Mọi người nhìn quanh, ánh mắt tỏa ra vẻ thích thú pha lẫn kinh ngạc, đánh giá cuộc sống tươi đẹp này thật tuyệt vời. Một số còn đưa tay che mắt, như muốn dõi theo những ngọn đèn xa xa, ngắm nhìn quê hương trong trí tưởng tượng, tưởng chừng có thể thấy những mái nhà thân thuộc, con đường nhỏ quanh co và tiếng cười của người thân.
Nhưng Mẫn lập tức phản đối, giọng nghiêm nghị: - Không! Chúng ta đang đi cải tạo ở thế giới thần linh, không được phép về thăm nhà - cậu nhắc nhở, mắt quét qua từng người, vừa nghiêm túc vừa cảnh giác, khiến bầu không khí rực rỡ trước đó chùng xuống một nhịp.
Giữa lúc mọi người đang nín lặng, Thiều bỗng run rẩy, đôi vai khẽ rung lên, mắt đỏ hoe. Cậu là người duy nhất trong nhóm còn nhớ rõ quá khứ kinh hoàng: cách mình đã giết cha mẹ, ký ức ấy như một vết sẹo sâu không thể xóa. Những giọt nước mắt đầu tiên trào ra, lăn dài trên má. Lần đầu được mặc đồ hiện đại, được tự do, được cơ hội tìm về nhà, nhưng khi nhìn lại, cậu nhận ra… không ai đang chờ mình.
Cả đội nhìn Thiều, đôi mắt vừa ngạc nhiên vừa lúng túng. Họ không biết lý do cậu khóc, vì với họ, nhắc tới quê nhà là những hình ảnh tươi đẹp, đầy kỷ niệm và háo hức. Nhưng ai cũng thấy rõ nỗi đau trong ánh mắt cậu. Một vài người tiến lại, đặt tay lên vai Thiều, vỗ nhẹ, nói vài lời an ủi mà không cần biết chi tiết, chỉ để cậu thấy rằng cậu không đơn độc.
Mẫn cũng ngồi xuống cạnh Thiều, thở dài, đôi mắt vẫn giữ vẻ thần thánh nhưng ánh nhìn mềm lại một chút. - Không sao đâu, cậu sẽ quen dần. Ở đây, chúng ta là một đội, dù quá khứ có nặng nề đến đâu, chúng ta cùng nhau bước tiếp - cậu nói, giọng trầm nhưng đầy an ủi.
Thiều cúi đầu, lau nước mắt, rồi đột ngột đứng dậy. Giọng cậu khàn đặc, nhưng vang lên rõ ràng giữa căn phòng im phăng phắc:
-- Các cậu quên rồi à? Tất cả chúng ta… đều là sát nhân. Cùng sống chung một phòng, cùng làm chung một công việc. Cải tạo không phải để mơ mộng hay ngắm quê nhà - mà để trả giá.
Giọng nói ấy lạnh lẽo đến mức khiến Mẫn, người từng phản đối mạnh mẽ nhất, cũng chững lại. Ánh sáng ngoài cửa sổ bỗng lùi dần, để lại một màu xám tro phủ lên gương mặt cả đội. Không ai dám cãi, không ai dám nhìn nhau.
Một lát sau, Mẫn hít sâu, cố gượng lấy vẻ bình thản. - Tôi không quên, Thiều. Nhưng nhiệm vụ của ta là sống tiếp, không phải chết trong ký ức.
Thiều nhìn Mẫn, nụ cười khô khốc hiện trên môi - thứ nụ cười không mang lấy chút vui nào, chỉ như phản ứng sinh học còn sót lại. - Ừ. Nhưng nhớ kỹ nhé. Không có ai đang chờ chúng ta ở đó. Chỉ có những ngôi nhà không cửa, và những giấc mơ bị bỏ dở.
Hoàng Đức đứng lặng một chỗ, tay cầm chiếc điện thoại còn hơi ấm. Cậu không tin mình thật sự đã về đến thủ đô, giữa phố xá nhộn nhịp, giữa những tòa nhà cao chọc trời mà lần cuối cùng nhìn thấy vẫn là cơn mưa tro bụi của trại cải tạo.
Cậu lướt tìm tên mình trên mạng, tim đập dồn dập. Và rồi, từng trang báo hiện ra: những dòng chữ đen trên nền sáng, hình ảnh nhấp nháy - Hoàng Đức, buôn chất cấm, chống đối người thi hành công vụ, án tử. Từng tít lớn, từng bài viết, từng bức hình… tất cả dồn vào mắt cậu như một cú đấm lạnh lùng.
Cậu đứng đó, bất động, gương mặt vẫn bình thản, nhưng trong lòng là hỗn độn không thể gọi tên. Cái tên ấy, gương mặt ấy, án tử ấy - tất cả hòa vào nhau, dội thẳng vào hiện thực: đây là những gì mình đã làm, đây là hình ảnh của một con người đã bước qua ranh giới tội lỗi và bạo lực.
Hoàng Đức ngồi xuống, bàn tay run run đặt điện thoại xuống. Không một tiếng thở dài, không một lời kêu than - chỉ là im lặng tuyệt đối. Cảnh tượng ngoài cửa sổ vẫn nhộn nhịp, ánh sáng bình minh rực rỡ, nhưng cậu thấy mình như đứng giữa một khoảng không vô tận, nơi quá khứ, hiện tại và án tử giao nhau.
Lê Cảnh ngồi im, tay run run cầm điện thoại, mắt dán chặt vào màn hình. Cậu tìm về quá khứ của mình, từng mảnh ký ức hiện lên từng chi tiết: chém cả nhà người ta, vì một lý do nực cười mà giờ nghĩ lại cũng không thể nào hiểu nổi. Giọt nước mắt lăn dài trên má, trộn lẫn với cảm giác hổ thẹn và kinh hoàng.
Cảnh đứng lên, bước tới cánh cửa phụ, run rẩy mở ra, như muốn thoát khỏi chính bản thân mình. Cậu bước ra ngoài, hít một hơi thật sâu, nhưng tim vẫn đập nhanh, ngực nặng trĩu. Và rồi nhìn lại - những đồng đội đang cười đùa, ánh mắt hồn nhiên và vui vẻ - cậu cảm thấy một cơn xấu hổ trào dâng, vừa căng thẳng vừa lạ kỳ: sao mình lại khác họ đến thế, sao mình còn được phép cười đùa khi quá khứ tội lỗi vẫn còn nguyên vẹn?
Không khí nặng nề khiến cả đội nhận ra cần phải tập trung, không để cảm xúc riêng kéo họ lạc nhịp. Cả nhóm quay về phòng 14, nơi ánh sáng dịu dàng hơn, để bàn về nước đi tiếp theo. Mọi người ngồi quanh, im lặng, chỉ nghe tiếng thở và nhịp tim, dường như đều hiểu rằng mỗi bước đi tiếp theo phải được cân nhắc kỹ, vừa cẩn trọng vừa nhanh nhạy.
Cả tám người ngồi quanh bàn, ánh sáng trắng chiếu xuống từ trần cao, soi rõ từng gương mặt - không ai nói gì. Mỗi người đều cúi xuống, nhìn vào chiếc bảng thông tin phát sáng trước mặt mình. Bên trong là toàn bộ tội ác, hành trình, và những bản ghi cũ về con người họ khi còn sống: giết, trộm, phản bội, đốt phá, những ký ức mà chính họ cũng từng muốn quên.
Khi màn hình tắt đi, từng người lặng lẽ gấp gọn bộ đồ đang mặc, xếp ngay ngắn vào tủ. Họ không nói với nhau rằng sẽ không dùng đến nữa, nhưng cùng hiểu: chẳng ai muốn khoác lên mình hình hài của tội lỗi thêm lần nào.
Mọi ánh mắt dồn về phía Thiều. Ánh nhìn cậu xa xăm, như thể vẫn đang thấy lại cái cảnh cha mẹ mình gục xuống.
Khôi vốn hay trêu trọc, luôn là người đầu tiên phá tan không khí căng thẳng. Nhưng hôm nay, giọng cậu lại nghiêm, đôi mắt không cười như mọi khi.
-- Thiều, để cả đội mặc đồ trại cải tạo đi.
Thiều lắc đầu, môi run nhẹ.
-- Tôi không muốn các cậu phải sống lại kiểu đó nữa. Không cần phải mặc.
Nhưng lời nói ấy bị nuốt mất giữa sự đồng lòng im lặng. Cả đội cùng đứng dậy, như đã bàn nhau từ trước. Họ kéo Thiều lên, từng bàn tay siết lấy cánh tay cậu - không hề giận dữ, chỉ kiên quyết.
-- Đi thôi, mặc cùng nhau cho công bằng. - Giọng Mẫn vang lên, trầm mà chắc.
Thiều chẳng còn cách nào ngoài bước theo.
Cánh cửa mở ra, ánh sáng thay đổi đột ngột. Trước mắt họ không còn là phòng tạm trú mà là một lớp học rộng lớn, sàn xi măng xám nhẵn bóng, bàn ghế sắp thẳng hàng, bảng đen phủ đầy công thức đạo đức học. Bên ngoài cửa sổ là trời xanh tĩnh mịch, không một đám mây.
Tám người đứng đó - tám kẻ từng bị kết án, giờ mặc cùng bộ đồng phục trại cải tạo, đứng giữa không gian của trật tự và kỷ luật. Và thật lạ, thân thể họ co lại, trẻ đi. Không còn những gương mặt chai sạn, mà là những đường nét mười lăm tuổi, non nớt, trắng bệch.
Mẫn ngồi hàng đầu, lưng thẳng như học sinh gương mẫu. Thiều ngồi bên cạnh, tay đặt ngay ngắn trên bàn, ánh mắt dán vào vết nứt nhỏ nơi mép bảng. Cả lớp im phăng phắc - nghiêm túc đến mức không một hơi thở lệch nhịp.
Mọi thứ bắt đầu bằng một tiếng “rè” khô khốc phát ra từ loa tường - âm thanh đặc trưng mà Thiều đã từng nghe suốt những tháng đầu cải tạo. Không khí trong phòng đổi sắc: ánh sáng trắng dịu đi, thay bằng thứ ánh sáng xanh lam đục, như phủ sương. Mỗi người trong đội bỗng cảm thấy cơ thể mình chậm lại, trí óc bị ép vào một quỹ đạo khác, dần dần… nhập vai.
-- Mọi người... thấy gì chưa? - Khôi lên tiếng, giọng cậu nhỏ lại, non nớt như thiếu niên đang vỡ giọng.
Đức nhìn xuống tay mình, da mịn hơn, không còn những vết chai cũ. Khi cậu quay sang, thấy Mẫn đang loay hoay gấp góc áo cho ngay ngắn, ngồi thẳng lưng, trông chẳng khác gì cậu học sinh lớp 9 ngoan ngoãn. Ai nấy đều bật cười nhẹ - một tiếng cười run rẩy, vì trong khoảnh khắc, họ nhận ra phép thuật đang bóp méo chính trí nhớ của họ để tái hiện “đời sống thanh thiếu niên mẫu mực”.
Lớp học ồn ào trước giờ điểm danh, những gương mặt trẻ như vừa được nhào lại bằng đất sét mới - căng, non, có hơi thở, và chưa biết mình đang trong trò gì. Trên bảng, dòng chữ Giáo trình Nhận thức đạo đức 1 hiện lên bằng nét sáng mềm như sợi quang, phía sau là hình thầy giáo mặc đồng phục màu lam, cổ áo có gắn con mắt bạc - biểu tượng của quyền giám sát ký ức.
Thiều ngồi ở dãy cuối, nơi ánh sáng không chạm tới. Cậu nhìn quanh: Hoàng Đức ở gần cửa sổ, mặt cúi thấp; Lê Cảnh ở giữa lớp, cúi chép lia lịa; còn Khôi thì đang bị hai học viên khác hỏi bài. Họ rải rác khắp nơi, tám người tản ra như những nốt nhạc bị lạc khỏi khuông, không thể ghép lại thành giai điệu. Họ chỉ có thể nhìn nhau - bằng ánh mắt vừa dè chừng vừa nôn nao.
-- Cậu kia, dãy cuối, em có nghe tôi nói gì không? - giọng thầy vang lên.
Thiều giật mình, đứng bật dậy, gật đầu lia lịa.
-- Dạ… có ạ.
-- Tốt. Vậy em nhắc lại: điều gì khiến một hành vi được xem là sai trái?
Thiều mở miệng, nhưng không biết trả lời thế nào. Trong đầu cậu vang lên hàng chục âm thanh chồng chéo - tiếng kim loại va vào nhau, tiếng cười của ai đó, và cả tiếng lửa cháy ù ù. Rồi cậu hít sâu, nói khẽ:
-- Là khi… mình làm mà không hiểu vì sao phải làm.
Lớp học im phăng phắc. Thầy giáo khẽ gật đầu, như vừa nghe một điều lạ mà vẫn đúng.
-- Ngồi xuống đi.
Tiết học tiếp tục, thầy nói về “chu kỳ hối cải”, về “định hình nhân tính qua phản chiếu ký ức”. Mỗi câu đều có ví dụ, hình ảnh, biểu đồ - như một bài giảng trong hệ thống cải tạo kiểu mới. Nhưng đối với Thiều, kỳ lạ thay, mọi thứ trở nên yên ổn.
Cậu gấp cuốn vở lại, ngồi thẳng lên, nhìn bảng, miệng khẽ mấp máy như học sinh gương mẫu. Cảm giác quen thuộc mà cậu không ngờ tới: giờ học này có ích thật. Không phải thứ công việc nhọc nhằn như phân loại quần áo trong nhà kho, không phải những ngày dài không suy nghĩ. Ở đây, ít ra người ta dạy cậu nghĩ lại, dạy cậu đối diện.