Chương 3: Những Từ Đầu Tiên
Blavko không biết tên của bất kỳ ai trong ngôi nhà này.
Anh nhận ra điều đó vào buổi sáng thứ hai, khi cơn sốt đã lui bớt và anh đủ tỉnh táo để quan sát kỹ hơn thay vì chỉ trôi nổi giữa những cơn mê. Người phụ nữ lớn tuổi vẫn ở đó, lúc thì cúi xuống khuấy nồi cháo, lúc thì ngồi bên khung cửa vá áo, và mỗi lần bắt gặp ánh mắt anh, bà đều gật đầu nhẹ, như một lời chào không cần lời nói. Ông lão ghé qua vào buổi sáng và buổi tối, mỗi lần đều lặp lại nghi thức quen thuộc: áp mu bàn tay lên trán anh, bắt mạch cổ tay, rồi gật gù với chính mình như đang tự đối chiếu với một cuốn sổ vô hình trong đầu.
Anh gọi họ trong suy nghĩ của mình bằng những cái tên tạm bợ, bà lão, ông thầy thuốc, người thanh niên có sẹo, cô bé, vì đó là tất cả những gì anh có. Không phải vì họ không xưng tên. Có lẽ họ đã nói tên mình từ ngày đầu tiên, khi anh còn chìm trong cơn mê sảng và mọi âm thanh chỉ là một mớ hỗn độn trôi qua tai. Giờ đây, khi đầu óc anh đã tỉnh táo hơn, anh nhận ra mình đang phải bắt đầu lại từ số không, không chỉ với ngôn ngữ của họ, mà với chính những con người đang cưu mang anh.
Buổi sáng đó, khi bà lão mang bát cháo tới, Blavko làm một việc mà bản thân anh cũng ngạc nhiên vì sự liều lĩnh của nó. Anh chỉ vào ngực mình, cố gắng phát âm rõ ràng nhất có thể.
"Blav... ko."
Bà lão khựng lại, nhìn anh một lúc, rồi hiểu ra. Gương mặt nhăn nheo của bà giãn ra thành một nụ cười, và bà chỉ vào ngực mình.
Một âm thanh ngắn, hai âm tiết, cứng và ấm cùng lúc, anh cố ghi nhớ nó, lặp lại trong đầu nhiều lần để không quên. Đó là bước đầu tiên. Một cái tên, dù anh chưa chắc mình phát âm đúng, đã không còn là bà lão vô danh nữa.
Cứ như thế, từng ngày một, thế giới quanh anh dần có tên gọi.
Ông thầy thuốc dạy anh không phải bằng lời giảng giải, vì làm sao giảng giải được khi không chung một thứ tiếng, mà bằng sự lặp lại kiên nhẫn đến khó tin. Ông chỉ vào cái bát, nói một từ, đợi Blavko lặp lại, rồi gật đầu hoặc lắc đầu tùy vào độ chính xác. Chỉ vào ngọn lửa, một từ khác. Chỉ vào cánh cửa, mái nhà, chiếc ghế đẩu. Có những buổi chiều cả hai ngồi đối diện nhau hàng giờ liền, không làm gì khác ngoài việc chỉ trỏ và lặp lại, như hai đứa trẻ chơi một trò chơi không có luật rõ ràng ngoài sự kiên trì.
Có những lần Blavko phát âm sai đến mức ông lão bật cười thành tiếng, một âm thanh khàn khàn, hiếm hoi, nhưng đủ ấm để xóa đi phần nào sự ngượng ngùng của anh. Có những lần anh nhớ nhầm, gọi cái bát thành cái ghế, khiến cô bé nhỏ, người luôn lấp ló quan sát từ xa, phải che miệng cười khúc khích. Dần dần, anh nhận ra tiếng cười ấy không phải để chế giễu, mà là thứ duy nhất có thể vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ: người ta cười cùng nhau, kể cả khi không hiểu nhau.
Người thanh niên có sẹo là người dè dặt nhất. Anh ta không tham gia vào những buổi học chỉ trỏ, chỉ đứng ngoài quan sát, đôi khi vác trên vai những công cụ lao động nặng nề đi ngang qua cửa, liếc nhìn Blavko một cái rồi bước tiếp không nói gì. Có một buổi chiều, khi Blavko đã đủ khỏe để tự ngồi dậy và bước ra ngoài hiên, anh bắt gặp người thanh niên đang sửa lại một cán cuốc gãy. Không nghĩ ngợi nhiều, Blavko ngồi xuống cạnh, im lặng quan sát cách anh ta làm việc.
Người thanh niên liếc anh một cái, không nói gì, nhưng cũng không đuổi anh đi.
Họ ngồi như thế một lúc lâu, không một lời nào được trao đổi vì chẳng có lời nào cả hai cùng hiểu. Nhưng khi người thanh niên loay hoay không tìm được góc buộc dây thừng ưng ý, Blavko, với đôi tay đã quen thuộc với việc sửa chữa vũ khí và trang bị trong những ngày ở chiến hào, khẽ ra hiệu xin được thử. Người thanh niên ngần ngừ một giây, rồi đưa cán cuốc cho anh.
Blavko buộc lại nút dây theo cách anh từng học để cố định báng súng lỏng lẻo, chắc chắn và gọn gàng. Người thanh niên cầm lên, thử lắc mạnh, và lần đầu tiên, Blavko thấy khóe miệng anh ta khẽ nhếch lên — không hẳn là một nụ cười, nhưng là một sự công nhận.
Tối hôm đó, khi cả nhà quây quần bên bếp lửa, người thanh niên chỉ vào ngực mình, nói một cái tên. Rồi anh ta chỉ vào Blavko, chờ đợi.
"Blav-ko," anh đáp, cẩn thận từng âm.
Người thanh niên gật đầu, và lần đầu tiên, gọi tên anh vẫn còn hơi trẹo giọng, nhưng là tên anh, không còn là một sự tồn tại vô danh nữa.
Những ngày trôi qua như thế, chậm rãi, kiên nhẫn, từng mảnh nhỏ một. Blavko học được cách gọi tên các bữa ăn trong ngày, cách hỏi "cái này là gì", cách nói "cảm ơn" một từ ngắn mà anh cố ý học sớm nhất có thể, vì anh cảm thấy mình nợ nó nhiều hơn bất cứ từ nào khác. Anh học cách phân biệt giữa lời chào buổi sáng và buổi tối, học cách nhận ra khi nào một câu nói mang tính đùa cợt qua ngữ điệu, dù chưa hiểu rõ nghĩa từng từ.
Anh cũng bắt đầu học về không gian quanh mình. Ngôi nhà nhỏ nơi anh dưỡng bệnh chỉ là một trong nhiều căn nhà xếp dọc theo một con đường đất nện dẫn xuống một khoảng sân chung, nơi có một cái giếng đá cũ kỹ và vài gốc cây già tỏa bóng. Xa hơn về phía sau làng là những thửa ruộng bậc thang trải dài lên sườn đồi, nơi những người dân anh dần nhận ra gần như ai cũng làm việc, từ người già đến trẻ nhỏ cần mẫn với công việc đồng áng từ sáng sớm.
Có một buổi sáng, khi sức khỏe đã hồi phục kha khá, Blavko theo cô bé nhỏ ra tận đầu làng, nơi một vài đứa trẻ khác đang chơi đùa quanh giếng nước. Bọn trẻ nhìn anh với ánh mắt tò mò không giấu giếm, có đứa rụt rè, có đứa bạo dạn tiến lại gần, chỉ vào anh rồi hỏi cô bé điều gì đó, ríu rít không ngừng. Cô bé trả lời chúng bằng vẻ tự hào lộ rõ, như thể việc quen biết với "người lạ kỳ dị" này khiến cô có một vị thế đặc biệt trong đám bạn.
Blavko đứng đó, giữa tiếng cười đùa của lũ trẻ mà anh không hiểu hết, giữa mùi đất ẩm và mùi khói bếp thoảng trong gió, và lần đầu tiên kể từ khi tỉnh dậy bên bờ sông, anh cảm thấy một điều gì đó gần giống như bình yên — mong manh, tạm thời, nhưng có thật.
Anh vẫn chưa biết chính xác mình đang ở đâu trên tấm bản đồ của thế giới này. Anh vẫn chưa hiểu hết cấu trúc quyền lực đang cai trị vùng đất này, vẫn chưa biết đằng sau vẻ yên bình của ngôi làng nhỏ là một cái bóng lớn đang chờ đợi. Nhưng anh đã có tên của ba người đã cứu sống mình. Anh đã có những từ đầu tiên để gọi tên thế giới quanh mình. Và anh đã học được rằng, dù ở bất cứ nơi nào trong vũ trụ này, con người vẫn tìm ra cách để cười cùng nhau, để dạy nhau, để tin tưởng nhau ngay cả khi không chung một ngôn ngữ.