Giao tranh bằng súng có một đặc điểm khác với đánh giáp lá cà: nhân vật có thể bị tấn công từ rất xa, không nhất thiết nhìn thấy người đang bắn mình, và chỉ một khoảnh khắc cũng có thể làm thay đổi toàn bộ tình thế.

Nhưng khi viết cảnh bắn nhau, không nên chỉ tập trung vào tiếng súng:

Đoàng!

Người này bắn người kia.

Đoàng!

Người kia bắn trả.

Cách viết ấy vẫn chỉ là liệt kê hành động.

Muốn cảnh bắn nhau có sức nặng, người viết phải quan tâm đến thông tin, vị trí, mệnh lệnh, nhận thức và quyền quyết định của từng nhân vật.

Đặc biệt, cần phân biệt hai loại tình huống:

Có chỉ huy.

Không có chỉ huy.

Hai tình huống này tạo ra hai kiểu giao tranh khác nhau về cả tâm lý lẫn nhịp kể.

Khi một nhóm có chỉ huy, người lính không phải lúc nào cũng có thể lập tức làm điều mà bản thân muốn.

Đây là một nguồn tạo căng thẳng rất lớn.

Người lính nhìn thấy đối phương.

Anh ta muốn bắn.

Nhưng chưa có lệnh.

Anh ta nghe tiếng súng ở phía bên kia.

Vẫn chưa có lệnh.

Một đồng đội bị thương.

Anh ta muốn lao ra kéo người kia về.

Nhưng vị trí của mình chưa được phép rời.

Chỉ huy đang quan sát.

Mệnh lệnh chưa đến.

Trong trường hợp này, sự chờ đợi chính là hành động.

Người viết không cần lúc nào cũng phải cho nhân vật nổ súng. Có khi việc một người lính nằm sau vật che chắn, nghe tiếng đạn và chờ mệnh lệnh còn căng thẳng hơn một đoạn liên tục bắn nhau.

Người lính có thể tự hỏi:

Có phải mục tiêu kia không?

Chỉ huy đã nhìn thấy chưa?

Có được phép bắn chưa?

Nếu bắn lúc này có làm lộ vị trí không?

Đồng đội ở đâu?

Mình có đang đứng sai vị trí không?

Nhưng những suy nghĩ ấy phải phù hợp với thời gian và tình huống. Không thể để nhân vật suy nghĩ một đoạn dài giữa lúc đạn đang bay.

Căng thẳng của người lính đến từ sự mâu thuẫn:

muốn hành động nhưng phải chờ.

Chỉ huy không chỉ đứng phía sau rồi hét:

Tiến lên!

Bắn!

Lui lại!

Nếu viết như vậy, nhân vật chỉ huy sẽ trở thành một cái loa phát mệnh lệnh.

Người chỉ huy phải nhìn, nhận thông tin, đánh giá và quyết định.

Hắn có thể không nhìn thấy toàn bộ chiến trường.

Một người báo rằng phía trái có tiếng súng.

Một người khác báo đồng đội phía trước mất liên lạc.

Thông tin đến không đầy đủ.

Chỉ huy phải quyết định dựa trên những gì mình biết.

Vì vậy, cùng một trận đánh nhưng người lính và người chỉ huy không nên có cùng một góc nhìn.

Người lính nhìn thấy một phần của trận chiến.
Chỉ huy cố gắng ghép những phần đó thành toàn cảnh.

Đây là một nguyên tắc rất quan trọng khi viết giao tranh có tổ chức.

Nhịp kể thường có thể vận hành theo:

quan sát → chờ → nhận thông tin → suy nghĩ → mệnh lệnh → hành động → phản ứng → thông tin mới → quyết định mới.

Như vậy, tiếng súng không nhất thiết phải xuất hiện liên tục.

Thậm chí:

chờ một mệnh lệnh

cũng có thể là một đoạn giao tranh.

Khi không có người chỉ huy, cấu trúc lập tức thay đổi.

Không ai ra lệnh.

Không ai xác nhận.

Không ai chịu trách nhiệm quyết định thay người khác.

Mỗi người phải tự lựa chọn.

Một người có thể bắn.

Một người khác có thể chạy.

Một người có thể tìm chỗ ẩn.

Người thứ ba có thể cố cứu đồng đội.

Và những quyết định ấy có thể mâu thuẫn với nhau.

Đây chính là thứ tạo nên sự hỗn loạn.

Một sai lầm khi viết kiểu giao tranh này là biến nó thành:

Ai cũng chạy.

Ai cũng bắn.

Ai cũng hét.

Không ai biết chuyện gì đang xảy ra.

Đó chỉ là ồn ào, chưa chắc đã là hỗn loạn có sức thuyết phục.

Hỗn loạn tốt phải có nhiều quyết định cá nhân diễn ra đồng thời.

Người này nghĩ nên tiến lên.

Người kia nghĩ nên rút lui.

Người khác chỉ muốn sống sót.

Một người tưởng đối phương đang ở phía trước.

Người bên cạnh lại nghe thấy tiếng súng từ phía sau.

Không ai có toàn bộ thông tin.

Mỗi người hành động dựa trên phần thông tin mình có.

Vì vậy, tình thế càng lúc càng khó kiểm soát.

Nó có thể vận hành theo:

nhận biết → tự quyết → hành động → hậu quả → người khác nhìn thấy hậu quả → tự quyết định tiếp → hành động chồng lên hành động.

Không còn một trung tâm điều khiển duy nhất.

Do đó, văn phong cũng nên thay đổi.

Nếu giao tranh có chỉ huy thường có cảm giác:

trật tự → chờ đợi → mệnh lệnh → thực hiện,

thì giao tranh không có chỉ huy có cảm giác:

đứt đoạn → bất ngờ → tự quyết → chồng chéo → mất kiểm soát.

Ví dụ một tiếng súng vang lên.

Nếu có chỉ huy:

Tiếng súng nổ từ phía trước.

Người lính lập tức nhìn về phía chỉ huy. Chưa có lệnh. Anh siết chặt khẩu súng, ép mình nằm thấp xuống. Một giọng nói truyền qua bộ đàm, ngắn và rõ. Đến lúc ấy anh mới nâng súng lên.

Ở đây, trọng tâm không nằm ở tiếng súng mà nằm ở khoảnh khắc chờ mệnh lệnh.

Nếu không có chỉ huy:

Tiếng súng nổ.

Một người cúi xuống. Người bên cạnh lập tức bắn về phía cửa. Có kẻ hét lên rằng đối phương ở bên trái, nhưng một người khác đã chạy về bên phải. Không ai biết ai vừa nổ súng trước. Một tiếng động khác vang lên phía sau.

Ở đây, trọng tâm nằm ở những quyết định cá nhân diễn ra cùng lúc.

Cùng là tiếng súng, nhưng cấu trúc cảnh đã khác.

Đây là câu hỏi quan trọng hơn cả việc nhân vật sử dụng loại súng nào.

Nếu nhân vật là lính dưới quyền chỉ huy, người viết phải thể hiện được sự phụ thuộc vào mệnh lệnh, sự chờ đợi, kỷ luật và giới hạn quyền quyết định.

Nếu nhân vật là chỉ huy, người viết phải thể hiện được áp lực của việc nhận thông tin không đầy đủ và phải đưa ra quyết định.

Nếu nhóm không có chỉ huy, người viết phải thể hiện được sự tự quyết, khác biệt về suy nghĩ và hậu quả của những quyết định không đồng nhất.

Do đó:

Đừng viết mọi cuộc đấu súng bằng cùng một giọng văn.

Bởi một người lính đang chờ lệnh, một người chỉ huy đang cân nhắc và một đám người đang tự tìm cách sống sót không thể có cùng một cách nhìn, cùng một nhịp suy nghĩ và cùng một cách hành động.

Muốn viết giao tranh tốt, trước tiên phải xác định:

Ai đang nhìn?
Ai đang biết?
Ai được quyết định?
Ai phải chờ?
Và nếu không ai ra lệnh, ai sẽ tự quyết?