Trời vẫn âm u. Khói bếp đứng yên trên những nóc nhà, màu tro, không một ngọn gió.
Lục Trần đứng giữa phố, tay phải trong tay áo. Cái tên Trịnh Phong vẫn còn nguyên trong đầu — trong một ngày nó xuất hiện hai lần: một lần trên trang sổ trọ, một lần trên tấm bia cũ phủ rêu mà bà bán rau nhớ mang máng. Phía tây, dãy núi đen chỉ còn là một vệt mờ sau mái ngói.
Hắn nhìn về phía ấy một lát, rồi quay đi. Một tấm bia không nói cho hắn biết người chết là ai, làm nghề gì, từ đâu tới. Tên ghi trong sổ trọ là giả — điều ấy hắn đã đoán ra từ lúc đọc thấy hai chữ kia. Một người giấu tên thường giấu cả nghề; còn nghề thì khó giấu, người ta nhìn ra ở cách đứng, cách đi, ở đôi chân không giày.
Muốn nhìn ra lai lịch nghề nghiệp của một kẻ lạ ở Tẫn Thành, phải tới những nơi người qua kẻ lại nhiều nhất: bến sông, bến xe ngựa, quán nước ven đường. Người gặp nhiều, tự nhiên cũng nhớ nhiều.
Bến xe ngựa phía đông nằm sát bến cũ, nơi mấy con đường đất từ ngoài thành cùng tụ lại trước cổng trấn. Một lão đánh xe ngồi trên ván xe, chân gác lên trục, đang nhai trầu; con ngựa gầy cúi đầu gặm cỏ khô bên rãnh. Lục Trần lại gần:
— Lão trượng có nhớ hơn một tuần trước, từng có người đi đò từ bên kia sông sang, trạc bốn mươi, mặc áo vải chàm, chân không mang giày không?
Lão đánh xe ngừng nhai, nhìn hắn một lượt — kiểu nhìn của kẻ ở bến, quen đủ loại người:
— Không giày? Có. Ta chở hắn từ mép nước lên phố đông. Áo chàm, chân không, bước nặng như khiêng đá. Trả tiền không mặc cả, xuống xe không chào ai. — Lão nhổ nước trầu xuống rãnh. — Nghe nói là dân tìm mộ. Bên kia sông người ta treo thưởng bắt hắn mấy năm về trước, đào trộm mộ quan viên nào đó. Ta không rõ, nghe đồn vậy.
— Dân tìm mộ?
— Nghề ấy ở xứ này không hiếm. Người ta cần chỗ chôn cổ, cần đồ trong mộ, thì thuê bọn chúng đi tìm trước. Kẻ giỏi đọc đất, đọc đá, đọc cả lũy tre mà đoán ra chỗ có huyệt. Trúng hay trật tuỳ số.
Lục Trần đứng im một lát. Hắn nghĩ tới tấm bia phía tây, nghĩ tới sổ trọ, nghĩ tới người chết trả trước bảy đêm rồi bỏ đi không đòi lại ba đêm tiền — một kẻ quen sống giữa đường, quen giấu mình, quen đào bới trong lòng đất.
Nha môn ở giữa thành, sát chợ. Lão Lưu trông kho văn án ngồi ở dãy nhà sau, trước mặt một chén nước nguội, bên cạnh một xấp giấy cũ mốc. Lão quen mặt Lục Trần: phòng tang báo xác vô danh với nha môn bao nhiêu năm, kẻ đi lại thường là hắn.
— Xác trôi hôm nọ chôn rồi, còn tới làm gì?
— Chôn rồi. — Lục Trần đứng nơi bậc cửa. — Nhưng ta muốn xem mấy tờ cáo thị truy nã cũ. Nghe nói thi thể kia có thể là kẻ từng bị treo thưởng ở bên kia sông.
Lão Lưu đặt chén nước xuống, nhìn hắn một lúc, rồi đứng dậy lục trong một cái rương gỗ đầy giấy mốc, lôi ra một xấp giấy vàng khè buộc bằng dây gai:
— Đám cáo thị cũ ấy đã quá hạn từ lâu rồi. Muốn xem thì cứ xem.
Phần lớn là lệnh bắt đạo tặc, giấy truy nợ, cùng vài tờ treo thưởng đã quá hạn từ nhiều năm trước. Đến tờ thứ mấy, Lục Trần dừng lại.
Tờ giấy ngả vàng, mép mủn, mực nhạt. Đầu tờ: kẻ đào trộm mộ, bắt sống có thưởng. Tên thật không rõ, hành nghề dưới nhiều tên; danh sách tên giả đã nhòe nước, đọc được độ ba bốn cái — trong đó có hai chữ Trịnh Phong.
Hắn khựng lại.
Phía dưới mấy dòng mô tả: trạc bốn mươi, áo vải chàm, không đi giày, bước nặng, khóe miệng hay nhếch. Lệnh treo mấy năm không ai nhận, người ta bỏ. Hắn nghĩ tới cái nhếch trên mặt người chết — tưởng cười mà không phải cười, được rửa ba lượt, trùm vải trắng, vẫn không phai.
Lục Trần gấp tờ giấy, trả về chỗ cũ:
— Lão Lưu. Trận đại ôn hai mươi năm trước, nha môn có lưu sổ ghi danh phu dịch của đội đào huyệt không?
Lão Lưu nhướng mày:
— Sổ cũ mốc meo cả rồi, ai còn để tâm giữ. — Lão ngồi yên một lát, bỗng đứng dậy, thò tay lục tận góc sâu nhất của rương. — Khoan đã. Hình như còn một quyển. Năm ấy nha môn chiêu phu đào huyệt chôn người chết vì ôn dịch, tên tuổi đều phải ghi lại để tính tiền công.
Lão lôi ra một quyển sổ bìa da thâm nâu, góc quăn, mấy trang dính vào nhau vì ẩm. Lão thổi bụi, lật tìm:
— Đội đào mộ năm ôn dịch thứ hai... Đây rồi. Mười người.
Lục Trần đứng bên cạnh, nhìn xuống trang sổ. Mực nhạt nhưng còn đọc được. Mười dòng tên, ghi theo thứ tự từng người trong đội. Hắn không mở tờ giấy trong áo ra — bảy cái tên ấy nằm trong đầu hắn từ hôm ở phòng tang, từng nét chữ, từng thứ tự. Hắn lật trang bằng tay trái, đọc từng dòng, ráp từng cái, khớp cả bảy.
Mười dòng tên. Bên cạnh chín dòng, một chữ "tử" ghi đậm — mực không đều nhau: có chữ nhạt theo năm tháng, có chữ còn mới, như người ta ghi từng lần một, mỗi lần một người chết.
Còn một dòng tên, không có gì bên cạnh.
Tôn Kế Tài.
— Đội ấy chết gần sạch rồi. — Lão Lưu nhìn quyển sổ, lắc đầu; giọng hờ hững như đang nhắc một chuyện đã mục nát cùng những trang giấy cũ. — Chín người chết, còn một người sống. Chủ quán trọ phía đông đấy. Già rồi mà khỏe, ngày nào cũng thấy đứng trước cửa quán.
Lục Trần không nói gì.
Hắn đứng nhìn dòng chữ Tôn Kế Tài trên trang sổ mốc, nhìn chín chữ "tử" chín màu mực, và trong đầu hắn, tờ giấy gấp tư trong áo hiện lên rõ mồn một — mười dòng chữ viết vội, dòng đầu tiên: Tôn Kế Tài.
Chín người chết.
Người duy nhất còn sống là cái tên đầu tiên trên tờ giấy của một kẻ chết trôi sông.
— Lão Lưu, đội ấy đào mộ ở đâu?
— Năm ôn dịch thì đào khắp nơi. Chỗ nào chết thì chôn chỗ ấy, đào gấp, đào vội. Ai mà nhớ nổi từng huyệt.
Lục Trần gật đầu, tạ lễ, ra khỏi nha môn.
Trời đã ngả chiều. Khói bếp vẫn đứng yên trên những nóc nhà, màu tro. Hắn phải về phòng tang trước khi trời tối — nhưng chân hắn dừng lại ở đầu phố, nhìn về phía đông, nơi quán trọ của Tôn Kế Tài chỉ còn là một vệt mái ngói trong chiều.
Mảnh giấy trong áo, sát ngực, bỗng nặng như đè lên một nấm mồ.
Hắn chưa hiểu vì sao một kẻ tìm mộ lại giấu danh sách những người đào mộ năm ôn dịch trong lớp áo lót. Hắn chưa hiểu vì sao chín người kia chết, lần lượt, từng người một — như những chữ "tử" ghi bằng mực khác nhau trong quyển sổ mốc.
Hắn chỉ biết một điều, rất lạnh:
Người duy nhất còn sống ấy — người hắn đứng nói chuyện chiều nay, quạt nan gác trên vai, trước cửa quán trọ phía đông — có biết tên mình nằm trong tờ giấy của một kẻ chết không?