Chương 001: Sấm chớp năm 2026 và bát cháo hành bãi bồi bến sông
Một tia chớp trắng xé toang trời đêm tháng bảy năm 2026.
Tiếng sét đánh trúng trạm điện của phòng lab. Vũ Lâm chỉ kịp thấy lưng tê dại rồi rơi vào khoảng tối đen.
Khẹc, khẹc, sặc nước rồi.
Hắn ho sặc sụa, mở mắt ra.
Trên đầu là trời thu xanh ngắt. Dưới người là nước sông đục ngầu. Nửa lưng vướng bãi bùn đầy lau sậy.
Gió mang mùi bùn non lên. Hắn chớp mắt mấy lần mới tin mình còn sống.
Đây là đâu, mình chết rồi sao.
Hắn xoa mặt. Áo blouse trắng đã mất. Trên người chỉ còn bộ vải nâu rách, ống quần dính đầy bùn.
Hắn sờ ngực áo. May quá. Cuốn sổ tay bìa da với bút chì vẫn còn nguyên.
Hắn nắn nhanh mép sổ xem giấy có ướt không. Giấy khô, bút chưa gãy.
Hắn thở ra một hơi dài vì may mắn ấy. Còn sổ là còn vốn làm lại.
Người ướt sũng, bùn bám đầy tay, hắn đứng dậy vắt nước ở ống quần.
Bụng réo lên. Đầu vẫn ong ong, hắn tát nước sông lên mặt cho tỉnh, đáy bùn lạnh làm hắn bừng tỉnh hẳn.
Có tiếng huýt sáo ngoài bãi sậy. Một thiếu niên gầy nhẳng như cây sậy đi tới, tay vác đòn gánh tre, sau lưng giắt quạt mo.
Đó là Ngô Củ Hành, tiểu đồng gánh đất của xóm gốm Chu Đậu.
Thấy Vũ Lâm lồm cồm bò lên từ mép nước, đầu dính đầy rong, Củ Hành giật bắn mình. Gã vung đòn gánh lên.
— Ma nước, ma da sông Luộc lên bờ bắt người.
Vũ Lâm dở khóc dở cười, giơ hai tay lên cho gã thấy mình không vác gì.
— Tiểu đệ đừng sợ, ta là người sống. Ta trượt chân rớt xuống sông thôi.
— Cho hỏi thăm, đây là huyện nào, năm nay là năm nào.
Củ Hành tròn mắt nhìn hắn từ đầu tới chân, nhìn rất kỹ, như thể người này rơi từ trên trời xuống.
— Huynh ngâm nước lâu nên lú rồi hả.
— Đây là bãi bồi sông Luộc, thôn Nam Sách, nước Đại Việt.
— Nay là năm Thiệu Bảo, triều Trần Nhân Tông.
— Huynh ăn mặc kỳ quái thế này, dân tị nạn phương Bắc hả.
Năm Thiệu Bảo, thời Trần. Vũ Lâm thấy tim đập thình thịch. Hắn đã xuyên không về Đại Việt thế kỷ mười ba thật rồi.
Hắn nhìn lại tay mình. Tay còn bùn. Chân còn run. Hắn bấu vào đùi một cái cho đau.
Đau thật. Không phải mơ.
Củ Hành vẫn chưa hạ đòn gánh xuống. Gã hỏi dồn.
— Huynh tên gì, nhà ở đâu, trôi từ khúc nào tới.
— Huynh biết bơi không, hay ai vớt huynh lên.
Vũ Lâm cười trừ. Hắn ngồi im trong bùn, đáp chậm rãi từng câu cho thằng nhóc dễ tin.
— Ta tên Vũ Lâm. Nhà xa lắm, nói ra đệ cũng không biết.
— Ta biết bơi một chút. Sóng đánh dạt vào đây.
Củ Hành gãi đầu. Gã thấy người này nói năng lạ nhưng mắt hiền. Gã hạ đòn gánh xuống.
— Thôi được, huynh đứng lên đi. Ngồi dưới nước lạnh lâu cảm mất.
Bụng hắn sôi ùng ục vì đói. Ngoài rặng tre có bóng người đi tới.
Một thiếu nữ trạc mười tám đôi mươi bước lại. Áo tứ thân vải nâu. Đường kim khéo léo.
Khăn đen vấn gọn tóc, để lộ mặt trái xoan và đôi mắt trong veo.
Tay nàng bưng liễn sành men ngọc, khói thơm của cháo hành bốc lên nghi ngút.
Đó là Đặng Uyển Nhi, con gái độc nhất của Đặng lão phường trưởng xưởng gốm Nam Sách.
— Củ Hành, đệ lại la lối om sòm rồi đấy. Có chuyện gì thế.
Giọng nàng trong và êm, nghe một tiếng thì lòng người hoang mang như Vũ Lâm cũng dịu lại.
Củ Hành chạy lại, chỉ tay về phía hắn.
— Tỉ tỉ, có huynh đài trôi sông dạt vào bãi sậy. Mặt mũi khôi ngô mà ngơ ngác như mất hồn.
Uyển Nhi bước lại gần. Thấy hắn ướt sũng, môi tái vì lạnh, nàng đặt liễn sành xuống tảng đá. Nàng múc một bát cháo nóng đưa ra.
— Huynh ngâm nước lâu đói lả rồi. Đây là cháo hành cá rô đồng với gừng giải cảm. Huynh ăn cho ấm bụng.
Vũ Lâm run run đón bát cháo. Mùi hành nóng xộc lên. Hắn húp một hơi dài. Vị ngọt ấm chạy từ cổ xuống bụng.
Hắn ngước nhìn nàng.
— Đa tạ cô nương. Ơn bát cháo này, ta là Vũ Lâm, cả đời không quên.
Uyển Nhi cười e ấp.
— Chỉ là bát cháo quê, huynh thề to thế làm gì.
— Nếu không chê xưởng nghèo, huynh theo Củ Hành về nhà ngang thay đồ khô đã.
Vũ Lâm gật đầu lia lịa. Hắn đứng dậy hơi loạng choạng. Củ Hành đưa đầu đòn gánh cho hắn vịn.
Đi được mấy bước, hắn quay lại nhìn bãi sông. Nước vẫn chảy. Lau sậy vẫn nghiêng trong gió.
Hắn nhớ kỹ chỗ này. Chỗ hắn sống lại.
Đường về xưởng đi qua bờ mương. Củ Hành vừa đi vừa hỏi.
— Huynh biết làm gì, có biết gánh đất không.
— Có biết xay men, có biết chẻ củi không.
Vũ Lâm đáp thật.
— Ta biết một ít nghề tay chân. Cho ta việc gì ta làm việc ấy.
Củ Hành cười hì hì.
— Thế thì tốt. Xưởng đang thiếu người. Huynh đừng ngại bẩn là được.
Uyển Nhi đi trước vài bước. Nàng nghe hai người nói chuyện. Nàng không chen vào. Thỉnh thoảng nàng quay lại nhìn.
Thấy hắn đi chân đất mà không kêu, nàng khẽ gật đầu.
Muốn báo đáp bát cháo và chứng minh mình không ăn bám, chiều hôm đó Vũ Lâm xắn tay làm ngay.
Ngoài xưởng có con mương dẫn nước sông vào đồng trũng. Hàng ngàn con cá rô mùa nước đang bơi ngược dòng. Trẻ con trong làng câu từng con rất tốn công.
Hắn mượn dao rựa của Củ Hành. Hắn chặt năm cây tre đực già bên bờ rào. Hắn chẻ thành nan mỏng rồi đan ba chiếc lờ.
Lờ dài ba thước. Đầu loe như phễu. Đuôi thon lại.
Miệng phễu có chục nan nhọn chụm vào trong. Cá chui vào thì dễ. Muốn quay ra thì nan khép lại, mắc mang.
Đáy lờ đặt viên cám rang trộn mật mía làm mồi. Mùi thơm tỏa trong nước dụ cá tới.
Nói thì dài, làm thì nhanh. Lờ vào dễ ra khó là bắt được. Chi tiết đan thế nào, hắn ghi hết vào sổ tay.
Củ Hành ngồi xem từ đầu tới cuối. Gã hỏi liên tục.
— Sao nan này phải vuốt nhọn, sao miệng phải loe to.
— Sao không đan mắt dày luôn cho chắc.
Vũ Lâm vừa làm vừa đáp từng câu ngắn.
— Nan nhọn để cá vào không đau, ra thì mắc.
— Miệng loe để cá tưởng đường rộng.
— Mắt dày thì nặng, nước không qua, cá không vào.
Củ Hành nghe xong vỗ đùi.
— Hay, hay thật. Đơn giản mà chắc.
Hai người đem ba chiếc lờ đặt xuống rãnh nước chảy xiết ven bãi sậy.
Nước mương mát lạnh. Bùn ngập tới gối. Vũ Lâm cắm cọc giữ lờ. Củ Hành phủ cỏ lên trên cho kín.
Xong việc, cả hai ngồi trên bờ chờ. Gió thổi khô áo ướt của hắn.
Chỉ sau hai khắc, Củ Hành chạy ra nhấc lờ lên. Gã reo thất thanh.
— Ối làng nước ơi, cá, nhiều như trấu rải, đầy lồng rồi.
Ba chiếc lờ kéo lên lúc nhúc cá rô béo múp. Vây quẫy rào rào. Nước bắn tung tóe.
Một lão chài ngồi câu từ sớm vứt cần xuống, bò lại nhìn.
— Trời đất ơi, lão câu cả sáng được ba con. Cái lờ này bắt đầy một giỏ.
— Lờ nào mà khéo thế, ai đan vậy.
Cậu Vũ Lâm mới đan hôm nay thôi. Củ Hành ưỡn ngực xách hai giỏ cá nặng chạy về xưởng khoe khắp làng.
Tin lan nhanh. Thợ gốm bỏ dở tay chạy ra xem. Trẻ con bu theo giỏ cá. Có đứa thò tay bắt cá bị quẫy ướt cả áo.
Một bác thợ già cầm chiếc lờ lên ngắm. Bác bẻ nhẹ miệng hom. Hom bật lại ngay.
Hom tốt đấy. Nan đều tay. Người mới mà khéo.
Uyển Nhi đứng bên hiên nhìn chàng trai lạ lội bùn xách cá lên bờ. Mắt nàng lấp lánh vừa lạ vừa phục.
Nàng vào bếp lấy khăn khô mang ra. Nàng đưa cho hắn mà không nói nhiều.
— Huynh lau đi kẻo cảm.
Vũ Lâm đón khăn. Hắn cười hiền.
— Đa tạ muội.
Tối hôm ấy, xưởng Đặng gia thơm lừng nồi cá rô kho tiêu ăn với cơm gạo đỏ.
Thợ thuyền ngồi chật sân. Trẻ con chia nhau bát. Ai cũng khen cá béo.
Đặng lão phường trưởng ngoài sáu mươi, râu tóc bạc phơ, mắt buồn vì nợ, tự tay rót chén rượu nếp mời Vũ Lâm. Cụ đồng ý cho hắn ở lại làm tiểu gia đinh ghi sổ sách và phụ lò.
Cụ hỏi hắn từ đâu tới. Hắn đáp trôi sông dạt vào. Cụ không hỏi thêm. Thời loạn, ai cũng có chuyện khó nói.
Uống được ba chén, cụ nhìn ra bến sông tối đen, giọng nghẹn lại.
— Cậu biết không, ta nợ Lý Bá Hộ năm mươi lăm quan.
— Ba mươi quan vay tháng giêng mua đất sét trắng. Hai mươi lăm quan nữa là lãi cộng dồn.
— Mẻ gốm Hoa Nâu chở ra chợ bị lật thuyền giữa sông. Mất sạch.
— Ta định bán được mẻ nào trả mẻ ấy. Nhưng lãi đẻ lãi, mỗi tháng thêm một phần mười.
— Giờ là năm mươi lăm quan.
— Chỉ còn mười lăm ngày nữa. Rằm tháng tám không trả đủ, hắn lấy xưởng, bắt cả con gái ta gán nợ.
Uyển Nhi ngồi cạnh nặn gói trầu, mắt ngân ngấn. Bên hiên, tiếng khung cửi im bặt.
Mẹ nàng ngừng dệt. Bà nhìn chồng rồi nhìn con. Bà thở dài.
— Chưa xong đâu. Hôm nay là lần đòi thứ hai trong tháng. Lò cóc nứt vách chưa vá. Thợ già bỏ đi vì nợ công. Xưởng sắp tan.
Một bác thợ ngồi góc sân lên tiếng.
— Cụ ơi, anh em ở lại vì tình. Nhưng gạo nhà cũng cạn rồi.
Đặng lão gật đầu. Cụ cạn chén.
— Ta biết. Ta nợ anh em nhiều.
Cụ ôm ngực. Uyển Nhi vội đỡ cha. Nàng rót nước cho cụ.
— Cha uống chậm thôi. Còn con, còn xưởng, còn nước còn tát.
Cụ nhìn con gái. Mắt cụ đỏ lên.
— Cha có lỗi. Lẽ ra phải nói sớm. Nhưng con mới tỉnh bệnh, cha không đành.
Vũ Lâm ngồi nghe từ đầu tới cuối. Hắn không chen ngang. Hắn ghi nhớ từng con số.
Năm mươi lăm quan. Mười lăm ngày. Rằm tháng tám.
Hắn nhìn quanh sân. Lò cóc nứt thật. Tường vá tạm bằng đất. Củi xếp lộn xộn.
Hắn nghĩ nhanh trong đầu. Lò này phải sửa. Sổ này phải tính lại. Nhưng tối nay chưa phải lúc nói.
Đêm khuya, xóm Chu Đậu ngủ yên dưới trăng thu. Vũ Lâm ngồi bên bàn gỗ trong nhà ngang. Hắn thắp đèn dầu lạc. Hắn mở sổ tay bìa da mang từ năm 2026 ra, ghi những dòng đầu tiên của sổ tay an toàn lịch sử thời Trần.
Trang một, thân phận hiện tại. Tiểu gia đinh xưởng gốm Đặng gia, thôn Nam Sách, ven sông Luộc, thời vua Trần Nhân Tông, niên hiệu Thiệu Bảo.
Trang hai, ân nhân cứu mạng. Đặng Uyển Nhi. Một bát cháo hành cá rô bến sông. Cả đời không quên.
Trang ba, mục tiêu trước mắt. Giúp Đặng gia thoát nợ năm mươi lăm quan của Lý Bá Hộ. Cải tiến lò gốm men ngọc. Giữ thợ, giữ làng.
Trang bốn, cảnh báo. Giữ hòa khí làng xóm. Dùng vật liệu tại chỗ. Không nhảy cóc kỹ thuật. Lò nổ là chết cả làng.
Trang năm, việc ngày mai. Vá lò cóc. Tính lại sổ nợ. Đan thêm lờ cho xưởng có cái ăn.
Hắn gấp sổ lại. Hắn nhìn ra sông Luộc lấp lánh trăng. Hắn hít một hơi sâu.
Đúng lúc đó, ngoài cổng xưởng vang lên tiếng đập cửa thình thình. Chó sủa râm ran khắp ngõ. Giọng đàn ông quát hách dịch.
— Mở cửa mau. Đặng lão đầu đâu. Mau đem năm mươi lăm quan ra trả cho Lý Bá Hộ. Không thì đêm nay ta siết xưởng, bắt con gái ngươi gán nợ.
Bóng đen đầu tiên đã ập tới xóm Nam Sách.