Trịnh Khải ngồi trong chiếc kiệu son đang nhẹ nhàng lắc lư. Anh dựa người vào thành kiệu, gật gù liên hồi, thi thoảng lại ngáp một cái rõ to. Quầng thâm dưới mắt đã hiện rõ.
Anh cầm lấy quyển sổ nhỏ cùng xấp giấy tờ đặt ngay ngắn bên cạnh, cố gắng giữ cho bản thân tỉnh táo. Trịnh Khải mở sổ, chăm chú nhìn những con chữ trong đó. Vừa lật từng trang, anh vừa gật đầu nhè nhẹ.
“Gia Thọ làm việc không tồi. Đến cả hình vẽ phác thảo từng công đoạn cũng có.”
Anh nhớ về lần làm xà phòng mấy hôm trước, về vẻ mặt phấn khích của em trai. Trịnh Khải mỉm cười, hai mắt lại hơi lim dim.
Bỗng anh giật mình, ngồi thẳng người dậy. Anh đưa tay vén tấm rèm lụa mỏng. Trịnh Khải nheo mắt khi ánh sáng tràn vào trong kiệu.
“Gia Thọ, sắp đến chưa?”
Gia Thọ đang theo sát bên ngoài vội đáp lời:
“Bẩm Chúa thượng, sắp đến rồi ạ.”
Nghe vậy, anh vươn vai một cái. Trịnh Khải đặt quyển sổ xuống, lấy một tờ giấy dó đưa lên trước mặt.
Nhìn tờ giấy, anh lẩm bẩm:
“Tại ngươi mà ta mất mấy đêm liền.”
Trên tờ giấy ấy là các hình vẽ kỳ lạ, những đường nét đan xen thành một cấu trúc. Bên cạnh mỗi bộ phận đều có những dòng chú thích chi chít, tất cả được vẽ cẩn thận bằng than đen.
Trịnh Khải chăm chú nhìn tờ giấy. Ký ức lại kéo anh về những đêm thức đến muộn. Không biết bao nhiêu tờ giấy tương tự đã bị anh vò nát, hoặc bị gạch một đường đỏ chót. Lâu dần, anh cũng đâm ra sốt ruột. Anh thậm chí còn chê nét bút lông quá mềm yếu, rồi cầm luôn cục than đã nguội, lấy cạnh chiếc ấn làm chuẩn, hì hục kẻ từng đường nét.
Những đêm ấy, Trịnh Khải gần như không rời khỏi bàn. Gia Thọ vẫn một mực túc trực bên ngoài, chẳng có việc gì để làm ngoài chờ đợi, vậy mà cũng theo anh thức đến tận khuya.
Dù sao thì sau bao nhiêu vất vả, Trịnh Khải cũng có được một bản vẽ tạm gọi là hoàn chỉnh. Đổi lại, cả anh lẫn Gia Thọ đều có thêm một đôi mắt thâm quầng.
Chợt chiếc kiệu dừng lại, rồi từ từ được hạ xuống. Bên ngoài truyền vào vài tiếng bước chân, sau đó là giọng nói của Gia Thọ.
“Bẩm Chúa thượng, đã đến nơi rồi ạ.”
Trịnh Khải gấp gọn tờ giấy rồi kẹp vào quyển sổ. Đoạn, anh đưa một tay lên dụi mắt, hít sâu một hơi rồi bước ra ngoài.
Vừa đi ra, đập vào mắt anh là chiếc biển gỗ lớn được treo ngay ngắn cùng dòng chữ “Công phiên” sơn son đỏ chói. Ngay phía dưới cái biển, mấy vị đại thần đã đứng chờ từ lâu. Thấy anh, họ đều quỳ cả xuống hành lễ. Đứng đầu hàng không ai khác là Lê Quý Đôn.
“Chúng thần bái kiến Chúa thượng thiên tuế.”
Trịnh Khải mỉm cười nhẹ, nhưng gương mặt lập tức căng cứng khi cố kìm lại cơn ngáp đang chực chờ ấp đến. Thành ra, một khoảng lặng lẽ hiện ra ngay trước cánh cửa Công phiên. Lúc sau, anh mới hắng giọng.
“Các khanh đứng dậy cả đi. Hãy vào trong trước đã, Quả nhân có chuyện muốn bàn.”
Nói xong, anh đỡ Lê Quý Đôn dậy, cùng ông đẩy cửa bước vào. Phía sau anh, các quan lại Công phiên cùng Gia Thọ cũng lục tục đi theo.
……
Gian phòng Công phiên đã hiện lên trước mắt Trịnh Khải. Các quan Công phiên theo lệ tản về chỗ ngồi quen thuộc, Gia Thọ lặng lẽ đứng bên ngoài. Chỉ mình Lê Quý Đôn theo Trịnh Khải vào gian trong cùng, nơi vẫn dùng để bàn việc cơ mật. Án thư sách vở chất ngất ngưởng, mùi mực tàu quyện với hơi ẩm giấy cũ.
Anh ngồi xuống chiếc ghế chủ toạ, đặt quyển sổ lên bàn. Còn Lê Quý Đôn thì ngồi xuống chiếc ghế nhỏ đối diện anh.
An tọa xong, Trịnh Khải rút ngay xấp giấy dó ra khỏi quyển sổ, trải phẳng lên mặt án gỗ lim.
“Lão sư xem thử. "
Lê Quý Đôn cúi người, đôi mắt già nua nheo lại trước những nét than đen chằng chịt.
Một khối tròn được vẽ chìm hẳn xuống dưới một đường kẻ ngang tượng trưng cho mặt đất. Bên trên là một ụ nhỏ như gò đất, giữa đỉnh có vòng tròn con con ghi chữ"nắp"đỏ rực. Từ hông khối tròn, một đường thẳng chạy dài rồi gãy vuông góc đi lên, nối vào một vòng khoen có vạch ngang, rồi tới một khối hình thù kỳ dị bên trên có nét ngoằn ngoèo như lửa cháy. Trên cùng là hình một cái giá ba chân đỡ chiếc nồi.
Ông chỉ vào khối tròn dưới đất, hỏi:
“Bẩm Chúa thượng, đây là... hầm chứa gì mà phải giấu kín dưới đất thế này?"
Trịnh Khải mỉm cười.
"Chứa uế vật. Phân người, phân súc, rơm rác mục đều cho vào đấy. Sau khi nạp đầy, cứ để ủ kín một thời gian, uế vật sẽ sinh ra khí."
Lê Quý Đôn hơi chau mày, gật nhẹ một cái.
"Thần nhớ hôm nọ Chúa thượng có nhắc chuyện lấy khí ấy đun nấu. Đây là cách để lấy khí ra dùng lâu dài?"
"Đúng vậy. Lần trước là ngoài ý muốn. Lúc đó hố cũ hở nắp, khí tụ lại rồi gặp lửa mà bốc cháy. Lần này quả nhân muốn làm hẳn một cái hầm kín, để khí sinh ra có đường thoát riêng, dẫn thẳng tới chỗ cần dùng, không phải để nó tích tụ rồi lại xảy ra chuyện."
Anh đưa ngón tay lần theo đường ống trên giấy.
"Khí theo đường này ra khỏi hầm, chạy ngang một đoạn, rồi bẻ lên. Chỗ này…”
Anh dừng ở vòng khoen có vạch ngang.
"… là chỗ khóa mở. Đóng lại thì khí bị chặn ở đây. Đến khi cần đun mới mở ra, châm lửa. Xong việc lại khóa vào. "
Lê Quý Đôn im lặng một lúc, ngón tay gõ nhẹ lên mép án.
"Bẩm Chúa thượng, nếu khí ấy tự bắt lửa được, chẳng phải nguy hiểm lắm sao? Cớ gì lại dẫn nó gần bếp lửa mà đun? "
"Quả nhân biết nó nguy hiểm. Vì thế nên mới cần khóa. "
Trịnh Khải đáp thẳng.
“Nếu không khóa thì đúng là liều. Nhưng có khóa, có chỗ mở kiểm soát, chắc là sẽ ổn. Cũng như ngọn lửa đèn cồn, có thể cháy nhà, nhưng người ta vẫn thắp đèn mỗi tối ấy thôi.”
Lê Quý Đôn nghe xong cũng gật nhẹ đầu. Ông đưa tay chỉ vào cái vòng khoen bên dưới ngọn lửa trong tờ giấy.
“Bẩm Chúa thượng, có khoá để ngăn khí tràn ra quả thật là cao kiến. Nhưng làm sao để chế tác một cơ quan phức tạp như vậy?”
Trịnh Khải không kìm được mà thở dài. Đây cũng là lý do khiến anh vò đầu bứt tóc mấy đêm liền.
“Quả nhân chưa biết phải làm van thế nào. Trước mắt cứ làm một bộ phận có thể đóng mở đường khí.”
Ngừng một lát, anh lại tiếp tục.
“Chính vì lẽ đó mà Quả nhân cần tới những người thợ giỏi ở Công phiên. Phiền lão sư triệu tập họ ra khu nhà xí phía sau Công phiên.”
Lê Quý Đôn liền chắp tay.
“Thần sẽ báo cho họ ngay.”
Nói xong, ông vẫy tay với một tên lính ngoài cửa. Hắn thấy vậy, vội tiến tới ghé tai lắng nghe. Lát sau, tên lính chắp tay hành lễ rồi lập tức lui đi.
Lê Quý Đôn quay lại với bản vẽ. Ông vuốt chòm râu bạc, nhìn về phía anh.
"Chúa thượng định dùng nó vào việc gì? Chỉ để đun nấu trong phủ, hay còn tính chuyện lớn hơn? "
"Trước mắt Quả nhân chỉ định thử trong phủ. "
Trịnh Khải gấp bản vẽ lại một góc.
"Nếu thành, quân doanh dùng được thì đỡ được bao nhiêu củi, lại giải quyết luôn chỗ chất thải vẫn làm đau đầu bấy lâu. "
Nói rồi anh đứng dậy, đưa tay chỉnh lại chiếc mũ Xung Thiên trên đầu.
"Công trình này, Chúa thượng định đích thân trông coi? "
"Tất nhiên không phải lúc nào cũng tự tay làm. "
Anh nhớ tới trận uế chất bắn tung tóe hôm nào, thầm nhủ.
“Suýt chút nữa bay luôn cả người lẫn hố phân, tốt nhất là bớt liều đi.”
Trịnh Khải lại tiếp tục.
"Nhưng vài bước quan trọng, quả nhân muốn tự mắt xem qua. "
Lê Quý Đôn cũng đứng dậy. Ông kính cẩn chắp tay.
“Vậy mời Chúa thượng theo thần.”
…
Rất nhanh, Lê Quý Đôn đã dẫn anh tới phía sau toà Công phiên. Gia Thọ cũng luôn theo sát phía sau.
Một tốp thợ đã đợi sẵn, cuốc xẻng dựng thành hàng dọc vách rào, gạch đá chất từng đống. Thấy anh tới, cả tốp vội đứng dậy, chắp tay hành lễ.
“Chúa thượng thiên tuế, thiên tuế, thiên thiên tuế.”
Trịnh Khải phẩy nhẹ tay, đứng nhìn khoảnh đất một lúc. Cái nhà xí làm anh nhớ tới chỗ hôm nào Gia Thọ ném đuốc xuống hố. Anh không khỏi bật cười thầm.
“Tai họa hôm ấy, hóa ra lại là khởi đầu của chuyện hôm nay.”
Trịnh Khải quay sang chỗ mấy người thợ vừa mới đứng dậy. Tốp thợ ai nấy đều mặc áo nâu đã sờn, tuổi tác tuy chênh lệch, già có mà trẻ cũng có, nhưng ai nấy đều rất rắn chắc.
Lê Quý Đôn đang nói với họ điều gì đó. Anh bắt gặp vài ánh nhìn e dè xen lẫn chút hoài nghi của vài người thợ. Anh hướng về chỗ đó, hô lớn.
“Hôm nay có việc muốn nhờ các khanh một chút.”
Anh mỉm cười, vẫy tay với họ. Mấy người thợ nhìn nhau, rồi lại nhìn sang Lê Quý Đôn. Lúc sau, họ mới rón rén đến gần chỗ Trịnh Khải.
“Dạ bẩm, Chúa thượng gọi chúng hạ thần ạ?”
Trịnh Khải thấy hơi gượng gạo. Anh vội xua tay.
“Từ nay không cần quá câu nệ, cung kính. Cứ nói chuyện như bình thường là được.”
Anh trải bản vẽ ra trước mặt tốp thợ, chỉ từng phần, giải thích ngắn gọn với họ.
"Trước tiên đào một cái hố tròn, sâu chừng này"
Anh đưa một tay lên không trung, ra dấu áng chừng.
"Sau đó xây gạch be kín xung quanh, trên đậy một tấm nắp gỗ thật khít, chèn kín các khe rồi đắp đất phủ lên, vừa giữ ấm vừa hạn chế khí thoát ra ngoài. Bên hông, gần miệng hố, chừa một lỗ để sau này nối ống. "
Đám thợ nhìn nhau, có kẻ gãi đầu, có kẻ chăm chú gật gù. Một người đứng tuổi, có lẽ là đội trưởng, tay chai sần vì cầm cuốc lâu năm, lên tiếng:
"Bẩm Chúa thượng, đào sâu thế này, đất mùa đầu đông này… thần sợ lở. "
"Vậy các ngươi liệu cách be bờ cho chắc. Ta chỉ vẽ ý, còn làm ra sao cho vững thì các khanh rành hơn ta. "
Người thợ già hơi sững lại, rồi cúi đầu, vẻ mặt có chút bất ngờ xen lẫn hài lòng.
Trịnh Khải quay sang Gia Thọ. Anh đưa quyển sổ chứa công đoạn làm xà phòng cho y, giọng dứt khoát hơn:
"Từ nay chia làm hai tốp. Một tốp lo xà phòng, tiếp tục thử, tiếp tục cải cho tốt hơn nữa. Một tốp theo bản vẽ này mà đào, mà xây.”
Anh đưa tay chỉ sang một hướng khác.
“Ngươi qua đó chỉ huy bọn họ làm xà phòng. Nhớ rằng, bất kể việc gì, làm ra sao, hỏng ở đâu, sửa thế nào, đều phải ghi vào sổ đầy đủ.”
"Dạ."
Gia Thọ cúi đầu, tay đã cầm bút sẵn từ lúc nào. Y toan lui đi thì bị anh gọi với lại.
“À đúng rồi. Bảo bọn họ tìm vài vỏ sò, vỏ ốc. Sau đó nung nóng rồi nghiền nhỏ ra, thay thử cho nước tro.”
Gia Thọ cúi đầu, rồi vội rời đi.
Suốt cả buổi hôm đó, khoảnh đất phía tây Công phiên trở nên nhộn nhịp khác thường. Đất đào lên chất thành đống nâu sẫm, ám mùi ẩm mốc. Thợ nề khuân gạch, trộn vữa, xây từng lớp tường vòng quanh miệng hố theo đúng hình tròn trên bản vẽ.
Lê Quý Đôn cùng mấy người thợ tinh chỉnh từng chi tiết trong bản vẽ. Nhìn thấy lão sư mình hăng hái như vậy, Trịnh Khải cảm giác như ông đã trẻ thêm mấy tuổi.
Anh cũng không chỉ ngồi chơi. Trịnh Khải luôn đi xung quanh, tò mò chạm vào từng thớ đất. Lúc sau, anh cởi hẳn lớp áo ngoài, xắn tay áo, cầm thước đo lại độ sâu, độ dày của tường gạch trong ánh mắt kinh ngạc của mọi người.
Cuối cùng khi ánh trời đã ngả màu đỏ rực, thân hầm cũng gần hoàn tất. Trịnh Khải tới chỗ Lê Quý Đôn, gọi người đội trưởng lớn tuổi tới để bàn chuyện ống dẫn.
Trịnh Khải lau mồ hôi cùng vết bẩn trên mặt. Anh liếc nhìn hầm đã thành hình, rồi chỉ vào đoạn đường thẳng trên bản vẽ, nơi khí sẽ chạy từ hầm ra tới chỗ đốt.
"Đoạn này, ta định dùng ống tre. Chọn tre già, thông mắt, nối từng đốt lại với nhau."
Người thợ mộc ngần ngừ, chắp tay thưa:
"Bẩm Chúa thượng, tre thì dễ kiếm, thân lại thẳng, hợp làm ống. Nhưng chỗ nối hai đốt tre, thần làm máng dẫn nước bao năm, biết rõ nếu để lâu ngày, mối nối cứ hở dần. Nước còn khó giữ, huống chi là thứ khí này."
Lê Quý Đôn cũng bổ sung.
“Nếu khí thoát ra từ đây sẽ rất nguy hiểm, thưa Chúa thượng.”
Trịnh Khải trầm ngâm nhìn đường thẳng trong bản vẽ.
“Giá mà có thép thì tốt biết bao!”
Anh quay qua người thợ.
"Vậy theo ngươi thì nối thế nào cho kín?"
"Bẩm, thần vẫn thường lấy da trâu, da bò còn tươi, quấn quanh chỗ nối, buộc chặt rồi để khô. Da khô co lại, xiết chặt miệng ống, kín hơn hẳn."
Người thợ ngừng lại, có chút rụt rè.
"Nhưng cách này thần vốn dùng để nối ống bễ ở lò rèn, chưa chắc hợp với việc của Chúa thượng."
Trịnh Khải nhìn lại tấm bản vẽ, rồi nhìn người thợ. Anh chau mày, lát sau mới gật đầu.
"Hợp đấy. Cứ theo cách của ngươi mà làm. Có điều định kỳ vẫn phải thay da.”
Anh không nói thêm, tiến lại tiếp tục nốt công việc còn dang dở. Trịnh Khải cúi người, lấy một nắm đất đắp vào miệng hầm.
Trong bụng anh thầm cảm ơn những người thợ đang làm việc cùng mình. Nguyên lý thì anh nắm được, còn vật liệu nào bền, cách nào kín, đó lại là thứ những người như lão thợ kia rành hơn anh gấp bội.
“Không phải cứ nhớ được cái lý là làm ra được cái vật.”
Ống tre và da thú, tuy vậy, vẫn chưa được ghép ngay. Trịnh Khải dặn để dành việc ấy lại, đợi thân hầm khô hẳn đã.
Mặt trời dần khuất sau những mái ngói phủ Chúa cũng là lúc thân hầm hoàn thành. Trịnh Khải đứng trước miệng hố đã xây gạch, đậy tạm một tấm ván gỗ.
Anh nhìn lại bản vẽ trong tay một lượt. Đường ống, van khóa, đầu đốt vẫn còn nằm nguyên trên giấy, chưa có gì nối vào thực tế.
Anh thở dài, nhưng mặt vẫn nở nụ cười hài lòng.
"Coi như xong phần khó nhất. "
Anh vỗ nhẹ lên thành gạch còn hơi ẩm, nói với Lê Quý Đôn cùng tốp thợ đang trò chuyện rôm rả.
"Đợi có ống, khóa kín miệng hầm lại, lúc ấy mới thử xem khí ra được bao nhiêu. "
Chợt một suy nghĩ loé lên trong anh. Trịnh Khải đặt tay lên vai một người thợ trẻ gần đó. Gã đang nói chuyện liền im bặt, tái xanh mặt. Trịnh Khải phải gắng sức, đỡ người thợ cho khỏi quỳ xuống. Anh nở nụ cười, cất giọng.
“Hôm nay vất vả rồi. Chức công tượng của khanh là cha truyền con nối, đúng không?”
Người thợ trẻ vội cúi đầu, giọng run run:
“Dạ… dạ bẩm… Chức tượng cục của thần là cha truyền con nối… Tuyệt không có gian trá.”
Trịnh Khải im lặng một thoáng. Anh nhìn những bàn tay chai sần đang lấm đầy đất trước mặt, rồi chậm rãi nói:
“Sau này, nếu con cái các khanh muốn học chữ, cứ cho chúng đi học.”
Người thợ trẻ ngẩng phắt đầu lên.
Trịnh Khải nói tiếp, giọng vẫn bình thản:
“Học được rồi muốn nối nghiệp cha hay làm việc khác, khi ấy tự chúng quyết định.”
Cả tốp thợ đứng chết lặng. Người thợ trẻ thì lắp bắp, giọng run run.
“Chúa thượng… nói thật ạ?”
Trịnh Khải hơi ngẩn người.
“Chẳng lẽ ta còn phải lừa các khanh chuyện này?”
Người thợ im bặt. Hai bàn tay chai sần siết lấy nhau.
Trịnh Khải nhìn sang Lê Quý Đôn. Vị Lão sư vốn thường có lời để nói, vậy mà lúc này cũng chỉ im lặng nhìn anh.
Anh chẳng hiểu vì sao mọi người lại phản ứng như vậy. Anh chỉ nghĩ, nếu đã muốn có thợ giỏi, thì chẳng lẽ không nên để người ta được học?
Anh đành xoay người, bước về phía trước. Mới đi được một đoạn thì phía sau, một tiếng “phịch” đồng loạt vang lên.
“Chúng thần nguyện hết lòng vì Chúa thượng thiên tuế, thiên tuế, thiên thiên tuế!”
Anh mỉm cười, chỉ đưa nắm đấm trong vạt áo đỏ rực đã lấm bẩn lên trời, lặng lẽ bước tiếp.
Rời khu hầm khí, Trịnh Khải ghé qua chỗ Gia Thọ và tốp thợ làm xà phòng. Ở đó, mấy tấm liếp che gió ở góc sân bên cạnh đã được dựng tạm.
Anh bước vào trong. Gia Thọ cùng thợ thấy anh liền cúi chào. Trên chiếc bàn ở giữa bày sẵn một dãy khuôn gỗ. Bên trong khuôn là những bánh xà phòng mới ra khuôn, xếp thành hàng.
Anh cầm lên một bánh, dừng lại nhìn kỹ. Xà phòng giờ đây không còn cái màu trắng ngà ám vàng như mẻ đầu tiên anh tự tay làm. Bánh xà phòng này trắng đều, mịn hơn, cạnh vuông vắn sắc nét như được cắt bằng dao thợ mộc lành nghề.
"Đây là mẻ mới? "
"Bẩm, đúng vậy. "
Một người thợ tiến lên thưa.
"Bọn thần thử thay đổi nước tro thành bột vỏ sò. Lượng nước tro và thời gian đun cũng được xem xét lại. Mẻ cuối này cứng hơn mẻ trước, màu cũng sáng hơn. Nhưng vẫn còn vài mẻ bị mềm. "
Trịnh Khải xoay bánh xà phòng trong tay, thử chà nhẹ lên mu bàn tay, rồi lại ấn thử vài cái. Xà phòng mịn mà rắn, chẳng thua kém gì bản cũ.
"Tỷ lệ thế nào, nói ta nghe. "
Gia Thọ bên cạnh lập tức bỏ quyển sổ ra, đọc vanh vách từng bước, thời gian cụ thể.
Nghe xong, Trịnh Khải chỉ bật cười sảng khoái.
“Tốt. Tốt lắm. Quả nhiên thứ này còn làm tốt hơn được nữa.”
Anh nhìn xuống miếng xà phòng vuông vắn đang nằm gọn trong bàn tay. Anh lại nhìn ra sân, nhớ lại cả ngày vất vả hôm nay. Cả Công phiên người đào hầm, người nung mỡ, người ghi chép. Tất cả đều vì một ý tưởng của Chúa thượng.
Trịnh Khải rùng mình một cái. Chuyện này đã không còn là việc một mình anh nhớ lại vài công thức cũ rồi tự tay làm nữa. Trước mắt anh, người này thử, người kia ghi, sai thì sửa, sửa rồi lại thử tiếp.
Anh đặt bánh xà phòng lại vào khuôn, mỉm cười hài lòng với những người thợ.
“Chỉ cần mở đường, ắt có người đi. Còn đường đi xa tới đâu, hóa ra không nhất thiết phải do mình quyết.”
Một hạt giống khi đã gieo xuống, chẳng cần người gieo phải đứng đó nhìn nó lớn lên.
“Các khanh nghỉ ngơi cho tốt, ta đi trước.”
Thế rồi, anh rời đi. Gia Thọ thấy thế cũng vội theo sát.
Trời đã tối hẳn khi Trịnh Khải quay lại chỗ Lê Quý Đôn đang đứng đợi. Ông vẫn giữ phong thái điềm đạm, nhưng ánh mắt không giấu được vẻ tò mò và kinh ngạc sau một ngày dài.
“Lão sư!”
Trịnh Khải chậm rãi mỉm cười.
“Lão sư thấy sức hút của Vật Lý thế nào?”
“Quả là diệu thưa Chúa Thượng.”
Lặng đi một lát, anh lấy lại giọng nghiêm nghị.
"Ngày mai thiết triều, ta định cho Hộ phiên thử dùng lối tính bằng chữ số. không chỉ nói suông như bữa trước nữa. "
Lê Quý Đôn hơi sững lại, rồi gật đầu:
"Thần vẫn nhớ. Cách ghi số của Tây phương ấy, cách cộng trừ ấy, nếu dùng được vào sổ sách thuế khóa, quả thật tiện hơn lối tính cũ nhiều. "
"Đúng vậy. Mai ta sẽ trình rõ trước bá quan, để Hộ phiên bắt đầu tập làm quen dần. Dùng được thì mở rộng. "
Trịnh Khải khựng lại, cố kìm lại cơn ngáp. Cơn mệt mỏi của cả một ngày bây giờ mới ập đến.
"Chi tiết thế nào, để mai bàn tiếp. "
Lê Quý Đôn cúi đầu vâng dạ, rồi nhìn về phía dãy xà phòng còn xếp trên khuôn gỗ.
"Còn thứ này, Chúa thượng vẫn định giữ trong phủ? "
"Không. "
Trịnh Khải lắc đầu, giọng dứt khoát hơn hẳn lúc bàn về hầm khí.
“Công dụng đã rõ, tỷ lệ giờ cũng đã ổn định hơn hẳn mẻ đầu. Ta muốn cho công khai, cho người ngoài biết, cho sản xuất được nhiều hơn. Cũng tiện cho việc buôn bán.”
"Đưa ra ngoài phủ, e rằng thiên hạ sẽ bàn tán không ít. "
"Bàn tán thì cứ để bàn tán. "
Trịnh Khải cười lớn.
"Miễn là bàn tán vì tò mò, chứ không phải sợ hãi đồn thổi như vụ 'thiên phạt' vừa rồi."
…
Trên đường về, Trịnh Khải ngồi tựa vào thành kiệu, vén một góc rèm lụa. Gió chiều đầu đông lùa vào, đã buốt hơn mấy hôm trước.
Anh chống cằm, để hình ảnh cả ngày lướt qua. Từ tấm bản vẽ than đen, tốp thợ đào đất, bánh xà phòng trắng mịn trong lòng bàn tay, câu nói của chính mình và buổi thiết triều ngày mai.
Mới mấy ngày trước, những chuyện này còn gói gọn trong một góc sân sau. Giờ đã có cả một tốp thợ, một vị Lão sư cùng Công phiên và ngày mai, sẽ là cả buổi chầu.
Anh mở mắt, ngáp một cái thật to. Thế rồi Trịnh Khải ngả người xuống tấm đệm gấm trên kiệu. Anh nói vọng ra bên ngoài.
“Gia Thọ à, chuẩn bị đi. Mai sẽ không giống bình thường đâu.”
Không lâu sau, anh nhắm mắt, chợp một giấc dài.