Chương 002: Lập sổ tay an toàn và đăng ký làm tiểu gia đinh
Rầm, rầm, rầm.
Then lim trên cổng xưởng Đặng gia rung bần bật. Bụi tre rơi lả tả. Chó sủa ran đầu ngõ.
Giọng đàn ông the thé xộc vào đêm.
— Đặng lão đầu đâu. Mở cửa ra. Định quỵt nợ Lý phủ hả.
— Mau đem năm mươi lăm quan ra đây. Không thì đêm nay ta niêm lò, bắt con gái ngươi gán nợ.
Cửa liếp bật ra. Đuốc soi rõ năm sáu bóng cao to, tay cầm gậy và xích sắt.
Đi đầu là quản gia Ba Tàu, đầy tớ tâm phúc của Lý Bá Hộ. Gã ngoài bốn mươi, người béo lùn, mặc chiếc áo lụa thâm bóng mỡ.
Mặt tròn. Mắt ti hí. Cằm nọng rung theo từng tiếng quát.
Sau lưng là bốn hộ viện ngực trần, xăm rồng rắn, gõ gậy xuống đất thị uy.
Đặng lão chống gậy tre ra hiên. Mặt cụ xám lại. Giọng run đứt quãng.
— Ba quản gia. Đầu tháng hẹn rằm tháng tám mới thu. Sao đêm nay ngài tới phá cửa.
— Hừ, rằm cái gì. Ba Tàu cười khẩy, tay chỉ thẳng mặt cụ.
— Lý phủ cần tiền gấp. Gả con gái lớn cho quan huyện. Cần sắm hồi môn.
— Đêm nay không đủ năm mươi lăm quan thì ký giấy bán con gái làm thiếp thứ chín trừ nợ.
— Không thì xưởng ba gian này về Lý phủ.
Nghe tới bán thân làm thiếp, Uyển Nhi từ trong buồng bước ra. Mặt nàng tái đi vì uất.
Củ Hành đứng sau nghiến răng. Tay nắm chặt đòn gánh, chỉ chực lao ra.
— Các người ỷ thế hiếp người. Uyển Nhi nói run run.
— Xưởng vay ba mươi quan đầu năm. Sao nửa năm vọt lên năm mươi lăm. Đây là lãi mẹ đẻ lãi con.
— Con ranh mồm mép. Ba Tàu vỗ vào xấp giấy ố vàng.
— Chữ điểm chỉ của cha ngươi còn đây. Vàng bạc Lý phủ cứu đói mà còn cãi hả. Trói nó lại.
Bốn hộ viện gầm lên, giơ xích sấn tới.
— Khoan, dừng tay.
Giọng trầm vang lên từ nhà ngang.
Vũ Lâm bước ra sân.
Hắn mặc áo nâu gọn của Đặng gia. Tóc buộc sau gáy. Tay không cầm gậy. Tay chỉ cầm sổ tay bìa da và mẩu than bếp.
Dáng điềm đạm của hắn khiến đám hộ viện khựng lại.
Ba Tàu liếc hắn từ đầu tới chân.
— Thằng ranh nào chui ra đây. Ăn mày trôi sông vào ăn chực hả.
Vũ Lâm không giận. Hắn cười nhẹ, bước tới, chắp tay chào ngay ngắn, lưng thẳng.
— Tại hạ Vũ Lâm, gia đinh mới của Đặng gia. Nghe danh Ba quản gia tinh thông sổ sách, sao nay tận mắt lại thấy ngài phạm ba điều cấm của nước ta.
Ba Tàu giật mình. Mặt xanh rồi đỏ. Gã tự xưng biết chữ, nay bị chụp mũ trước đàn em thì thẹn quá hóa giận.
— Tiện nô láo xược. Ta phạm luật gì. Nói không xong ta đánh gãy chân quẳng xuống sông.
Vũ Lâm giơ một ngón tay.
— Thứ nhất, lãi vượt luật. Hình Thư triều Trần định lãi dân gian không quá ba phần một tháng.
— Đặng gia vay ba mươi quan tháng giêng. Nay bảy tháng. Vốn lãi tối đa chỉ ba mươi sáu quan ba tiền.
— Ngài đòi năm mươi lăm quan là thu quá mười phần. Tội nặng, đánh tám mươi trượng, sung công hết lãi gian.
Ba Tàu toát mồ hôi trán. Gã không ngờ gia đinh áo nâu thuộc luật như quan Hình Bộ.
Vũ Lâm giơ ngón thứ hai.
— Thứ hai, cướp người gán nợ. Luật định gán người phải có văn tự tự nguyện, có lý trưởng và quan huyện chứng.
— Nửa đêm mang gậy xông vào nhà dân, ép bắt gái chưa chồng là tội vào nhà cướp người. Xử trảm giam hậu.
— Mai ta đem khế này cùng cả xóm lên huyện Nam Sách bẩm quan. Đầu ngài chịu nổi một đao không.
Đám hộ viện nghe tới trảm và quan huyện thì tái mặt. Tay cầm xích run lên. Chúng làm thuê, dại gì mang tội chém đầu.
Ba Tàu lau mồ hôi dầu, cố vớt vát.
— Ngươi, ngươi giỏi mồm. Còn ba mươi quan gốc đây. Không tiền thì niêm xưởng.
Vũ Lâm cười lớn, giơ ngón thứ ba.
— Thứ ba, sổ thu chi. Ngài nói nợ ba mươi quan gốc. Vậy ta hỏi.
— Sáu tháng qua Đặng gia giao Lý phủ bốn mươi bộ chum ủ tương trị sáu quan. Tám mươi bộ chậu cúc trị bốn quan. Mười xe củi cấn hai quan công.
— Cộng lại mười hai quan hàng. Sổ kho Lý phủ có ghi không.
— Giấy đòi này sao không trừ một đồng. Ngài ỉm đi đút túi riêng chăng.
Nhát này đánh trúng tim đen. Số chum chậu ấy chính tay Ba Tàu nhận rồi bán trộm ngoài bến lấy tiền đánh bạc, giấu không ghi sổ cái.
Nay bị vạch mặt trước đàn em, gã run lẩy bẩy. Tim đập như trống làng.
Nếu tới tai Lý Bá Hộ, kẻ đo lọ mắm ngắm củ dưa, gã chắc bị đánh gãy chân đuổi khỏi phủ.
Thấy mặt gã trắng bệch, Vũ Lâm biết đã đủ. Hắn không dồn tới cùng. Hắn đưa thang cho xuống.
— Ba quản gia. Đều là người làm công. Đưa nhau lên huyện thì cùng thiệt.
— Đặng gia chưa từng quỵt một đồng. Nay ta thay mặt cụ đưa cách vẹn toàn.
— Trừ hàng đã giao, tính đúng lãi Hình Thư, nợ thực còn hai mươi tám quan sáu tiền.
— Xin hẹn đúng mười lăm ngày. Rằm tháng tám mẻ men ngọc ra lò, trả sòng phẳng tiền mặt.
Hắn lấy than viết nhanh biên nhận lên giấy bản. Rõ từng khoản. Ký tên điểm chỉ rồi đưa ra.
— Ngài cầm tờ này về bẩm lão gia. Vừa giữ thể diện, vừa thu đủ đúng hạn, lại tránh kinh động quan trên. Ngài thấy sao.
Ba Tàu như chết đuối vớ cọc. Gã chộp tờ giấy nhét vào ngực. Gã nuốt nước bọt, nhìn Vũ Lâm đầy kiêng dè.
— Được, được lắm. Nể cụ già yếu, hạn tới rằm tháng tám. Đủ hai mươi tám quan sáu tiền thì xong. Thiếu thì đừng trách. Rút.
Gã phất tay áo, dắt đám hộ viện lủi vào bóng bãi sậy, không dám ngoái lại.
Bà con chòm xóm nãy giờ nép sau hàng rào ùa ra. Có người cầm đèn dầu. Có người cầm gậy tre.
— Đi rồi hả. May quá.
— Cậu gia đinh mới nói hay quá. Ba Tàu mọi ngày hống hách lắm.
Đặng lão chắp tay quanh một vòng.
— Cảm ơn bà con đã thức cùng. Mai mời sang uống nước vối.
— Cụ đừng khách sáo. Xóm mình giúp nhau. Mọi người đáp rồi về.
Đuốc khuất sau rặng tre. Cả xưởng như trút gánh ngàn cân.
Đặng lão nắm tay Vũ Lâm. Mắt già ngân ngấn.
— Vũ tráng sĩ. Cậu là phúc tinh của xưởng nghèo này. Không có cậu, đêm nay mất cả con lẫn nghiệp.
— Lão bá đừng lo. Việc nhỏ nên làm. Hắn cười trấn an.
Củ Hành nhảy lên ôm lưng hắn, vỗ bôm bốp.
— Đại ca, huynh cừ thật. Nói mấy câu mà lão béo sợ vã mồ hôi như tắm. Đệ nhận huynh làm đại ca. Gánh mười gánh đất hay lội bùn bắt ếch cũng làm.
Uyển Nhi bưng khay gỗ ra. Trên khay là bát nước vối men ngọc bốc khói thơm mùi quê. Nàng cúi đầu, má ửng dưới đèn dầu, đưa bằng hai tay.
— Huynh Vũ Lâm. Huynh nói nhiều chắc khát. Mời huynh uống cho ấm giọng. Cảm ơn huynh đã giữ Đặng gia đêm nay.
Hắn đón bát. Vị chát ngọt lan ra. Hắn nhìn mắt nàng đầy cảm phục. Lòng ấm lại giữa đất lạ.
Sáng hôm sau, nắng sớm soi qua tre ngà xuống sông Luộc. Xưởng bắt đầu ngày mới.
Vũ Lâm chính thức nhận việc. Tiểu gia đinh xưởng gốm Đặng gia.
Hắn xắn quần, khoác tạp dề bao tải, cầm chổi tre quét lán phơi. Hắn xếp kệ sấy. Hắn xem đường nước tre từ sông vào.
Củ Hành quét cùng. Vừa quét vừa hỏi việc đêm qua.
— Đại ca học luật ở đâu mà thuộc thế.
— Ta đọc sách cũ thôi. Nhớ được câu nào dùng câu ấy. Hắn đáp gọn.
— Thế còn sổ nợ, huynh tính nhanh thật. Củ Hành nói tiếp.
— Cộng trừ quen tay thôi. Chiều rảnh ta dạy đệ ghi sổ. Hắn hứa xong gật về phía đống quét dở để hối gã làm nốt.
Tay hắn gọn và nhanh. Thợ trong xóm tấm tắc khen.
Trưa cả nhà quây bên chõng tre ăn cơm đạm bạc. Niêu cơm gạo đỏ. Đĩa rau muống luộc chấm tương. Bát muối ớt chấm dưa.
Bà Đặng ngừng dệt ra ăn cùng. Bà gắp cho Vũ Lâm miếng cơm cháy đáy niêu.
— Cậu ăn đi. Nhà nghèo chỉ có vậy. Đừng chê.
— Con không chê. Cơm cháy thơm lắm. Hắn đáp ngay. Ăn miếng này nhớ nhà cũ của con.
Củ Hành kể chuyện chợ. Sáng nay muối lại lên giá. Cá rô bán chậm. Thợ bên lò đông than thở thiếu củi.
Uyển Nhi lắng nghe hết. Nàng ghi nhớ từng việc vào đầu. Ai thiếu gì nàng đều gật.
Hắn gắp rau chấm muối. Vừa cắn, mày hắn nhíu lại.
Muối mặn chát, đắng ngắt, khé cổ. Hạt xám đục, lẫn cát mịn. Do phơi cát thủ công chưa sạch.
— Muối này sao đắng và xám thế hả Củ Hành. Hắn hỏi khẽ.
Củ Hành vừa lùa cơm vừa đáp.
— Đại ca ơi, dân bãi bồi chỉ có muối xám này. Muối trắng triều đình đắt như vàng. Chỉ quan và Lý phủ dám ăn. Dân mình ăn quen rồi. Nấu canh kho cá rửa ba lần vẫn chát.
Hắn nhìn bát muối. Đầu kỹ sư lóe ngay một mẹo. Hòa tan, lọc qua than gáo dừa, nấu lại là trắng ra. Làm được là cả làng có muối ngon. Chi tiết làm sao, hắn để vào sổ tay, tối ghi.
Ăn xong, hắn ra xem lò cóc. Vách nứt một đường dài bằng gang tay. Tro rơi đầy chân lò. Bác thợ già đứng thở dài.
— Lò này vá ba lần rồi. Lửa ăn lệch một bên. Nung mười mẻ hỏng sáu.
— Bác để con xem mạch lửa đã. Hắn đáp.
Hắn áp tay gần vách lò cảm hơi nóng. Bên trái nóng rát. Bên phải chỉ âm ấm. Hắn gật gù. Lệch lửa là rõ.
— Chiều con chèn thêm đất sét pha trấu vào khe. Nắn lại cửa gió. Chắc giữ được tới rằm tháng tám.
Bác thợ nghe xong sáng mắt lên.
— Được thế thì tốt quá. Cậu biết xem lửa thật hả.
— Con biết một ít. Tối con vẽ lại sơ đồ lò vào sổ. Mai làm sớm. Lò sống thì xưởng sống.
Hắn chưa kịp nói thì sau lán nung vang tiếng rắc rồi bùng.
Tiếng thợ già giữ cửa lò la lên.
— Trời ơi. Cụ ơi. Lò số hai nứt vách rồi. Khói đen xộc hỏng mười kệ bát men ngọc chờ nung rồi.
Khói đen bốc ngùn ngụt từ lò cóc nứt toác. Thợ chạy tán loạn múc nước. Có người hô dập lửa. Có người hô cứu kệ bát.
Vũ Lâm quăng chổi chạy tới. Củ Hành chạy theo. Uyển Nhi cũng từ bếp chạy ra. Cả sân nín thở nhìn cột khói. Không ai nói một lời. Chỉ nghe tiếng lửa nổ lách tách.
Hồi chuông nguy cho xưởng vừa điểm.