Trời còn nhá nhem tối, sương giăng mờ khắp sân Chính Tẩm. Trịnh Khải đứng yên giữa vòng vây của mấy cung nữ, để họ chỉnh lại nếp mãng bào đỏ tía. Anh cúi đầu, ngắm nghía bản thân một lượt. Xa xa, tiếng trống báo giờ chầu đã vang hồi đầu tiên, âm vang trầm đục lan khắp phủ Chúa còn chìm trong sương sớm.
Gia Thọ bước vào, quỳ xuống hành lễ.
"Bẩm Chúa thượng, Dự Vũ đã về tới phủ từ đêm qua."
Trịnh Khải khựng lại. Tay cung nữ đang buộc dải mũ Xung Thiên cũng ngừng theo nhịp cử động của anh. Anh vội hỏi:
"Tìm được Ngô Thì Nhậm chưa?"
"Dạ, thần chưa nghe Dự Vũ báo gì."
"Còn Phan Huy Ích?"
Gia Thọ cúi đầu thấp hơn một chút, giọng có phần ngại ngần.
"Dự Vũ về một mình, thưa Chúa thượng. Có lẽ hai vị kia đều không rõ tung tích."
Trịnh Khải im lặng, để cung nữ buộc nốt dải mũ còn dang dở. Ngày đưa thư, anh đã phần nào dự đoán trước được kết quả, nhưng thật tâm vẫn hi vọng. Anh lẩm bẩm:
“Cũng đâu thể trách Dự Vũ được. Chỉ trách thiếu chút cơ duyên.”
Dù nói vậy, trong lòng anh vẫn có chút hẫng, như ngóng một món đồ đã mong từ lâu, đến lúc hỏi lại được báo vẫn chưa lo liệu xong.
"Thôi cứ để Dự Vũ nghỉ ngơi một chút. Xong buổi chầu thì gọi vào gặp ta.”
"Dạ. "
Cung nữ lùi lại, việc mặc triều phục coi như xong. Trịnh Khải đứng dậy, khoác thêm chiếc áo choàng lông chồn Gia Thọ vừa đưa tới, cảm nhận hơi ấm của lớp lông mềm áp vào cổ. Anh bước ra khỏi Chính Tẩm, hướng thẳng về phía Đại Điện, nơi tiếng trống đã điểm sang hồi thứ hai, giục giã hơn hẳn hồi đầu.
…
Buổi chầu hôm nay đông đủ hơn thường lệ. Bá quan đứng thành hàng ngay ngắn dưới ánh nến còn chưa tắt hẳn từ đêm, ánh sáng vàng vọt hắt lên những gương mặt còn ngái ngủ. Hơi thở của từng người trong tiết trời lạnh vẽ thành những vệt trắng mờ, tan dần trong không gian tĩnh lặng của Đại Điện.
Sau khi giải quyết vài việc thường nhật, Trịnh Khải tựa một tay vào thành ghế vàng, nhìn xuống hàng quan văn, cất giọng:
"Hiện nay ai đang quản Hộ phiên? "
Không ai đáp ngay. Vài ánh mắt len lén nhìn nhau, rồi lại cúi xuống. Một khoảng lặng ngắn ngủi trôi qua. Trịnh Khải nhận ra có điều gì đó không ổn.
Gia Thọ đứng phía sau mới ghé sát, hạ thấp giọng.
"Bẩm Chúa thượng, từ khi Tứ Xuyên Hầu dâng biểu xin trả chức Tham tụng, do trước kia có kiêm quản cả Hộ phiên nên chức trách nơi đó giờ vẫn còn bỏ trống, chưa ai được cắt cử. "
Trịnh Khải hơi cau mày. Trong đầu anh vốn đã tính sẵn một cái tên cho vị trí này, người vừa giỏi tính toán vừa từng làm việc ở Kinh Bắc, Lạng Sơn. Nhưng người ấy còn chưa về, thư gửi anh còn chưa rõ đã tới tay ông hay chưa, mà việc triều chính thì không thể đợi một người còn đang ở nơi xa.
“Thôi vậy.”
Anh thầm nhủ.
“Chờ người tài đôi khi cũng như chờ mưa, biết là sẽ đến, nhưng chẳng ai nói chắc được ngày nào.”
Ngẫm nghĩ một hồi vẫn chưa tìm ra cái tên nào phù hợp, Trịnh Khải lại nhìn xuống hàng quan lại vẫn im lặng phía dưới.
"Nếu vậy,… "
Anh nhìn quanh một lượt.
"… trong triều còn ai có thể đảm đương? "
Một dáng người bước ra khỏi hàng, quỳ xuống.
"Bẩm Chúa thượng, thần có một người muốn tiến cử. "
Là Bùi Huy Bích.
"Bùi khanh cứ nói.”
“Bẩm Chúa thượng, người thần muốn đề bạt chính là Tứ Xuyên Hầu. Ông từng đảm việc triều chính nhiều năm, lại quen thuộc sổ sách Hộ phiên. Nay chức ấy đang bỏ trống, thần nghĩ không ai hợp hơn. "
Trịnh Khải trầm ngâm. Lời tiến cử vỏn vẹn một cái tên, kèm vài lý do thực tế nhưng lại làm nổi lên trong tâm trí anh nhiều điều.
“Tứ Xuyên Hầu.”
Trong ký ức anh, cái tước ấy gắn liền với một gương mặt cúi rạp xuống nền gạch ngày thiết triều đầu tiên, xin trả chức vì tự thấy đức mỏng tài hèn. Người ấy từng đứng trong nhóm phụ chính đại thần cũ, cùng phe với Quận Huy trước biến loạn.
Anh cố lục tìm cái tên thật đằng sau tước hiệu, nhưng chỉ toàn thấy trống rỗng, như một trang sách bị xé mất dòng quan trọng nhất.
"Gia Thọ. "
Anh phất tay, cố để bá quan không nghe thấy giọng mình. Đợi khi Gia Thọ đến gần, anh mới thì thầm.
"Tứ Xuyên Hầu tên gì? "
"Bẩm, Phan Lê Phiên. "
Cái tên vừa dứt, vài mảnh ký ức rời rạc từ kiếp trước lần lượt hiện lên trong đầu Trịnh Khải.
“Người này về sau không theo Lê Chiêu Thống chạy sang cầu viện, cũng chẳng đầu quân dưới cờ Tây Sơn.”
Cũng không hẳn là điều gì lớn lao. Chỉ là với anh, đây không phải kiểu người dễ dàng đổi chủ mỗi khi tình thế đổi thay.
Gia Thọ nói tiếp, giọng đều đều. Y rành rọt đến mức khiến Trịnh Khải hơi bất ngờ.
"Bẩm Chúa thượng, Phan Lê Phiên vốn là một trong bảy vị phụ chính đại thần, từng giữ chức Thị lang Hộ bộ, sau lên Tham tụng. Có học vấn, viết nhiều tác phẩm lại quen việc sổ sách. Lúc gian thần lộng hành, ông đứng về phía Quận Huy. Sau khi Chúa thượng lên ngôi, chính ông dâng biểu xin trả chức, được Chúa thượng chuẩn. "
Trịnh Khải gật đầu chậm rãi, mắt vẫn dán vào hàng quan đang đứng im phăng phắc.
Quá khứ đứng sai phe, nhưng biết dừng đúng lúc. Năng lực thì đã có người khác đứng ra bảo chứng. Với anh, thế là đủ.
"Được. "
Anh nhìn xuống hàng quan, giọng dứt khoát.
"Quả nhân chuẩn cho Tứ Xuyên hầu nhận chức Thượng thư Hộ phiên. "
Một người trong hàng bước ra, quỳ xuống tạ ơn. Dáng vẻ ông tuy có phần bất ngờ nhưng động tác vẫn khá nhanh nhẹn, không hề có vẻ chậm chạp.
"Thần tạ ơn Chúa thượng. Xin nguyện hết lòng. "
Nhìn ông vẫn còn quỳ, Trịnh Khải chợt nhớ lời mình hứa với Lê Quý Đôn đêm qua. Hôm nay anh sẽ đưa phép tính bằng chữ số vào Hộ phiên.
“Người đứng đầu vừa đổi, còn chưa kịp quen việc mới. Giờ đưa ngay một thứ lạ lẫm vào lúc này e chỉ khiến rối thêm.”
Anh liếc về phía Lê Quý Đôn đang đứng lặng lẽ trong hàng quan văn, ánh mắt vị lão thần vẫn điềm tĩnh như thường lệ. Anh thầm thở dài.
“Việc ấy, để sau vậy.”
"Tứ Xuyên hầu. "
Trịnh Khải nói.
"Khanh cứ về nhận việc trước. Lát nữa, ta sẽ triệu kiến riêng, bàn thêm một số việc liên quan sổ sách Hộ phiên. "
"Thần lĩnh chỉ. "
Phan Lê Phiên từ từ lui về hàng. Bầu không khí lại chìm vào yên lặng. Trịnh Khải chống cằm, ngắm nghía gian điện một hồi.
“Các khanh còn điều gì muốn tâu trình?”
Mãi không thấy ai lên tiếng, anh liền phẩy tay ra hiệu.
“Đem vào đi.”
Hai tên lính hầu khiêng vào một chiếc khay phủ vải đỏ, bước chân đều đặn trên nền gạch, đặt ngay trước bệ rồng. Gia Thọ tiến lên, giở tấm vải ra.
Bên trong là từng hàng bánh xà phòng xếp ngay ngắn, trắng đều, cạnh sắc gọn. Đây đều là những bánh được lựa chọn cẩn thận, khác hẳn mẻ đầu tiên còn ấm màu tro anh từng tự tay làm.
Bá quan phía dưới nhìn nhau, có người nhướng mày, có người ghé tai người bên cạnh thì thầm, chưa rõ đây là vật gì.
Trịnh Khải đứng dậy, tiến xuống. Anh cầm lên một bánh, giơ cao cho cả điện cùng thấy.
"Đây là xà phòng. Quả nhân đã cho thử nghiệm suốt tháng nay, dùng để giặt rửa, tẩy sạch dầu mỡ trên tay, trên áo. Công dụng hơn hẳn bồ kết, bồ hòn thường dùng. "
Nói xong, anh im lặng chờ đợi. Vẫn không ai cất tiếng. Trịnh Khải hít sâu một hơi.
"Trước mắt, số lượng làm ra còn ít, giá vẫn còn cao. Quả nhân định cho bán trước cho quan lại, quyền quý, những nhà có của ăn của để. Đợi khi làm được nhiều hơn, giá hạ xuống, mới tính đến việc đưa rộng ra ngoài dân gian. "
Anh dừng lại một nhịp, nhìn quanh bá quan.
“Quả nhân định lập một Nội Thương Ty, chuyên nhận xà phòng từ xưởng, quản việc bán buôn, thu tiền, ghi sổ, rồi nộp phần quy định về nội khố. Gia Thọ sẽ lãnh chức Đề đốc, trước hết lo việc giám sát xưởng, tuyển chọn thợ, người và quản hàng hóa.”
Gia Thọ nghe vậy, vội quỳ xuống tạ ơn. Bá quan phía dưới xì xào nho nhỏ, có người quay sang người bên cạnh, có người chỉ cúi đầu im lặng, ánh mắt vẫn không rời khỏi chiếc khay xà phòng.
Từ hàng quan văn, một người bước ra, quỳ xuống. Trịnh Khải lập tức chú ý đến hắn. Người này còn khá trẻ, phẩm phục vẫn mới, hẳn vừa vào triều chưa lâu.
"Bẩm Chúa thượng, thần có điều chưa rõ, xin được hỏi. "
"Khanh mau nói đi.”
“Phủ Chúa vốn đã nắm quyền trong tay. Nay lại lập ty buôn bán…”
Người quan trẻ ngập ngừng một thoáng.
“E rằng người ngoài sẽ cho là phủ Chúa đang tranh phần làm ăn với dân.”
Câu hỏi không gay gắt, nhưng đủ khiến vài viên quan đứng gần khẽ liếc nhìn nhau.
“Chức quan có lẽ không lớn, vậy mà vẫn dám lên tiếng. Có chút thú vị.”
Anh vẫn giữ nét mặt nghiêm nghị.
“Khanh tên gì? Hiện đang giữ chức vụ nào?”
Viên quan trẻ thấy vậy, tiến thêm một bước rồi quỳ xuống.
“Bẩm Chúa thượng, thần là Vũ Trinh. Nay đang giữ một chức quan nhỏ, không đáng nhắc đến.”
“Vũ Trinh à…”
Trịnh Khải đặt bánh xà phòng xuống, cố gắng tìm lại trong ký ức cũ.
“Vũ Trinh này hiện giờ cũng được coi là một nhân tài trẻ tuổi. Sau này đến thời Nguyễn lại đóng vai trò quan trọng trong biên soạn luật lệ cho Gia Long. Người tài đã tự đứng ra, không dùng thì quả thật là phí.”
Trịnh Khải cũng không vội đáp ngay. Anh đưa mắt nhìn khắp hàng quan một lượt, rồi mới lên tiếng.
“Ý của Vũ khanh, Quả nhân đã rõ. Nhân đây cũng muốn nói cho chư khanh cùng biết.”
Anh hắng giọng, nghiêm nghị tiếp tục.
"Trước tiên, chẳng phải chỉ riêng Nội Thương Ty mới được bán xà phòng. Thương nhân, phú hộ có vốn đều có thể mua xà phòng từ ty rồi đem đi bán khắp nơi, lời lãi tự lo liệu. Còn cách làm thế nào…”
Trịnh Khải dừng một thoáng.
“Chuyện ấy, tạm thời chưa cần nói cho thiên hạ biết.”
Một vài ánh mắt dưới hàng quan lại lập tức thay đổi, lọt qua khóe mắt anh. Tiếng Vũ Trinh lại vang lên.
“Nhưng nếu vậy, chẳng phải người buôn vẫn phải mua hàng từ Nội Thương Ty hay sao?”
“Hiện nay, tuy Quả nhân chưa cho truyền cách làm ra ngoài, nhưng cũng không cấm người khác tự tìm cách riêng. Nhưng cách làm hiện giờ của phủ Chúa chưa tiện đem ra ngoài lúc này."
"Còn nữa."
Anh lại giơ bánh xà phòng lên.
"Đây là hàng do phủ Chúa đứng ra bảo đảm. Người mua tin ở cái danh ấy mà dám bỏ tiền ra thử một món chưa từng thấy bao giờ. Không có sự bảo đảm này, vật lạ thế này, chưa chắc đã có người dám mua."
Vũ Trinh vẫn quỳ, không lui xuống ngay.
"Nếu đã không phải độc riêng một mình được bán, vậy vì sao phủ Chúa vẫn phải giữ kín cách làm?"
Trịnh Khải khựng lại. Cả triều văn võ dường như cũng lặng đi. Mọi ánh mắt lại đổ dồn về viên quan trẻ tuổi. Vài người lặng lẽ lắc đầu. Nhìn vẻ mặt họ, Trịnh Khải cũng đoán được suy nghĩ trong lòng: Chúa thượng đã cho đủ thể diện với một tân quan, vậy mà hắn vẫn không biết lựa đường lui.
Anh nhìn xuống bánh xà phòng trong tay một lúc, cảm nhận độ nhẵn mịn của nó dưới đầu ngón tay, rồi gật đầu, chậm rãi.
"Khanh hỏi đúng. Nếu đã để người khác tự do mua bán, mà vẫn giữ khư khư cách làm, quả có phần không thỏa đáng."
Bá quan phía dưới có người ngẩng lên, dường như không giấu được chút bất ngờ. Trịnh Khải cảm nhận có vô vàn ánh nhìn với những suy tính khác nhau đang nhìn về phía mình.
"Vậy Quả nhân sửa lại thế này. Trước mắt, khi số lượng làm ra còn ít, cách làm còn chưa ổn, Nội Thương Ty tạm giữ lấy bí quyết, tự làm, tự bán. Đợi khi nào làm ra được nhiều hơn, cách làm ổn định hơn, Quả nhân sẽ tính chuyện truyền ra rộng rãi."
Vũ Trinh cúi đầu.
"Thần tạ ơn Chúa thượng đã minh xét."
Trịnh Khải cũng gật đầu.
“Khanh còn trẻ, sớm nghị sự triều đình cũng là tốt. Nhưng việc hôm nay, tự tiện nghị luận việc của vương thượng, khanh cho là nên xử thế nào?”
Cả triều đình lại một lần nữa chìm vào yên lặng. Vũ Trinh nghe vậy, toàn thân hơi run run. Tiếng dập đầu lan ra khắp Đại Điện.
“Thần có tội, nguyện xin chịu phạt.”
Đứng trong hàng quan văn, Nguyễn Khản hơi nhướng mày, khóe miệng mím lại thành một đường thẳng. Ông không nói gì, chỉ đưa mắt nhìn về phía bệ rồng một thoáng rồi lại cúi xuống như cũ.
Anh mỉm cười, đặt miếng xà phòng xuống rồi ngồi lại vào ghế rồng.
“Vũ Trinh này tuy có chút cứng đầu, nhưng dám nói thẳng những điều người khác không muốn nói. Người như vậy, nếu biết dùng đúng chỗ, chưa chắc là chuyện xấu.”
Nghĩ vậy, anh cất giọng.
“Việc buôn bán này liên quan đến quyền lợi của nhiều bên, cũng không thể chỉ dựa vào một lời của quả nhân mà định đoạt. Nay pháp lệ trong triều còn nhiều chỗ chưa rõ ràng, khanh hãy đến Hình phiên xem xét kỹ. Nếu có điều gì chưa hợp lý, hoặc có kiến giải, cứ quay lại bẩm báo với quả nhân.”
Vũ Trinh hơi kinh ngạc, ngẩng đầu nhìn anh. Lúc sau, vẻ kiên định hiện rõ trên khuôn mặt người quan trẻ.
“Thần tạ ơn Chúa thượng khai ân.”
Tưởng chuyện đã đến đây là dứt, một viên quan khác trong hàng lại lên tiếng.
Bẩm Chúa thượng, thần còn một điều chưa rõ. Không biết tiền thu được từ việc bán xà phòng, vì sao lại phải nộp về nội khố?
Trịnh Khải nhíu mày. Phan Lê Phiên đứng cạnh đó, bàn tay đang chắp trước ngực hơi siết chặt lại, mắt không rời khỏi viên quan vừa cất tiếng. Nhìn nét mặt xám xịt của vị Tứ Xuyên hầu mới lãnh chức, anh hiểu ngay đây là người của Hộ phiên.
“Thiên hạ vì lợi mà đến, cũng vì lợi mà đi. Đặt ở đây không lệch chút nào.”
Câu hỏi này, anh chưa hề chuẩn bị.
Cả điện chìm vào tĩnh lặng, chỉ còn tiếng gió lùa qua khe cửa gỗ, khẽ lay động ánh nến còn sót lại.
Anh nhìn xuống bánh xà phòng, rồi nhìn sang Gia Thọ đang đứng cạnh chiếc khay hàng.
Trong đầu anh, hình ảnh xưởng thợ ngổn ngang sau tấm liếp che gió, tấm bản vẽ than đen còn dang dở trên án, cái hầm mới xây xong phần thân, đường ống còn chưa có, thứ khí vẫn còn nằm im dưới lòng đất, chưa thể lấy ra dùng cùng bao ý tưởng khác lần lượt lướt qua.
Anh biết rõ số tiền ấy sẽ đi đâu. Chỉ là, đứng giữa bá quan văn võ thế này, làm sao có thể nói rõ ra từng chuyện một.
“Phiền phức rồi đây.”