Kiệu lắc nhẹ trên đường về Nội Điện. Trịnh Khải ngồi tựa vào thành kiệu, cổ họng khô rát như vừa nuốt phải cát. Cả buổi chầu, chưa lúc nào anh được ngồi yên quá vài khắc.
Anh nhắm mắt, nghe lại trong đầu tiếng dập đầu vang lên hàng loạt lúc nãy cùng tiếng hô vang lúc nãy.
“Thật mệt mỏi.”
Đầu anh vẫn còn văng vẳng lời nói của Vũ Trinh, những câu hỏi của Hồ Sĩ Đống, hết lớp này đến lớp khác như ập vào như sóng. Rồi đến cảnh cả điện im bặt lúc anh nhắc tới quân Tam phủ, chẳng ai dám hé môi.
Trịnh Khải hé mắt, nhìn ra ngoài qua khe rèm lụa. Nắng đã lên khá cao, chiếu xuống mái ngói phủ Chúa từng vệt vàng nhạt.
“Nếu một mình không làm hết được, vậy phải khiến người khác làm được thay mình.”
Ý nghĩ này đã hiện lên trong tâm trí anh từ những buổi chầu đầu tiên, chẳng có gì mới mẻ. Nhưng hôm nay, lần đầu tiên anh thấy nó rõ ràng đến vậy, rõ như một lối thoát vừa hiện ra giữa đám sương mù còn vương vất từ sáng.
Anh nghĩ đến Hồ Sĩ Đống, đến Phan Lê Phiên, đến cả gã Vũ Trinh dám đứng ra chất vấn lúc đầu triều. Đây toàn những cái tên anh chưa từng để tâm, cho đến khi họ tự mở miệng giữa đám đông mà không ai dám mở.
“Quả thật đã sơ suất rồi. Ngồi trên bệ rồng bao lâu nay, hóa ra vẫn chỉ quen được vài cái tên."
Nhưng ít nhất, hôm nay anh đã hiểu vấn đề của mình.
“Từ lần sau phải để ý tìm, đâu chỉ ngồi đó mà đợi người ta tự bước ra.”
Kiệu dừng trước Nội Điện. Trịnh Khải bước xuống, thấy Gia Thọ đã đứng đó từ lúc nào.
"Cho người gọi Dự Vũ vào gặp ta."
Anh nói, cứ thế đi thẳng.
"Tiện thể ngươi đi tìm Bằng Vũ, bảo hắn đến đây."
Gia Thọ hơi khựng lại.
"Bẩm, Bằng Vũ hiện đang ở doanh trại Tam phủ, e phải mất một lúc mới tới."
"Không sao, cứ đi gọi trước. Ta chờ được, nhưng đừng về tay không.”
Anh bước thẳng vào trong. Đẩy cánh cửa gỗ quen thuộc, anh trầm ngâm.
“Hôm nay biết tin như vậy là quá muộn.
Anh siết chặt tay, chân cũng bước nhanh hơn.
“Dự Vũ bận đi đưa thư, chuyện này cũng có thể hiểu. Nhưng không thể trông chờ mãi vào hắn, kẻ nguy hiểm cũng không chỉ có mỗi quân Tam phủ.”
Trong đầu anh, chỉ còn một dòng suy nghĩ ngắn ngủi. Chuyện gì đang xảy ra trong kinh thành, anh muốn biết trước khi nó kịp thành một tờ khải tấu đặt sẵn lên án thư của mình.
Chiếc bàn đã hiện ra trước mắt. Trịnh Khải ngồi xuống trước án thư, thở ra một hơi dài. Trên bàn, một ngọn núi nhỏ khải tấu chất từ mấy hôm nay, cao hơn hẳn mọi khi, giấy tờ xô lệch không còn ngay ngắn.
Anh khua tay, lật vài tờ trên cùng. Bên dưới, xen giữa những tờ khải còn nguyên nếp gấp, là mấy tờ giấy dó đã nhàu, một tờ vẽ dở hình cái hầm với vài đường kẻ bị gạch bỏ, một tờ khác chi chít những con số cũng đã xóa đi quá nửa.
Trịnh Khải rút hết những tờ ấy ra, gấp gọn lại, nhét sâu xuống dưới đáy ngăn kéo bên tay trái.
Không phải chuyện gì to tát. Nhưng nếu để người ngoài trông thấy Chúa thượng còn đang vẽ vời trong lúc khải tấu chất đống chưa xử lý, chưa chắc đã hay ho gì.
Nhìn ngọn núi giấy tờ vẫn còn nguyên đó, Trịnh Khải nhíu mày.
“Mấy ngày nay lo chuyện hầm khí, chuyện xà phòng, rồi chuyện chữ số, khải tấu thường nhật đã bị gác lại không ít. “
Anh ngả người ra sau, vươn vai một cái.
"Cứ đà này, có ba đầu sáu tay cũng không đủ dùng. Nhưng nếu mình không xử lý, sớm muộn cũng có người nhắc khéo rằng Chúa thượng dạo này hay sao nhãng chính sự. Có khi chính mình lại bị cái tên Ngự sử ban sáng đàn hặc.”
Nghĩ vậy, anh không khỏi rùng mình.
Lúc này, có tiếng gõ cửa vang lên. Anh thở dài.
“Thôi, đó là chuyện của lúc khác. Trước mắt còn ba người đang đợi ngoài cửa.”
Trịnh Khải hắng giọng, tay chỉnh lại chồng khải sao cho ngay ngắn.
"Vào đi.”
Cửa mở, Hồ Sĩ Đống, Phan Lê Phiên và Lê Quý Đôn lần lượt bước vào, quỳ xuống hành lễ.
“Chúng thần tham kiến Chúa thượng.”
"Đứng dậy cả đi."
Ba người đứng lên. Trịnh Khải đưa mắt nhìn qua một lượt.
Lê Quý Đôn vẫn giữ dáng vẻ điềm đạm quen thuộc, hai tay khép hờ trong tay áo.
Hồ Sĩ Đống thì đứng thẳng lưng, ánh mắt bình thản, chẳng có vẻ gì của kẻ dám vặn hỏi Chúa thượng với một tràng câu hỏi liên miên giữa triều lúc nãy.
Phan Lê Phiên đứng cạnh đó, hai tay chắp trước ngực hơi khép chặt hơn bình thường, vẫn thỉnh thoảng liếc sang phía thuộc cấp của mình.
“Trước kia, Phan khanh cũng là thị lang đúng không?”
“Bẩm Chúa thượng, đúng thế ạ. Nay được Chúa thượng cất nhắc vị trí thượng thư, thần xin nguyện hết lòng.”
Anh nhớ lại lúc nãy, bàn tay Phan Lê Phiên đã siết lại thế nào mỗi khi Hồ Sĩ Đống cất tiếng hỏi thêm một câu.
“Hẳn là hai người họ đã quen nhau từ trước. Vậy cũng dễ cho mình khi làm việc.”
Trịnh Khải không vòng vo nữa. Anh nhìn thẳng vào cả hai.
"Hôm nay gọi hai khanh đến, một phần vì việc sổ sách Hộ phiên. Nhưng trước khi nói đến việc ấy, quả nhân có một câu muốn hỏi."
Hồ Sĩ Đống và Phan Lê Phiên đứng thẳng người hơn, chờ nghe.
"Nếu một ngày mệnh lệnh của ta trái với phép nước, hai khanh sẽ làm thế nào?"
Không khí trong phòng lắng hẳn xuống. Lê Quý Đôn đứng lặng sang một bên, không có ý xen vào, chỉ nhìn hai người kia bằng ánh mắt đứng ngoài quan sát.
Hồ Sĩ Đống là người đáp trước, giọng vẫn đều như lúc còn giữa triều.
"Bẩm Chúa thượng, nếu mệnh lệnh trái phép nước, trước tiên thần sẽ can gián. Nếu Chúa thượng vẫn giữ ý, thần đành theo phần việc của mình mà thi hành. Nhưng lời đã nói, thần vẫn phải tấu lên rõ ràng, để về sau còn có chỗ mà xét lại."
Trịnh Khải gật đầu.
Không nói trung thành tuyệt đối. Cũng không nói sẽ chống lệnh. Chỉ nói sẽ làm đúng phần việc được giao, nhưng giữ lại phần trách nhiệm của riêng mình, rành mạch và lặng lẽ. Nhưng có lẽ chính cái vẻ thẳng thắn ấy lại khiến Trịnh Khải yên tâm hơn hẳn.
“Như vậy có khi lại tốt. Lúc nào cũng sẵn đường lui. Chỉ là hơi khó dùng.”
Anh quay sang Phan Lê Phiên.
Ông hơi cúi đầu, giọng thấp, thận trọng hơn hẳn.
"Bẩm Chúa thượng, thần trung với triều đình, Chúa thượng cùng Bệ hạ. Chừng nào triều cục còn yên ổn, thần không dám nhiều lời."
Trịnh Khải im lặng một lúc.
Câu trả lời không sai. Nhưng cũng chẳng nói lên được điều gì chắc chắn.
“Trung với triều đình, chừng nào triều cục còn yên ổn.”
Anh chợt nhớ tới Quận Huy. Kẻ ấy khi còn nắm quyền, tuy chuyên quyền độc đoán, nhưng việc trong phủ vẫn đâu ra đó, ít khi để lộ sơ hở.
“Tên đó có thể xem là có năng lực. Nhưng đến khi quyền lực đổi chủ thì kết cục cũng chỉ như bao người, nếu khác có lẽ chỉ là nặng hay nhẹ thôi.”
Anh lại nhìn Phan Lê Phiên lần nữa.
Ông không hẳn là phản trắc. Chỉ là kiểu người luôn biết đứng về phía đang nắm quyền, và sẽ tiếp tục làm tốt phần việc của mình cho đến khi phía ấy không còn nắm quyền nữa.
Trịnh Khải không nói ra ý nghĩ ấy. Anh chỉ gật đầu, coi như đã nghe đủ.
"Được. Ta hiểu ý hai khanh rồi. Vậy nói đến việc chính."
Anh với tay lấy một tờ giấy đã chuẩn bị sẵn, trải lên án thư. Trên đó là hàng số quen thuộc cùng một bảng tính đơn giản, mô phỏng theo sổ thu chi vẫn dùng ở Hộ phiên.
"Đây là cách ghi số khác với chữ Hán triều ta vẫn đang dùng. Dĩnh Quận công đã xem qua.”
Lê Quý Đôn khẽ gật đầu, không nói thêm, để phần còn lại cho Trịnh Khải.
Trịnh Khải chỉ vào từng cột.
"Thu bao nhiêu, chi bao nhiêu, còn lại bao nhiêu, cứ theo hàng dọc mà cộng trừ. Không cần đọc thành lời, nhìn vào là biết ngay được mất."
Anh ngước lên nhìn những ánh mắt đang chăm chú dõi theo.
“Cả ba khanh ở đây trước đây đều làm thị lang Hộ phiên. Hẳn cũng biết sổ sách hiện nay ghi bằng chữ Hán, muốn cộng trừ một khoản lớn phải tính bằng bàn tính, lại dễ nhầm khi chép lại. Nếu đổi sang lối ghi này, số liệu rành mạch hơn, tính toán cũng nhanh hơn."
Hồ Sĩ Đống cúi người nhìn kỹ, ngón tay lần theo từng con số trên giấy.
"Bẩm Chúa thượng, tuy thần chưa hiểu nhưng cách có lẽ rõ ràng hơn lối tính cũ. Nhưng nếu số quá lớn, viết theo hàng dọc thế này e sẽ rất dài."
"Càng lớn càng dễ thấy sai ở đâu."
Trịnh Khải đáp.
"Sổ sách cũ viết liền một mạch, nhìn một lượt còn khó phân biệt thừa thiếu, đừng nói đến chuyện kiểm lại cho kỹ."
Hồ Sĩ Đống gật đầu, không hỏi thêm, nhưng ánh mắt vẫn dán chặt vào tờ giấy như đang tự tính nhẩm theo trong đầu.
"Từ nay,…"
Trịnh Khải quay sang Phan Lê Phiên đang trầm ngâm nói tiếp.
"… quan viên Hộ phiên ai chưa quen cách này, phải học. Dĩnh Quận công sẽ mở lớp, ai rảnh việc thì đến học trước, dần dần rồi phổ biến khắp Hộ phiên."
Phan Lê Phiên nghe vậy liền vâng dạ nhận lời. Lê Quý Đôn cũng chắp tay.
"Thần tuân mệnh.”
Trịnh Khải gật đầu, anh liếc nhìn những con số trên giấy.
“Nếu cách này dùng thành thạo, sau này có lẽ nên đưa hẳn vào một mục riêng cho người làm việc sổ sách, coi như một nhánh học vấn để lựa người, tách hẳn khỏi lối kinh nghĩa cũ.”
Anh thầm thở dài.
“Nhưng đó là chuyện còn xa. Trước mắt, biết dùng cho quen đã là việc không nhỏ rồi. Huống chi khoa cử vốn đã là một ngọn núi lớn.”
Anh gấp mảnh giấy lại, đẩy về phía Phan Lê Phiên.
"Hai khanh cứ về lo việc trước. Đừng làm Quả nhân thất vọng đấy.”
Hồ Sĩ Đống và Phan Lê Phiên cáo lui. Trong phòng chỉ còn lại Lê Quý Đôn.
Trịnh Khải nhìn ông, giọng nhẹ hẳn đi so với lúc ban nãy.
"Việc này, phiền lão sư giúp ta dạy họ. Không chỉ dạy cách viết, cách tính, mà còn phải khiến họ thấy được cái lợi thật sự, chứ không phải học cho có."
"Thần sẽ tận tâm.”
Lê Quý Đôn chắp tay cáo lui. Cánh cửa khép lại, để Trịnh Khải ngồi một mình trong Nội Điện.
Anh nhìn ngọn núi khải tấu vẫn còn nguyên trên án.
“Nếu cái gì mới cũng phải tự mình ngồi giải thích từng người một thế này, không biết đến bao giờ mới xong việc.”
Có tiếng gõ cửa nhẹ. Cậu thái giám nhỏ mọi lần bưng khay trà bước vào, đặt xuống án, rồi lùi lại toan ra ngoài.
"Ngươi tên gì? Có vẻ khá trẻ nhỉ?"
Cậu thái giám giật mình, vội quỳ thụp xuống.
"Bẩm Chúa thượng, nội thần tên Trần Lương, năm nay mười sáu tuổi, dưới trướng Tổng thái giám."
"Được rồi. Lui xuống đi."
Trần Lương cúi đầu, lui ra ngoài, bước chân vẫn còn hơi vội. Trịnh Khải nhìn theo bóng cậu một thoáng rồi thôi, cầm chén trà lên nhấp một ngụm. Nước trà đã nguội bớt, nhưng vẫn đủ làm dịu cơn khát đã chịu đựng suốt buổi chầu.
Chưa được bao lâu, cửa lại mở. Dự Vũ bước vào, quỳ xuống hành lễ, dáng vẻ còn phần mệt mỏi sau chuyến đi xa.
"Thần Dự Vũ bái kiến Chúa thượng."
Trịnh Khải nhìn y, không vòng vo.
"Ngươi vất vả rồi, cũng không cần tự trách. Nếu không tìm được người cũng không sao.”
Dự Vũ hơi sững người, lúc sau mới lắp bắp.
“Dạ… dạ bẩm, thực ra thần đã gặp được Ngô đại nhân ạ.”
“Sao?”
Trịnh Khải ngạc nhiên, hơi nhún người dậy. Anh nhớ lại lời Gia Thọ lúc sáng, không khỏi phàn nàn.
“Nói năng không rõ ràng gì cả.”
Dự Vũ lại lên tiếng.
“Ngô đại nhân thần đã đích thân gặp mặt và trò chuyện. Còn về Phan đại nhân, thần đã thử nhưng không dò la được gì.”
Trịnh Khải có chút sốt ruột.
“Thế người không theo ngươi về sao? Còn thư cho Phan Huy Ích đâu? Đừng nói là rơi trên đường rồi?”
“Dạ bẩm, Ngô đại nhân đã nhận thư, cũng biết ý chiêu hiền của Chúa thượng. Nhưng do bệnh tật quấn thân nên xin phép ở quê trị bệnh, khỏi sẽ lập tức lên đường về kinh.”
Anh thở ra một tiếng rõ to.
“Vẫn chưa được sao. Làm mình mừng hụt.”
Dự Vũ lại tiếp tục.
“Còn về phần lá thư cho Phan đại nhân, Ngô đại nhân đã xin giữ lại để đích thân mang đi.”
“Ồ.”
Anh gõ nhẹ tay xuống bàn.
“Chuyện này cũng không tính là thất bại. Ít nhất hai người này vẫn còn để ngỏ việc vào triều.”
Chợt nhận ra Dự Vũ vẫn đang quỳ, anh vội nói.
"Đứng dậy đi."
Trịnh Khải nhìn lại y một lượt.
"Việc tìm hai vị tiên sinh, ngươi đã cố hết sức, quả nhân không trách. Nhưng hôm nay gọi ngươi đến, là muốn giao một việc khác.”
Dự Vũ đứng thẳng người, hai tay chắp trước bụng, chờ nghe tiếp.
"Ta muốn ngươi lập một mối, chuyên nghe ngóng chuyện trong kinh thành. Tin tức gì lớn nhỏ, chợ búa, phố phường, doanh trại, cứ thu thập rồi báo thẳng cho ta, không qua ai khác."
Dự Vũ hơi ngẩn ra một chút, rồi cúi đầu.
"Bẩm, cần bao nhiêu người?"
"Không cần đông. Vài người thôi, chọn trong đám Cấm binh phủ Chúa, biết giữ mồm giữ miệng là được.
Ngẫm nghĩ một hồi, anh tiếp tục.
“Việc này chưa cần làm lớn, cũng chưa cần đặt tên gọi gì cả. Cứ coi như một mối quen của ngươi trước đã."
"Thần hiểu."
Y toan lui ra thì Trịnh Khải gọi lại.
"Còn nữa. Ngươi bảo Trần Lương bên ngoài đi truyền lời cho Nguyễn Triêm, từ nay siết chặt hơn việc canh gác trong phủ, luyện quân cũng phải gắt hơn trước."
"Thần lĩnh mệnh."
Dự Vũ cúi người lui ra. Cánh cửa khép lại, Nội Điện trở lại yên tĩnh.
Trịnh Khải ngồi một mình, nhìn ra hướng cánh cửa. Ngoài kia, nắng đã lên khá cao, chiếu qua khung cửa sổ thành từng vệt dài trên nền gạch, lặng lẽ dịch chuyển theo từng khắc trôi qua.
Anh tựa người ra sau ghế, huýt sáo một đoạn nhạc đang chạy trong tâm trí. Giai điệu ấy thân quen với ký ức, nhưng lại xa lạ biết bao với cơ thể này.
Cứ thế, anh chờ.
Gia Thọ vẫn chưa quay lại.
Bằng Vũ, cũng chưa thấy tăm hơi.