Tiếng dép mòn quay lại từ đầu phố. Lục Trần đang rửa bát dưới mái hiên, nghe tiếng ấy thì dừng tay. Trời xế chiều, nắng vàng nhạt phủ trên mái ngói.
Lão Mạnh bước vào sân, vai khoác cuốc, bụi đất khô bám trên ống quần. Lão ra giếng rửa tay, rồi mới nói:
— Huyệt phía tây xong rồi. Đất khô, thoáng, không đụng mạch nước. Mai là ngày thứ ba. Chưa có ai đến nhận.
Lục Trần gật đầu. Ba ngày không ai nhận thì chôn đất chung — lệ ấy hắn thuộc từ lâu. Trong phòng tang, cỗ quan tài gỗ tùng đậy kín, đinh chưa đóng.
Lão Mạnh đứng trước cỗ quan tài một lúc lâu, đặt tay lên nắp, không nói gì. Rồi ông nói:
— Ta xem lại người này một lượt.
Lão nhấc nắp quan, dựng nghiêng vào vách. Trong quan tài, tấm vải trắng vẫn trùm kín mặt, phẳng phiu nguyên vẹn. Lão Mạnh rửa tay bằng nước ấm, châm một nén hương cắm vào lư hương nhỏ đầu quan tài, khấn hai câu ngắn, rồi mới vén vải.
Lục Trần đứng bên cạnh. Mảnh giấy mười cái tên nằm trong áo, sát ngực. Hắn không đưa tay lên chạm, chỉ đứng im, nhìn thầy làm việc.
Lão Mạnh nhìn mặt người chết thật lâu. Trạc bốn mươi, da trắng bệnh, khóe miệng nhếch lên một chút — cái nhếch mà hôm qua Lục Trần nhìn suốt buổi chiều ở bãi lau. Lão đặt tay lên ngực người chết, ấn xuống rồi lặng lẽ chờ. Không nước trào, không bọt, khóe môi sạch. Lão nâng cánh tay phải lên. Cánh tay không lớn, vậy mà trầm nặng khác thường; bàn tay vẫn úp ngay ngắn, năm ngón khép, móng cắt gọn, sát chân móng còn một vệt trắng mờ. Lão đặt tay về chỗ cũ, không làm lệch nửa phân.
Khi bàn tay thầy lướt qua lớp áo chàm, chạm đến đường viền cổ áo, Lục Trần khẽ nín thở.
Lão Mạnh dừng lại. Lão nhìn lớp áo liệm vải thô, lớp áo chàm bên trong, rồi rút tay về:
— Y phục gốc để nguyên. Đừng thêm, đừng bớt.
Lục Trần thở ra, thật khẽ, không để thầy nghe thấy.
Lão Mạnh quỳ xuống bên quan tài, đặt tay lên hàm người chết, mở nhẹ. Đồng tiền vẫn nằm nguyên giữa hàm răng — mặt đồng loáng màu đen, mép mòn tròn, nét chữ nhòe đến mức không đọc được, mặt sau chỉ còn mờ một hình rùa đội bia. Lão nhìn thật lâu, không rút ra. Vật vào miệng người chết, không ai được rút ra.
— Minh tiền. — Giọng lão Mạnh trầm xuống. — Tiền đồng tùy táng của một triều đã mất hơn ba trăm năm. Thời đó, người ta đặt nó vào miệng người chết làm lộ phí sang âm thế. Triều ấy mất rồi, thứ tiền này cũng tuyệt khỏi dân gian, không ai dùng làm khẩu hàm nữa. — Lão khép hàm người chết lại. — Hôm qua ngươi nói khẩu hàm tiền không đúng lệ. Đúng. Không phải loại tiền nào của đời này. Người đặt nó vào miệng người chết phải biết lệ của ba trăm năm trước.
Lục Trần đứng im. Ở bãi lau hôm qua, hắn chỉ biết đồng tiền ấy không giống bất kỳ đồng tiền nào đang lưu hành. Giờ hắn biết nó là gì.
Lão Mạnh kéo tấm vải trắng phủ kín mặt người chết, ngồi xổm bên quan tài một lúc, mắt nhìn vào khoảng không. Rồi ông nói tiếp:
— Xác chết đuối thường để lại một chuỗi dấu: bụng trương, bọt nước quanh mũi miệng, bùn cát dính răng môi, mùi sông. Người này không có dấu nào trong số đó. Tay đặt ngay ngắn, móng cắt gọn, thân nặng đặc, khóe miệng lại nhếch. Xác trôi sông không thể tự nhiên như vậy.
Lão đứng dậy:
— Nó không rơi xuống sông. Có người đặt nó xuống.
Lục Trần đứng im. Điều đó hắn đã nghĩ tới từ sáng — nhưng hắn chỉ dám nghĩ, không dám nói. Thầy chỉ nói một câu ngắn, lại như một nhát đinh đóng thẳng vào ý nghĩ hắn đã chôn kín trong lòng suốt từ sáng.
Lão Mạnh không hỏi hắn nghĩ gì. Lão chỉ nói:
— Ai đặt, đặt từ đâu, vì sao phải làm — không phải chuyện người thu thi như chúng ta nên truy tới cùng. Cứ làm đủ lệ.
Lão đóng nắp quan tài, kéo về đúng khớp. Đinh vẫn không đóng. Lão thắp ba nén hương, quỳ xuống làm lễ cầu an — cái lễ khép quan trước khi hạ huyệt: khấn người chết yên giấc dưới lòng đất, đừng vương vấn người sống, đừng oán kẻ chôn cất. Lời khấn ngắn, đều, một việc lão làm đến thuộc lòng.
Xong lễ, lão Mạnh rót dầu vào đèn tang, cắt bấc, châm lửa. Ngọn lửa vàng dựng lên ở đầu quan tài, in một vòng sáng lên nắp gỗ tùng.
— Đèn tang, đêm nào cũng phải sáng. — Lão nói. — Đêm nay và đêm mai, ngươi trông. Hết hạn ba ngày, không ai nhận, ta hạ huyệt.
Lục Trần gật đầu. Lão Mạnh đi vào buồng trong, tiếng dép mòn khuất sau cánh cửa.
Đêm xuống.
Phòng tang chỉ còn Lục Trần và ngọn đèn. Đây là đêm thứ hai hắn ngồi trước cỗ quan tài này. Hắn kéo ghế đẩu ngồi xuống, đèn dầu ở giữa, lư hương nhỏ ở đầu quan tài bốc khói. Trời quang, không mưa, không gió. Im lặng kéo dài đến mức hắn không dám thở mạnh.
Hắn không nhìn về phía nắp gỗ. Hắn nhìn ngọn đèn.
Đèn cháy bình thường. Ngọn lửa vàng không lay. Làn khói hương từ lư hương bốc thẳng lên, một cột khói mỏng, đều đặn. Rồi nó cong lại.
Không gió. Cửa đóng kín, vách liền, không một khe hở. Nhưng làn khói cong về phía cỗ quan tài, như có một bàn tay rất nhẹ đang kéo nó đi.
Lục Trần nhìn theo. Rồi ngọn đèn vụt nhỏ lại.
Không gió, không ai thổi. Ngọn lửa vàng co dần thành một chấm nhỏ, rồi tắt. Một sợi khói mỏng từ bấc đèn bốc lên, cũng cong về phía nắp gỗ.
Lục Trần ngồi yên trong bóng tối một lát. Theo lệ, đèn tang đêm nào cũng phải sáng. Hắn đứng dậy, lấy đá lửa và bùi nhùi, đánh lửa, châm lại bấc đèn. Ngọn lửa dựng lên, vàng, nhỏ, không lay.
Hắn ngồi xuống ghế đẩu.
Làn khói hương vẫn cong về phía nắp gỗ. Đèn đã sáng lại, khói không đổi — vẫn nghiêng về phía cỗ quan tài. Mồ hôi lạnh đọng dưới lưng hắn. Mảnh giấy gấp tư trong áo, sát ngực, dính vào da.
Hắn không rời mắt khỏi làn khói cong ấy, suốt phần đêm còn lại.