím môi gõ.
Minh Châu: Vậy anh có muốn trả lời không?
Gia Khôi: Muốn. Dân đầu tư không nghe lý thuyết cộng đồng thuần túy. Dù là quỹ ESG** hay quỹ thường, điều khiến họ xuống tiền là sự an toàn của vốn và khả năng sinh lời bền vững.
Châu chăm chú nhìn vào màn hình. Đạt lại bắt đầu lầm bầm hát "Catch Me If You Can", hát sai ngay một từ ở đoạn điệp khúc. Đúng lúc đó, cái máy điều hòa già nua nhỏ một giọt nước ngay giữa tập tài liệu quan trọng cái chóc, khiến cậu nhóc nhảy dựng lên, la inh ỏi.
Châu nhìn thấy cảnh tượng đó cũng nheo mắt cười. Cô định gõ hỏi tiếp thì tin nhắn mới của Khôi lại nhảy lên.
Gia Khôi: Nhưng nói hết trong tin nhắn thì phí quá.
Minh Châu: Phí gì?
Gia Khôi: Tối nay mời tôi ăn đi, tôi nói tiếp cho nghe.
Châu nhìn dòng chữ trên màn hình, trong lòng thoáng buồn cười. Cô cũng tự hiểu rõ bản thân. Cô gửi tin nhắn ban đầu vốn dĩ chẳng phải vì thiếu người hỏi. Cô chỉ đang tìm một cái cớ. Và có vẻ Khôi đủ tinh tế để đọc vị sự giả bộ đó của cô. Ai đang gài kèo ai đây?
Minh Châu: Anh muốn ăn tối lúc mấy giờ?
"Chị Châu, chị tủm tỉm cười gì vậy?" Đạt bất thình lình ghé đầu sang.
Châu nghiêng đầu, mắt vẫn dán vào màn hình máy tính, đuổi thẳng. "Không có gì. Né ra chỗ khác cho chị làm việc."
__________
*R&D: Research & Development, nghiên cứu và phát triển
** ESG: Environmental, Social, and Governance (Môi trường, Xã hội và Quản trị), đây là bộ ba tiêu chuẩn dùng để đo lường tính phát triển bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với cộng đồng
