Không phải mọi con người ở thế giới này đều đã chìm hẳn vào giấc mơ. Độc Ma phát hiện ra điều đó khi lang thang giữa những dãy hộp, tìm kiếm một câu trả lời cho cái câu hỏi đang gặm nhấm anh. Có một số ít, rất ít, những kẻ ra vào giấc mơ, những kẻ chưa hoàn toàn đầu hàng, những kẻ còn giữ một sợi dây mỏng manh với thực tại. Và trong số ấy có một người mà Độc Ma tìm đến, một người mà anh cảm thấy có thể cho anh cái anh cần: không phải sự an ủi, mà một cuộc đối thoại thật, với một tâm trí còn tỉnh đủ để tranh luận.
Tên bà là Lãng. Một người phụ nữ lớn tuổi, đã sống gần trọn đời trong cỗ máy, nhưng gần đây bắt đầu ra ngoài, ngồi bên chiếc hộp của mình, nhìn ra cái thế giới thực mà bà đã bỏ rơi từ lâu. Không phải vì bà muốn thoát. Mà vì, như bà nói, bà muốn nhìn kỹ cái mình đã từ bỏ, một lần, trước khi quay vào trong lần cuối.
"Ngươi là kẻ lạ," bà nói khi Độc Ma đến, nhìn anh với đôi mắt sắc sảo còn lại của một trí tuệ chưa chết hẳn. "Ta cảm nhận được. Ngươi còn tỉnh. Tỉnh hơn tất cả những ai còn tỉnh ở đây. Ngươi đến để thuyết phục ta ra khỏi cỗ máy, phải không? Ngươi đến để cứu ta."
"Ta không đến để cứu bà," Độc Ma đáp, ngồi xuống bên cạnh. "Ta đến để hỏi bà một câu, và để nghe câu trả lời của bà. Vì ta đang mắc kẹt với một câu hỏi mà ta không tự trả lời được. Và ta nghĩ bà, người đã sống cả đời trong giấc mơ mà vẫn còn đủ tỉnh để ngồi đây nhìn ra ngoài, có thể giúp ta."
Bà Lãng cười khẽ, một tiếng cười vừa mệt mỏi vừa thích thú. "Một kẻ lạ đến hỏi ta thay vì cứu ta. Thú vị đấy. Được. Hỏi đi."
"Bà biết cái trong cỗ máy không thật," Độc Ma nói. "Bà biết những trải nghiệm ấy, những con người ấy, những cuộc đời ấy, đều là do máy dệt ra. Vậy tại sao bà vẫn chọn nó? Tại sao bà thà sống trong một giấc mơ mà bà biết là giả, còn hơn sống trong một thực tại thật?"
Bà Lãng im lặng một lúc, nhìn ra xa, rồi quay lại nhìn anh, và câu trả lời của bà là một câu hỏi khác, câu hỏi mà Độc Ma sợ nhất.
"Trước khi ta trả lời, ngươi trả lời ta cái này đã," bà nói. "Ngươi bảo cái trong cỗ máy là giả, cái ngoài này là thật. Vậy ngươi định nghĩa thật là gì? Cái gì làm cho một trải nghiệm là thật, còn một trải nghiệm khác là giả? Ta đã nghĩ về điều này suốt cả đời, kẻ lạ ạ. Và ta chưa tìm được câu trả lời nào đứng vững. Ngươi bảo trong cỗ máy, con ta yêu thương ta là giả, vì nó do máy dệt. Nhưng ngoài này, cái ta cảm thấy khi con ta thật yêu ta, nó cũng chỉ là những tín hiệu trong não ta thôi. Cùng một cảm giác. Cùng những tín hiệu. Một cái do máy tạo ra, một cái do thực tại tạo ra. Nhưng với ta, kẻ đang cảm nhận, chúng giống hệt nhau. Nếu ta không phân biệt được hai cái, nếu chúng cho ta cùng một cảm giác y hệt, thì cái khác biệt giữa thật và giả, nó nằm ở đâu? Và nó còn quan trọng gì, nếu ta không bao giờ chạm tới được nó?"
Và đó, câu hỏi ấy, chính là câu hỏi đã đuổi theo Độc Ma từ khoảnh khắc anh bước ra khỏi chiếc hộp. Câu hỏi mà Diệp giả đã hỏi anh. Câu hỏi chĩa thẳng vào chính Trái Đất của anh. Nếu cái cảm giác được yêu trong cỗ máy giống hệt cái cảm giác được yêu ngoài đời, thì khác biệt nằm ở đâu? Và nếu chính anh, khi làm Huy, đã sống trong một thực tại chế tạo, thì tình yêu của anh với Diệp có khác gì tình yêu của bà Lãng với đứa con dệt trong máy?
Độc Ma không trả lời vội. Anh biết đây là khoảnh khắc quan trọng, rằng câu trả lời anh tìm ra ở đây sẽ định hình không chỉ số phận của bà Lãng, mà cả sự hiểu của chính anh về mái nhà mình, về Diệp, về cả cái căn bệnh của cõi. Anh ngồi im rất lâu, để câu hỏi thấm vào mình, để cưỡng lại cái cám dỗ đưa ra một câu trả lời dễ dàng nhưng sai. Và rồi, chậm rãi, anh bắt đầu nói, không phải như một người đã có sẵn đáp án, mà như một người đang tự mình mò mẫm về phía sự thật.
"Bà nói đúng ở một điều," anh bắt đầu. "Ở cấp độ cảm giác thuần túy, thật và giả có thể giống hệt nhau. Nếu điều duy nhất quan trọng là cái ta cảm thấy trong khoảnh khắc, thì cỗ máy thắng, vì nó cho ta cảm giác hoàn hảo hơn cả thực tại. Ta không thể chối cãi điều đó. Nếu ý nghĩa của cuộc đời chỉ là tối đa hóa những cảm giác dễ chịu, thì bà đã chọn đúng, và cả nền văn minh này đã chọn đúng, và ta là kẻ ngốc khi rời khỏi chiếc hộp."
"Nhưng," anh nói tiếp, và giọng anh chắc hơn, "ta không tin ý nghĩa của cuộc đời là tối đa hóa cảm giác dễ chịu. Và ta nghĩ, ở tận đáy lòng, bà cũng không tin, nếu không bà đã không ngồi đây, ngoài chiếc hộp, nhìn ra thực tại. Bà nói cảm giác được con yêu trong máy giống hệt cảm giác được con yêu ngoài đời. Ta tin bà. Nhưng có một thứ khác nhau, dù cảm giác giống nhau. Trong máy, tình yêu của con bà không làm gì cả trong thực tại. Nó không chạm tới ai. Nó không thay đổi gì. Nó là một cảm giác khép kín trong đầu bà, không nối với bất cứ điều gì bên ngoài. Còn ngoài đời, khi con bà thật sự yêu bà, cái tình yêu ấy có hậu quả. Nó khiến đứa con thật ấy làm những việc thật, hy sinh những điều thật, thay đổi cuộc đời nó vì bà. Tình yêu ngoài đời không chỉ là một cảm giác trong đầu bà. Nó là một sợi dây thật nối bà với một tâm hồn khác thật, và sợi dây ấy kéo cả hai, thay đổi cả hai, làm nên cả hai."
Bà Lãng cau mày, lắng nghe.
"Bà thấy đấy," Độc Ma nói, "sự khác biệt giữa thật và giả không nằm ở cảm giác. Nó nằm ở sự kết nối. Cái giả cho ta cảm giác của sự kết nối mà không có sự kết nối thật. Nó cho ta cảm giác được yêu, nhưng không có ai thật sự đang yêu ta ở đầu bên kia. Nó cho ta cảm giác chạm vào một tâm hồn khác, nhưng thật ra ta chỉ đang chạm vào chính mình, vào một tấm gương phản chiếu khao khát của ta. Trong cỗ máy, bà không bao giờ thật sự gặp ai khác ngoài chính bà. Mọi con người bà yêu ở đó đều là những mảnh của chính bà, được máy dựng lên từ khao khát của bà. Bà cô đơn tuyệt đối trong đó, dù bà cảm thấy được vây quanh bởi tình yêu. Còn ngoài đời, dù tình yêu có bất toàn, có đau, có rủi ro, thì ít nhất ở đầu bên kia của nó có một tâm hồn khác thật, một cái không phải là bà, một cái bà không kiểm soát, không tạo ra, không đoán trước được. Và chính cái sự có một tâm hồn khác thật ở đầu bên kia ấy, mới là cái làm cho tình yêu là thật. Thật không phải là một tính chất của cảm giác. Thật là sự hiện diện của một cái khác, một cái không phải ta, mà ta có thể gặp gỡ."
Bà Lãng lặng đi rất lâu sau câu nói ấy. Và Độc Ma thấy trong mắt bà một cái gì đó chuyển động, một cái gì đó rất lâu rồi chưa động đậy. "Cô đơn tuyệt đối," bà lặp lại khẽ. "Ngươi nói trong đó ta cô đơn tuyệt đối, dù ta cảm thấy được yêu thương vây quanh." Bà nhắm mắt. "Ngươi biết không, đó chính xác là cái ta cảm thấy. Suốt bao năm trong cỗ máy, giữa tất cả tình yêu hoàn hảo ấy, ta vẫn cảm thấy một nỗi cô đơn mà ta không hiểu nổi. Ta có mọi thứ ta muốn, mọi người yêu thương ta, vậy mà ta cô đơn. Và giờ ta hiểu. Ta cô đơn vì không có ai thật ở đó. Chỉ có ta, và những cái bóng của chính ta. Cả một thiên đường, mà ta là kẻ duy nhất sống trong đó."
Và khi bà nói những lời ấy, Độc Ma cảm thấy một cú chấn động chạy qua toàn bộ bản thể mình. Vì bà Lãng vừa mô tả, không phải cỗ máy, mà chính cõi vĩnh hằng của anh. Cả một thiên đường mà anh là kẻ duy nhất sống trong đó. Một vũ trụ đầy tạo vật, mà không có ai thật ngang hàng với anh, không có ai anh không tạo ra, không có ai anh không kiểm soát. Cái cô đơn tuyệt đối của Độc Ma, cái đã đẩy anh tới quyết định tự xóa mình làm Huy, chính là cái cô đơn của một kẻ sống trong một cỗ máy trải nghiệm khổng lồ tên là sự toàn năng. Anh và bà Lãng, hóa ra, mắc cùng một căn bệnh, chỉ khác quy mô.
Nhưng cũng chính trong khoảnh khắc ấy, Độc Ma tìm thấy câu trả lời cho cái câu hỏi đã gặm nhấm anh từ khi rời chiếc hộp. Câu hỏi về Trái Đất. Về việc liệu cái mái nhà anh tạo ra có khác gì cỗ máy trải nghiệm, liệu Diệp thật có khác gì Diệp giả.
"Bà vừa giúp ta trả lời câu hỏi của chính ta," anh nói khẽ. "Ta đến đây mắc kẹt với một nỗi sợ. Ta sợ rằng một cái tổ ấm mà ta yêu, một con người mà ta yêu, cũng chỉ là một cỗ máy trải nghiệm, một giấc mơ ta tự dệt cho mình. Nhưng giờ ta hiểu sự khác biệt. Trong cỗ máy, những con người là bóng của chính ta, không có tâm hồn riêng, chỉ phản chiếu khao khát của ta. Còn cái tổ ấm thật của ta, dù ta đã tạo ra nó, ta đã tạo ra những con người trong nó với một tâm hồn riêng, một ý chí riêng, một sự sống mà ta không kiểm soát, không đoán trước. Ta tạo ra họ, nhưng ta không tạo ra từng ý nghĩ của họ, từng lựa chọn của họ, từng khoảnh khắc họ yêu ta hay giận ta. Họ có một cái bên trong mà ngay cả ta cũng không với tới được. Và chính cái bên trong không-với-tới-được ấy, cái sự họ là một tâm hồn khác thật chứ không phải một tấm gương, mới là cái làm cho họ thật, dù ta là kẻ đã tạo ra họ."
Anh đứng dậy, và trong lòng anh, một tảng đá nặng đã được cất đi. "Cỗ máy cho ta một Diệp phản chiếu khao khát của ta, một Diệp không bao giờ làm ta bất ngờ, không bao giờ có một ý nghĩ ta không đặt vào cô. Còn Diệp thật, dù ta tạo ra cô, lại có thể làm ta bất ngờ, có thể có những ý nghĩ của riêng cô, có thể yêu ta theo cách ta không lường trước, có thể một ngày không còn yêu ta nữa. Cô có một sự sống riêng mà ta không sở hữu. Và đó là tất cả khác biệt. Diệp giả là của ta. Diệp thật là của chính cô. Và ta chỉ có thể yêu, thật sự yêu, một người là của chính họ, chứ không phải một cái bóng là của ta."
Bà Lãng nhìn anh, và trên khuôn mặt già nua của bà nở một nụ cười lạ, nụ cười của người vừa được ai đó nói hộ một điều mình đã cảm nhận cả đời mà không diễn đạt được. "Ngươi là ai vậy, kẻ lạ," bà nói. "Ngươi nói về việc tạo ra con người với tâm hồn riêng như thể... như thể ngươi đã từng làm điều đó."
Độc Ma chỉ mỉm cười, không đáp. Nhưng bà Lãng, với sự sắc sảo của mình, không cần câu trả lời. Bà chỉ gật đầu chậm rãi, như thể đã hiểu, hoặc đã chọn không cần hiểu.
"Ngươi biết không," bà nói, "ta đã định quay vào cỗ máy lần cuối, sống nốt phần đời còn lại trong đó, rồi chết trong một giấc mơ đẹp. Đó là kế hoạch của ta. Nhưng giờ..." Bà nhìn ra thực tại, cái thế giới thật trần trụi và bất toàn ngoài kia. "Giờ ta không chắc nữa. Ngươi vừa cho ta thấy rằng cả đời ta trong cỗ máy, ta chưa từng thật sự gặp ai. Ta chưa từng thật sự yêu ai, vì không có ai thật ở đó để yêu. Và ta tự hỏi, ở cái tuổi này, liệu ta còn kịp không. Liệu ta có còn thời gian để bước ra ngoài này, để gặp một con người thật, dù chỉ một lần, dù có đau, có bất toàn, trước khi ta chết. Để một lần trong đời, ta không cô đơn trong một thiên đường của riêng mình, mà được thật sự chạm vào một tâm hồn khác."
"Bà còn thời gian," Độc Ma nói khẽ. "Chừng nào bà còn thở, bà còn thời gian. Và một khoảnh khắc thật, dù ngắn ngủi, dù đau, còn đáng giá hơn cả một đời trong giấc mơ hoàn hảo. Vì trong khoảnh khắc thật ấy, bà không cô đơn. Và không cô đơn, dù chỉ một khoảnh khắc, là điều mà cả một thiên đường giả không bao giờ cho được bà."
Anh rời bà Lãng ngồi đó, bên chiếc hộp của mình, nhìn ra thực tại với đôi mắt đã khác. Anh không biết bà sẽ chọn gì, sẽ quay vào cỗ máy hay bước ra ngoài đời. Đó là lựa chọn của bà, và anh đã học được rằng anh không được chọn thay ai. Nhưng anh đã cho bà cái mà anh có thể cho: không phải một mệnh lệnh, không phải một sự cứu rỗi áp đặt, mà một sự thật, một cách nhìn, một cánh cửa. Còn bước qua nó hay không, là việc của bà.
"Ngươi đã trả lời được câu hỏi của mình chưa, thưa ngài," Người Gác Ngưỡng khẽ hỏi, khi Độc Ma chuẩn bị rời thế giới của những chiếc hộp.
"Rồi," Độc Ma đáp, và trong giọng anh có một sự nhẹ nhõm sâu sắc. "Ta đã sợ rằng mái nhà của ta chỉ là một cỗ máy trải nghiệm, rằng Diệp của ta chỉ là một cái bóng. Nhưng giờ ta biết khác biệt. Cỗ máy cho người ta một thế giới là tấm gương của chính họ, nơi họ cô đơn tuyệt đối giữa những cái bóng. Còn ta, khi tạo ra Trái Đất, ta đã tạo ra những con người có tâm hồn thật, có sự sống riêng, có cái bên trong mà ta không sở hữu. Diệp không phản chiếu ta. Diệp là chính cô. Và đó là vì sao yêu cô là thật, dù ta là kẻ tạo ra cô. Sự thật của một con người không nằm ở nguồn gốc của họ, ở việc họ được sinh ra thế nào, do ai. Nó nằm ở việc họ có một cái bên trong là của riêng họ, một tâm hồn mà không ai khác, kể cả đấng tạo ra họ, có thể với tới hay sở hữu."
"Vậy là ngài đã tìm được một phần của lời giải," Người Gác Ngưỡng nói. "Không phải cho căn bệnh của cõi. Mà cho câu hỏi riêng của ngài. Câu hỏi rằng những người ngài yêu có thật không."
"Một phần," Độc Ma thừa nhận. "Ta đã hiểu vì sao họ thật. Nhưng còn một câu hỏi nữa, khó hơn, mà ta vẫn chưa trả lời được. Ta biết Diệp có một tâm hồn riêng, một cái bên trong ta không sở hữu. Nhưng làm sao ta chắc chắn được điều đó? Làm sao ta biết cái bên trong ấy là thật, chứ không phải chỉ là một ảo tưởng tinh vi mà ngay cả ta cũng không phân biệt được? Bà Lãng hỏi ta cái đó, và ta đã trả lời được về sự kết nối. Nhưng ở tận cùng, ta vẫn không thể chứng minh. Ta chỉ có thể tin. Và có lẽ..." Anh ngừng lại, nhớ tới lời Người Gác Ngưỡng đã nói từ lâu, ở đầu hành trình. "Có lẽ đó chính là điều ngươi đã nói với ta ngày ấy. Rằng có những câu hỏi không thuộc về cái biết. Rằng sự thật của một tâm hồn không phải thứ ta chứng minh được, mà là thứ ta chọn để tin, chọn để sống như thể nó đúng. Có lẽ tình yêu, ở tận cùng, chính là cái sự chọn tin ấy. Là quyết định đối xử với một tâm hồn khác như thể nó thật, và trong chính cái đối xử ấy, làm cho nó thật."
Người Gác Ngưỡng im lặng, và trong sự im lặng ấy có một sự đồng thuận sâu sắc. Và Độc Ma rời khỏi thế giới của những chiếc hộp, mang theo một phần lời giải cho câu hỏi lớn nhất của đời mình, và một sự thấu hiểu mới về căn bệnh của cõi. Vì giờ anh đã thấy tất cả bốn khuôn mặt của một sự thật: rằng cái giết chết con người, dù ở Thế giới A của cơn khát, Thế giới B của sự lo liệu, hay thế giới này của giấc mơ hoàn hảo, đều là cùng một thứ. Đó là sự cắt đứt con người khỏi cái thật, khỏi sự kết nối với một cái khác không phải mình, khỏi cái sức căng của việc gặp gỡ một tâm hồn mà ta không kiểm soát, không sở hữu, không đoán trước. Mỗi thế giới bệnh, theo cách riêng của nó, đều đẩy con người vào sự cô đơn của một thiên đường khép kín, nơi họ chỉ còn gặp những cái bóng của chính mình.
Và phương thuốc, anh bắt đầu hiểu, không phải là một hình thái xã hội hoàn hảo nào. Phương thuốc là sự kết nối thật. Là cái sức căng của việc gặp gỡ một cái khác. Là sự chấp nhận rủi ro, đau đớn, bất toàn của việc yêu một tâm hồn mà ta có thể mất. Đó là cái mà mọi thế giới đang chết đã đánh mất, mỗi thế giới theo một cách. Và đó là cái mà một căn bếp nhỏ có ánh đèn vàng, với tất cả sự bất toàn và mong manh của nó, vẫn còn giữ được.
Phía trước anh, cõi bao la còn hai thế giới nữa trong nhóm này, hai lời giải cuối cùng cho câu hỏi về ý nghĩa. Và anh linh cảm rằng chúng sẽ đưa anh, từng bước một, tới gần hơn cái sự thật lớn nhất, cái sự thật mà cả hành trình này đang dẫn anh về, cái sự thật sẽ quyết định, ở cuối con đường, anh sẽ chọn cứu cõi này bằng cách nào, và anh sẽ chọn trở thành gì.