Nguyễn Khản đứng sững giữa sân, ánh mắt vẫn chưa rời khỏi đôi tay lấm đen của Trịnh Khải. Ông lắp bắp cất tiếng.
"Bẩm Chúa Thượng, không biết… Chúa thượng... đang làm gì vậy ạ?"
Trịnh Khải đứng thẳng người, phủi nhẹ hai bàn tay còn đang dính bẩn.
“Nguyễn khanh đấy à. Ta triệu khanh định bàn chút chuyện. Trong lúc đợi, ta tranh thủ thử làm một loại than mới.”
Anh đưa mắt nhìn khối than đen với nhiều lỗ xuyên qua trên bàn, rồi lại nhìn về Nguyễn Khản.
"Nếu thành, sẽ dễ nhóm lửa hơn, cháy đều hơn, đỡ tốn củi hơn than vụn thường dùng."
Nguyễn Khản cũng theo ánh nhìn của anh mà quan sát khối than hình trụ trên bàn, rồi lại nhìn xung quanh một lượt. Ông không nói gì, chỉ hơi nhíu mày, ánh mắt vẫn còn đầy nghi hoặc.
"Ngươi cứ đứng xem một lúc."
Trịnh Khải nói, quay lại với công việc còn dang dở.
"Sẽ nhanh thôi.”
Gia Thọ vẫn đứng ở góc bàn, tay cầm bút, mắt dán vào tờ giấy chi chít chữ.
Không biết đã qua bao lâu, khối than đầu tiên đã khô se lại phần nào. Trịnh Khải cầm lên, định xem thử. Nhưng vừa nhấc khỏi mặt bàn, một góc đã rạn ra, vài mảnh vụn rơi lả tả xuống đất.
Anh dừng tay, nhìn phần vỡ trong lòng bàn tay.
“Đúng là đen đủi.”
Anh xoay khối than qua lại, quan sát vết nứt.
"Bẩm Chúa thượng, hỏng rồi ạ?"
Gia Thọ luôn chăm chút từ nãy giờ mới lên tiếng, bút vẫn cầm sẵn trên tay. Nguyễn Khản cũng tiến lại gần vài bước, nhìn về vật đã nứt trên tay anh.
"Chưa hẳn là hỏng. Chỉ là chưa đủ chắc."
Trịnh Khải thở dài, đặt khối than vỡ sang một bên.
"Ngươi ghi lại đi. Mẻ đầu nứt ở phần đáy, có lẽ ép chưa đủ chặt, hoặc hồ chưa đủ dính."
Anh liếc nhìn về phía Nguyễn Khản vừa mới lại gần chỗ mình. Nét mặt ông dường như đã đổi khác.
"Bẩm Chúa thượng."
Nguyễn Khản lên tiếng, giọng đã trầm hơn lúc mới đến.
“Chưa bàn việc này có ích lợi hay không, nhưng thần thiết nghĩ, giữa thời buổi loạn lạc, kiêu binh còn chưa yên,…”
Ông lặng đi một nhịp, rồi dứt khoát cúi người, chắp tay.
“Chúa thượng nên dành thời gian cho chính sự hơn."
Trịnh Khải lại thở dài thêm một cái. Anh cúi xuống gạt phần than vụn sang một bên.
"Việc này cũng là chính sự."
Nguyễn Khản vẫn im lặng, giữ nguyên tư thế.
"Khanh hẳn đã biết. Dân là chính sự."
Giọng anh chậm rãi nhưng chắc chắn, vang vọng trong khoảng sân.
“Thứ than này giống như xà phòng hay hầm khí, đều không phải trò tiêu khiển. Nếu làm ra được, thứ đầu tiên nó chạm tới chính là bếp lửa trong từng nhà."
Thấy Nguyễn Khản chỉ đứng đó, cúi người, anh quay lại với đống nguyên liệu.
"Khanh nếu không bận thì cùng tham gia đi.”
Nguyễn Khản ngẩng đầu nên nhìn anh.
Trịnh Khải đưa tay ra hiệu về phía chậu hỗn hợp còn lại.
"Lần này ta định trộn thêm hồ, ép chặt tay hơn. Khanh nhào giúp ta một mẻ, xem có khác gì không."
Nguyễn Khản khựng lại, đưa mắt nhìn về chiếc bàn.
"Nhưng bẩm Chúa thượng, thần... chưa từng làm việc này."
"Cứ thử đi. Ta cũng đã làm bao giờ đâu.”
Nguyễn Khản do dự một thoáng, rồi cũng lại gần. Ông xắn tay áo, rụt rè đưa hai bàn tay vào chậu than. Ông nhào nặn vụng về hơn hẳn Trịnh Khải, nhưng cũng dần quen tay sau vài lượt.
"Nhiều hồ hơn lần trước một chút."
Trịnh Khải lẩm bẩm, thi thoảng lại quay sang chỉ dẫn Nguyễn Khản đang hì hục.
"Nhào cho đến khi nắm lại không rời ra là được."
Cứ như thế, hai người cùng cúi xuống bên chiếc chậu gỗ, tay dính đầy than đen. Gia Thọ đứng cạnh cũng bận rộn. Bút trên tay y không ngừng ghi, thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn cả hai, không nói gì.
Lúc sau, cảm thấy đã ổn thoả, Trịnh Khải dừng lại, vươn hai tay lên trời.
“Được rồi, đến lúc ép.”
Nguyễn Khản thấy vậy cũng lùi lại, nhường chỗ cho anh. Ông cứ nhìn xuống bàn tay lấm bẩn của mình rồi lại nhìn Trịnh Khải đang lúi húi quanh cái khuôn gỗ.
Lần này, khi hỗn hợp được ép vào khuôn, Trịnh Khải dồn lực mạnh hơn hẳn lần trước.
“Đừng có vỡ đấy.”
May mắn cho anh, khi tháo khuôn ra, khối than hiện lên chắc hơn, các cạnh sắc nét hơn, không có dấu hiệu rạn nứt ngay như lần đầu.
Đợi một lúc cho khối than khô bớt, Trịnh Khải cầm lên ngắm nghía, tay xoa nhẹ lên bề mặt. Thấy Nguyễn Khản đang tò mò nhìn mình, anh đưa luôn cục than cho ông.
“Bẩm Chúa thượng, mấy cái lỗ này để làm gì vậy ạ?”
“Để than cháy ổn định hơn.”
Anh không biết nói vậy ông có hiểu không, nhưng dù sao cũng không quan trọng lắm.
Trịnh Khải lấy lại cục than rồi đặt nó vào bếp nhỏ cạnh đó, dùng que cời nhóm lửa từ bên dưới. Gia Thọ thấy vậy cũng vội cầm theo quyển sổ dõi theo anh.
Lúc mới bén, khói bốc lên khá đậm, cay cả mắt. Trịnh Khải nhíu mày, trong lòng dâng nên một nỗi thất vọng. Nguyễn Khản thì lùi lại một bước, đưa bàn tay vẫn dính bẩn lên che mũi.
Nhưng chỉ một lúc sau, khói giảm hẳn. Ngọn lửa bắt đầu cháy đều, len qua từng lỗ tròn trên thân khối than, tỏa nhiệt ổn định, gần như không còn khói mù như lúc đầu.
Trịnh Khải thấy vậy liền ngồi xổm, nhìn khối than cháy, không nói gì trong một lúc lâu. Mắt anh sáng hơn hẳn, hơn cả ngọn lửa nhỏ đang bập bùng.
"Cháy được thật. Lại còn không có khói.”
Nguyễn Khản mải mê quan sát than cháy, không nhịn được mà trầm trồ. Gia Thọ cũng nhỏ giọng, mắt vừa nhìn vừa ghi chép liên tục.
“Thành công rồi.”
"Cháy được."
Trịnh Khải gật đầu.
"Nhưng vẫn còn phải thử thêm, xem cháy được bao lâu, có bền không, để ngoài trời ẩm có hỏng không."
Dù nói vậy, trong lòng anh cũng thấy nhẹ đi một phần. Ít nhất, nguyên lý này không chỉ nằm trên giấy nữa.
Nguyễn Khản đứng nhìn ngọn lửa một lúc, rồi tiến lại gần chiếc bàn. Ông nhìn vào thứ chất sền sệt, trắng ngà được đựng trong một chiếc chậu gỗ nhỏ.
"Bẩm Chúa thượng, thứ này là gì mà kết dính được than lại với nhau?"
"Hồ gạo nếp. Ta lấy từ bên Công phiên đấy.”
Nguyễn Khản hơi cau mày. Ông im lặng một lúc, rồi lại tiếp tục.
“Không biết Chúa thượng định làm gì với loại than mới này?”
Trịnh Khải chăm chú nhìn khối than đã có vài vệt hồng trên ngọn lửa. Lúc sau, anh mới quay lại.
“Ta sẽ phổ biến vật này ra dân gian. Đang lúc giá rét, hẳn sẽ hữu ích cho bách tính.”
"Nhưng thưa Chúa thượng, Chúa thượng dùng hồ gạo để làm than. Vậy nếu muốn làm số lượng lớn, cần bao nhiêu gạo nếp?"
Trịnh Khải khựng lại. Anh đứng bật dậy, nhìn chằm chằm vào chiếc chậu gỗ.
“Chết rồi.”
"Ta chưa rõ, phải thử thêm mới biết tỷ lệ chính xác để làm một khối. Nhưng để làm số lượng lớn, chắc cũng phải cần một lượng kha khá."
Bắt gặp ánh mắt nghiêm nghị của Nguyễn Khản, anh vội nói tiếp.
“Ta hiểu ý của khanh. Nhưng hồ này không nhất thiết phải làm từ gạo thường. Có thể dùng gạo chất lượng kém, hỏng hoặc bỏ đi. Như vậy sẽ không ảnh hưởng nhiều đến lương thực của bách tính.”
"Chúa thượng.”
Giọng ông ngày một lớn hơn, cũng kiên quyết hơn.
"Năm nay mấy vùng đã mất mùa, có nơi dân còn phải ăn cả vỏ cây cầm hơi. Dù là thóc gạo hỏng, trong mắt dân nghèo vẫn là thứ quý giá. Than này e sẽ tranh phần lương thực của dân. Thần xin Chúa thượng thận trọng.”
Trịnh Khải im lặng, nhìn khối than đang cháy trong bếp.
Trong ký ức của anh, than tổ ong vốn là thứ rẻ tiền, ai cũng dùng được. Nhưng ở đây, ngay cả một thứ tưởng chừng đơn giản như chất kết dính, cũng có thể chạm vào một vấn đề lớn hơn nhiều.
“Khanh nói phải."
Anh gật đầu.
"Nếu muốn làm nhiều, quả thật phải tìm thứ khác thay thế, không đụng đến gạo, đến lúa."
"Bẩm Chúa thượng, đất sét thì sao ạ?"
Gia Thọ chen vào, giọng có phần rụt rè.
Trịnh Khải cùng Nguyễn Khản đều quay sang nhìn Gia Thọ.
“Ngươi nói thêm đi.”
“Dạ bẩm, lúc xây thân hầm khí, thần nghe thợ ở Công phiên bảo dùng đất sét có thể giúp dính. Cụ thể thì thần không rõ lắm.”
Anh lại quay sang Nguyễn Khản.
“Ý khanh thế nào? Có kiến giải gì không?”
Nguyễn Khản hơi cúi đầu, chắp tay với anh.
“Bẩm Chúa thượng, thần hổ thẹn. Thần vốn không quen thuộc với mấy thứ này, không thể đưa ra lời nào thích hợp.”
Nghe vậy, Trịnh Khải ngẫm nghĩ thêm một lúc.
"Có thể. Nhưng chưa thử, chưa dám nói chắc."
Anh lắc đầu nhẹ.
"Việc này để sau vậy, thử dần. Trước mắt với số lượng nhỏ, cứ dùng hồ gạo nếp vậy.”
"Gia Thọ."
Trịnh Khải quay sang y.
"Ngươi chọn vài người thợ thật tin cẩn chỗ Lão sư, dạy cho họ cách làm như hôm nay. Số lượng làm nhiều hơn, nhưng vẫn giữ trong phạm vi phủ Chúa, chưa đưa ra ngoài. Cách làm này, tuyệt đối không để lộ."
"Thần hiểu."
"Làm đủ số lượng rồi, đem dùng thử trong phủ trước. Ưu tiên đưa sang Đoài cung, Quốc công phủ, và chỗ Thái phi. Nhưng nhớ kỹ,…”
Anh nhấn giọng.
“Những chỗ ấy phải dùng than làm từ gỗ thượng hạng, không phải tre khô loại thường."
"Thần lĩnh mệnh."
Trịnh Khải gật đầu, tiến đến chỗ Gia Thọ. Anh cầm cuốn sổ trên tay y, giở ra nhìn một lượt. Lúc sau, anh hài lòng đặt xuống bàn, nghiêm giọng dặn dò.
"Ngươi nhớ kỹ. Không có khói không có nghĩa là không có gì độc hại. Đốt trong phòng phải để thoáng khí, không được đóng kín cửa.”
Tâm trí Trịnh Khải lại hiện lên một chữ đầy quen thuộc.
“CO.”
“Còn nữa, lúc mới bén lửa, khói còn nhiều, phải để ở nơi thoáng trước, đợi cháy đều rồi mới đưa vào phòng. Sau này dù có thành công cũng chưa thể coi đây là thứ hoàn toàn an toàn, dặn thợ, người hầu trong cung phải hết sức cẩn thận."
Gia Thọ cúi đầu. Y đã cầm cuốn sổ từ lúc nào, đang liên tục ghi lại từng lời của anh.
"Thần sẽ dặn kỹ."
Trịnh Khải gật đầu, phủi bàn tay lấm bẩn. Anh ra hiệu cho Nguyễn Khản cùng quay vào Nội Điện, rồi đi thẳng. Gia Thọ ở lại thu dọn khuôn, chậu, những gì còn sót lại trên bàn.
Hai người đi chậm rãi qua khoảng sân, không khí đã bớt căng thẳng hơn hẳn lúc mới gặp.
“Nay nhờ có khanh, ta mới nhận ra... Nếu làm ra rồi mới biết sai thì đã muộn."
Trịnh Khải nhẹ giọng, vẫn đi thẳng.
Lần đầu tiên trong buổi hôm nay, anh mỉm cười. Một nụ cười nhẹ nhõm, nhưng vẫn xen lẫm chút lo lắng được che giấu kỹ càng.
“Chúa thượng quá khen rồi. Chỉ là bổn phận của thần…”
Nguyễn Khản không nói gì thêm, chỉ nhìn Trịnh Khải bước đi bên cạnh mình. Ông định nói thêm gì đó, nhưng lại thôi.
Gần đến cửa Nội Điện, Nguyễn Khản siết chặt tay nhìn bóng lưng Trịnh Khải đang đi trước. Thế rồi ông quỳ xuống nền gạch lạnh, giọng có phần dè dặt.
“Bẩm Chúa thượng, thần vinh dự được theo hầu người từ nhỏ. Nhưng có điều thần thật không hiểu nổi, cúi xin Chúa thượng giải đáp.”
Trịnh Khải khó hiểu quay lại nhìn ông. Anh vội tiến tới, đỡ Nguyễn Khản dậy.
“Khanh cứ nói. Hà cớ gì phải hành đại lễ như vậy?”
Nguyễn Khản từ từ đứng dậy. Ông nhìn thẳng vào mắt anh.
“Chúa thượng kể từ ngày lên ngôi, dường như đã biết thêm rất nhiều điều. Thần không biết những điều ấy từ đâu mà có, chỉ thấy… người đã khác trước rất nhiều.”
Ông ngừng một thoáng, giọng càng thấp hơn.
“Đôi khi thần có cảm giác, người trước mặt thần hôm nay, dường như đã không còn là người của ngày trước.”
Hai bàn tay Trịnh Khải đang đỡ lấy Nguyễn Khản khựng lại. Mắt anh mở to nhìn ông, còn cả người dường như căng cứng.
Anh buông tay, nuốt nước bọt một cái. Sau hồi lâu im lặng, Trịnh Khải nhìn xuống bàn tay lấm bẩn của mình, từ từ cất tiếng.
“Ta hỏi ngươi một câu. Hãy trả lời thật lòng.”
“Vâng, thưa Chúa thượng.”
Anh xoay người, hướng về phía cánh cửa quen thuộc.
"Ngươi có tin quỷ thần không?"
Nguyễn Khản đằng sau hơi khựng lại. Ông ấp úng đáp.
"Bẩm Chúa thượng, thần… thần không."
Trịnh Khải bước nhanh đến chỗ cánh cửa, vẫn không quay đầu nhìn lại.
Trong đầu anh, một khoảng mờ nhạt nào đó của thế giới cũ lướt qua rất nhanh rồi biến mất.
"Ta thì tin."
Anh đẩy cửa bước vào Nội Điện.