Chương 5: Ánh Lửa Và Ngàn Năm Cũ
Đêm đó, sau một ngày dài ngoài đồng, Blavko không ngủ ngay như thường lệ.
Anh ngồi bên góc nhà, gần bếp lửa đã lụi thành than hồng, tháo rời từng bộ phận khẩu súng trường cũ của mình ra trên một tấm vải trải sẵn. Anh đã mang nó theo suốt từ hôm rời bờ sông nhét trong một bao vải cũ Dren cho mượn, giấu dưới đáy chiếc túi đồ nghề anh vẫn vác ra đồng mỗi ngày, không ai trong nhà hỏi han gì, dù chắc chắn họ đã để ý. Có lẽ họ nghĩ đó chỉ là một món đồ kỷ niệm vô hại của gã người lạ. Chỉ có anh biết rõ: đó là mảnh cuối cùng còn sót lại từ cuộc đời cũ của mình, và dù lớp thép đã ăn gỉ, dù báng gỗ đã mục một phần, anh không nỡ để nó chết hẳn.
Khóa nòng đã cứng lại vì gỉ sét, phải dùng mỡ động vật Yolla cho anh xin thứ mỡ heo bà dùng để chống thấm cho ủng da bôi vào từng khớp nối, rồi kiên nhẫn lay từng chút một cho đến khi cơ chế trượt lỏng ra. Anh làm việc này chậm rãi, gần như thiền định, đôi tay nhớ lại từng động tác đã ăn vào phản xạ từ những năm tháng huấn luyện: tháo, lau, tra dầu, lắp lại.
Marek ngồi đối diện, quan sát anh làm việc một lúc lâu mà không nói gì, chỉ nhấp từng ngụm nước nóng pha loại lá gì đó the mát ông vẫn uống mỗi tối. Cuối cùng, ông với lấy một mẩu than nguội từ bếp, và không cần Blavko để ý, ông bắt đầu vẽ lên mặt đất nện trước chỗ ngồi của mình.
Ban đầu Blavko không để tâm, mải mê với cây súng. Nhưng khi ông lão gõ nhẹ cán gậy xuống đất để thu hút sự chú ý, anh mới ngẩng lên nhìn.
Trên nền đất, Marek đã vẽ một đường cong dài, ngoằn ngoèo, cắt ngang bởi vô số vạch ngắn, Blavko đoán đó là một dạng bờ biển hoặc đường viền của một vùng đất rộng lớn. Ông chỉ vào đó, rồi chỉ ra ngoài cửa, về phía những ngọn đồi tối sẫm ngoài kia, ý nói: đây là tất cả những gì tồn tại, cả một thế giới, không chỉ ngôi làng nhỏ bé này.
"Trước..." Marek bắt đầu, dùng lại cụm từ quen thuộc anh đã học được ý nghĩa dần qua nhiều buổi tối một quá khứ xa xôi, mơ hồ như huyền thoại. Ông vẽ thêm những chấm nhỏ rải rác dọc theo đường viền, mỗi chấm kèm theo một cái tên ông thốt ra chậm rãi, rõ ràng, như cố ý để Blavko ghi nhớ dù không hiểu hết nghĩa. Đó là các vương quốc, các thành bang, có lẽ vậy, những vùng đất từng thuộc về con người, về những chủng tộc khác mà Blavko chỉ mới nghe loáng thoáng, chưa từng gặp.
Rồi Marek đặt mẩu than xuống một góc bản đồ tự vẽ, xa về phía những ngọn núi ông từng chỉ tay hôm ở ngoài đồng, và vẽ một vòng tròn đen đậm, tô đi tô lại nhiều lần cho tới khi nó gần như một vết nhọ nặng nề giữa nền đất sáng.
"Đây." Ông gõ ngón tay vào vòng tròn đen ấy. "Chúng... tới. Từ đây."
Blavko đặt khẩu súng xuống, dồn hết sự chú ý vào ông lão. Anh đã học đủ từ vựng trong vài tuần qua để không còn phải đoán mò từng chữ một như buổi đầu, dù vẫn phải ghép nối nhiều khoảng trống bằng phỏng đoán.
Marek kể, chậm, ngắt quãng, đôi lúc dừng lại rất lâu như đang lục lọi trong trí nhớ những gì chính ông cũng chỉ được nghe kể lại từ đời trước, đời trước nữa, về một thời đại đã xa đến mức không ai còn nhớ chính xác nó kéo dài bao lâu, chỉ biết rằng phải tính bằng "nhiều đời người chồng lên nhau, nhiều hơn số ngón trên bàn tay này nhân với chính nó." Một cách nói dân gian to lớn, mơ hồ, nhưng đủ để Blavko hiểu: đây là chuyện xảy ra hàng nghìn năm trước, không phải hàng trăm.
Thời đó, theo lời Marek, đại lục này bị chia cắt thành vô số vùng đất nhỏ, mỗi nơi một chủng tộc, một luật lệ riêng — con người ở đây, người lùn trong lòng núi kia, một giống loài có cánh ở phương xa mà ông chỉ biết qua truyền thuyết, và nhiều giống loài khác nữa mà cái tên của chúng đã mờ dần qua bao thế hệ kể lại. Họ không phải không có chiến tranh với nhau — Marek thừa nhận điều đó bằng một cái nhún vai cam chịu, như thể xung đột giữa các chủng tộc là chuyện đương nhiên của bất cứ thời đại nào — nhưng họ vẫn tồn tại, vẫn tự quyết định vận mệnh của chính mình.
Rồi, từ vòng tròn đen ông đã vẽ, "chúng" xuất hiện.
Marek không biết, hoặc không đủ từ để diễn đạt, vì sao hay từ đâu chính xác giống loài ấy sinh ra. Chỉ biết rằng khi họ tràn ra khỏi vùng đất tối tăm của mình, không một đạo quân nào của bất cứ vương quốc nào có thể cầm chân được lâu.
Ông giải thích lý do, và đây là phần khiến Blavko phải tự dịch đi dịch lại trong đầu nhiều lần để chắc mình hiểu đúng, vì nó không phải phép màu hay lời nguyền như anh vẫn ngầm tưởng tượng suốt những tuần qua.
Đó là hai thứ.
Thứ nhất, Marek chỉ vào những công trình ông vẽ nguệch ngoạc bên rìa bản đồ, những hình khối vuông vức, có ống khói, gần giống những gì Blavko từng thấy từ xa ngày đầu tiên tỉnh dậy. "Chúng" không chỉ có sức mạnh hay số lượng, mà có một thứ không giống bất cứ quân đội nào từng biết tới vào thời điểm đó, những cỗ máy làm việc không ngừng nghỉ, những vũ khí không cần tới ma pháp hay sức người thuần túy để rèn nên, sản xuất nhanh hơn, nhiều hơn bất cứ điều gì các vương quốc con người từng có thể tưởng tượng. Trong khi các đạo quân khác vẫn còn rèn kiếm từng thanh một bằng tay, "chúng" đã có thể trang bị cho hàng vạn quân cùng lúc.
Thứ hai, và đây là phần khiến giọng Marek trầm hẳn xuống, gần như một sự cay đắng đã lắng đọng qua bao thế hệ là thời gian. Ông chỉ vào chính mình, vào những nếp nhăn trên tay, rồi chỉ ra ngoài, về phía những ngôi mộ nhỏ Blavko từng thấy ở rìa làng. Đời người, ông nói, ngắn ngủi. Một vị tướng giỏi, một nhà phát minh tài năng, một thủ lĩnh khôn ngoan của con người tất cả rồi cũng già đi, chết đi, mọi kinh nghiệm, mọi bài học phải truyền lại cho thế hệ sau bắt đầu lại gần như từ đầu. Nhưng "chúng" thì không. Cùng một cá thể có thể chỉ huy một đạo quân, học hỏi từ sai lầm của chính mình, rồi vẫn còn đó để áp dụng bài học ấy hàng chục, hàng trăm năm sau, không bao giờ phải trao lại ngọn đuốc cho ai khác trước khi kinh nghiệm ấy trọn vẹn.
"Chúng ta... học lại. Mãi mãi." Marek gõ ngón tay xuống đất, nhấn mạnh từng từ. "Chúng không cần."
Blavko ngồi lặng đi trước lời giải thích ấy, cảm thấy một điều gì đó lạnh buốt lan trong ngực không kém gì đêm anh chứng kiến nghi lễ ở quảng trường làng. Đây không phải một cuộc chinh phục bằng phép thuật hắc ám hay một lời nguyền từ trên trời rơi xuống như những câu chuyện cổ tích vẫn hay kể. Đây là một cuộc chiến bị thua bởi vì bên thắng có nền công nghiệp vượt trội và một thứ lợi thế không thể sao chép, thời gian không bao giờ cạn kiệt.
Anh nhìn xuống khẩu súng đang tháo dở trên tấm vải trước mặt mình, một sản phẩm của chính nền công nghiệp anh từng thuộc về, một thế giới nơi con người, dù ngắn ngủi, đã học được cách nhân bản sức mạnh qua máy móc, qua dây chuyền, qua hàng triệu bàn tay làm việc cùng lúc. Anh của thế giới cũ hiểu rất rõ công nghiệp có thể thay đổi cục diện một cuộc chiến ra sao. Và giờ đây, nghe Marek kể, anh nhận ra: chính công nghiệp, chứ không phải phép màu là thứ đã đánh gục cả một đại lục hàng nghìn năm trước.
Nhưng nếu đó là thứ đã đánh bại con người một lần...
Anh không dám để ý nghĩ ấy đi xa hơn ngay lúc này. Anh chỉ lặng lẽ gật đầu với Marek, ra hiệu mình đã hiểu, rồi cúi xuống tiếp tục công việc lau chùi khẩu súng, tay làm nhưng đầu óc vẫn cuộn xoáy không ngừng.
Marek xóa đi bản đồ than trên nền đất bằng một cái phẩy tay uể oải, như đã quen với việc kể xong rồi xóa đi, để không ai bắt gặp thấy nếu có người lạ ghé qua. Ông đứng dậy, vỗ nhẹ vai Blavko một cử chỉ đã trở nên quen thuộc giữa hai người rồi lặng lẽ vào giường nghỉ, để lại Blavko một mình bên đống than hồng đang tàn dần.
Anh ngồi đó rất lâu sau khi mọi người đã ngủ, tay tiếp tục ráp lại từng bộ phận súng trong bóng tối gần như hoàn toàn, chỉ dựa vào cảm giác quen thuộc của kim loại dưới đầu ngón tay. Khi cây súng cuối cùng đã lắp lại hoàn chỉnh dù vẫn còn thiếu đạn, dù lớp gỉ vẫn còn bám ở vài chỗ anh không thể cạo sạch anh đặt nó tựa vào vách tường cạnh chỗ ngủ của mình, và lần đầu tiên nhìn nó không chỉ như một vật kỷ niệm của quá khứ đã mất, mà như một lời nhắc nhở về những gì thế giới cũ của anh đã từng biết làm, biến những bàn tay rời rạc thành một sức mạnh tập thể có thể đối đầu với bất cứ điều gì tưởng chừng bất khả chiến bại.
Ngoài kia, gió đêm lùa qua khe cửa, mang theo hơi lạnh quen thuộc của vùng đất này. Blavko nằm xuống, mắt vẫn mở nhìn lên trần nhà tối sẫm, và trong đầu anh, những mảnh ghép lịch sử Marek vừa kể bắt đầu tự sắp xếp lại thành một câu hỏi mới, lớn hơn và nguy hiểm hơn bất cứ điều gì anh từng tự hỏi kể từ ngày tỉnh dậy bên bờ sông.