Phong ngồi mép giường cuối, hai tay đặt lên đầu gối. Sáu người còn lại vẫn làm nốt phần ghi chép dang dở, nhưng ai cũng liếc nhìn cậu mới tới. Không khí lạ lắm - kiểu vừa có thêm người, vừa có thứ gì đổ vỡ mà chưa kịp gọi tên.
Tạ Hưng ngồi đối diện, dựa lưng ghế, trán hơi nhăn. Cậu vốn ít nói, nhưng lúc này lại cầm bút gõ đều lên mặt bàn.
-- Còn mỗi mình cậu thôi à? - Hưng hỏi, giọng dửng dưng.
Phong khẽ gật.
-- Ừm… chắc vậy.
-- Qua đây là có đồng đội rồi, cậu biết không.
-- Ờ.
-- Thế cậu coi bọn này là đồng đội à?
-- Không. Tôi không muốn.
Cả phòng khẽ rộ lên một tiếng cười mệt, kiểu cười nén - vừa ngại vừa buồn. Hưng nghiêng đầu, hỏi tiếp, lần này giọng trầm hẳn xuống:
-- Sao, cãi nhau à?
Phong ngẩng lên, mặt tái:
-- Bọn họ lười. Không chịu làm. Tôi nói mãi. Mót được bao nhiêu tiền cũng không chia. Hôm nay tính ăn cắp đồ.
-- Ăn cắp? - Thiều xen nhẹ, vẫn cầm cây viết.
-- Ừ. Để đi đầu thai tập thể.
Hưng nhìn quanh, nheo mắt:
-- Rồi sao nữa?
-- Tôi ngăn. Nhưng họ nổi điên. Tôi chửi lại. Giám thị nghe thấy.
Một khoảng im lặng - chỉ còn tiếng quạt trần quay đều.
Hưng bật cười khẽ, giọng nửa đùa nửa giễu:
-- Vậy là nhờ cậu “giữ luật” mà cả đội đi hết à.
Phong mím môi, ánh mắt trượt đi.
-- Tôi không phản bội. Tôi chỉ làm đúng.
-- Ừ, đúng - Hưng nói, rồi gật nhẹ, đặt bút xuống. - Giờ thì đừng đúng quá nữa. Ở đây tụi này không cần đội trưởng. Ai cũng chỉ cần làm đủ phần, không sai, không hơn.
Thiều đứng dậy, nói nhỏ:
-- Cậu ngồi đó đi. Phòng 15 trống, cậu ở chung với tôi.
Không ai thêm lời. Mỗi người lại cắm cúi vào sổ chép. Ngoài hành lang, tiếng còi dài báo hết giờ vang lên, như một nhịp thở của khu kho khổng lồ vừa rút lại về yên.
Phòng 12 hẹp, thấp, và có mùi ẩm của vải cũ lẫn dầu lau sàn. Tám người ngồi quanh chiếc bàn vuông, đèn trên trần vàng đục, chiếu lốm đốm lên mặt từng người. Phong ngồi nép bên góc, vai khẽ run. Tin đồn từ khu F chưa tan - rằng trong nhóm M có một kẻ sát nhân từng được ông thần đích thân mở ký ức, để làm việc trong “tỉnh thức toàn phần”. Không ai biết là ai, nên mọi cái nhìn đều âm thầm cảnh giác.
Phong liếc quanh, rồi nhìn Thiều - người có vẻ bình thản nhất.
-- Ở đây… có đánh không? Lúc mới nhập ấy.
Thiều quay sang, mỉm cười, nụ cười vừa như trấn an vừa như dọa nhẹ:
-- Đánh à? Không cần đâu. Nếu cậu ở đội M mà nổi bật hoặc kém hơn người khác, thì sẽ ngay lập tức đi lồng vĩnh cửu.
-- Lồng… vĩnh cửu? - Phong nuốt khan, giọng nhỏ dần.
Thiều gật.
-- Ừ, nên chẳng ai dám gây chuyện. Cũng chẳng ai dám lười. Ở đây cậu chỉ cần vừa đủ thôi, không cần thủ tục nhập gì cả - chỉ cần đừng ngu ngốc để người ta nhớ mặt.
Phong nhìn xuống đôi tay, những ngón run run chạm mép bàn. Thiều vươn người, khẽ vỗ lên vai cậu:
-- Sáng mai đi làm thì biết. Ở đây cậu không phải đội trưởng, chỉ là một người như bọn tôi.
Ngoài kia, tiếng còi báo hiệu giờ giới nghiêm vang lên, dài và khô khốc. Cả phòng cùng đứng dậy, cất ghế, xếp lại sổ. Bóng tám người hòa vào dãy hành lang hẹp - nơi chỉ có tiếng giày, tiếng cửa sắt khép, và hơi thở lo lắng của một kẻ vừa bắt đầu lại từ con số không.
Sáng hôm sau, chuông làm việc vang lên lúc bảy giờ đúng. Phong bật dậy, còn ngái ngủ, vội chỉnh lại cổ áo và chạy theo nhóm M xuống khu kho.
Không khí ở đây khác hẳn mọi nơi cậu từng qua - không tiếng trò chuyện, không tiếng bước gấp, chỉ có tiếng bút sột soạt, tiếng giấy sột soạt, và những nhịp thở đều, khô khốc như nhịp máy.
Bảy người trong đội ngồi theo hàng, mỗi người trước mặt là một chồng túi vải cần phân loại. Ai nấy đều cúi đầu, viết, đo, chép, rồi đặt qua bên cạnh như một phản xạ đã luyện hàng trăm lần. Không ai cười, không ai liếc sang ai. Tạ Hưng bên trái cậu viết nhanh và đều, mắt không hề dao động. Cẩm và Nhân - hai người mà Phong nghe tên từ trước - cũng chỉ làm đúng việc của mình, lặng lẽ, không biểu lộ chút cá tính.
Phong cầm cây thước, ngó sang, toan hỏi cách ghi phiếu thì Thiều chỉ khẽ liếc qua, không nói, chỉ gật nhẹ như bảo: “Cứ làm đi.”
Cậu làm. Một lát sau, giám thị bước ngang qua, xem qua vài hàng, không nói một lời. Không ai ngẩng đầu. Ông ta đi rồi, mọi người vẫn tiếp tục.
Phong dần nhận ra - ở đội M, chỉ có công việc, không có tình bạn, không có đồng chí. Mỗi người như một chiếc răng bánh, quay theo đúng tốc độ được lập trình. Không ai muốn hơn, cũng không ai dám kém. Không ai được phép đam mê, vì đam mê là lệch chuẩn; không ai dám lười, vì lười là dấu hiệu của biến động.
Giờ nghỉ trưa, cả đội ngồi thành hàng. Không ai nói chuyện. Phong ngẩng đầu, nhìn quanh - bảy khuôn mặt lặng như nước. Cậu bỗng thấy cái chức “đội trưởng” cũ của mình, nơi từng có thể nói, có thể chỉ huy, giờ hóa thành một khoảng trống thừa thãi đến nực cười.
Ở đây, người ta không cần ai dẫn đầu cả.
Phong đứng dựa khung cửa, ánh sáng trắng lạnh từ đèn tuýp phản xuống sàn bê tông làm cậu thấy rùng mình. Cả phòng kho chiều đó vẫn đều đặn - không ai nói chuyện, không ai ngẩng đầu, chỉ tiếng bút sột soạt, tiếng giấy sột soạt. Khi hết ca, tiếng chuông vang lên, mọi người đứng dậy, cùng rời khỏi bàn làm việc như một dải cơ giới.
Trong phòng sinh hoạt, Phong nhìn quanh. Bảy người kia ngồi rải rác, mỗi người một góc, không ai nhìn ai. Cậu thấy lạ đến khó chịu, như thể họ chỉ đang cùng tồn tại trong một chiếc hộp kín hơi.
-- Ở đây chẳng ai thân với ai à? - Phong hỏi, giọng nhỏ nhưng bật ra nghe rõ.
Thiều đang lau bàn, quay sang nhìn, nét mặt không cảm xúc.
-- Ở đây là khu riêng, nhưng mọi người có luật riêng. Không vào cửa phụ, không yếu kém, không vượt trội hay nổi bật. Đơn giản là để được ở cùng nhau.
-- Nhưng như vậy… không đáng sống. - Phong cười gượng. - Sống mà như ở tù, trong khi nơi này đâu có xiềng xích, đâu có tù phục. Nô đùa thoải mái trong ca làm, thậm chí lấy vài tờ tiền cũng chẳng ai quan tâm.
Thiều chỉ cười, nụ cười khép kín, rồi ngồi xuống bàn. Trên mặt bàn là bản ghi cấu trúc của “Hệ giám thị hành vi khu trại”, cậu đang học phần “cai trị - tổ chức hành chính”. Mỗi chữ như lấp lánh một vệt xám mờ.
Phong ngồi xuống cạnh, hỏi:
-- Sao phải học cai trị trong khi anh cũng chỉ là công nhân thôi? Lại còn không được đi cửa phụ nữa?
Thiều không ngẩng đầu:
-- Đã đi cải tạo lao động thì phải học. Ai cũng vậy thôi. Không học thì bị rút quyền, rồi bị gọi tên.
Phong bỏ sang phòng kế, gõ cửa một cái, rồi tự mở. Trong phòng, Tạ Hưng đang ngồi trước một khung vải, đo từng sợi chỉ, tay cắt bằng kéo thép, nghiêng nghiêng đầu để xem nếp đường may.
-- Cậu học cắt may à? - Phong hỏi.
-- Ờ. - Hưng đáp, mắt vẫn dán vào mảnh vải. - Ai cũng có môn riêng, học để giữ thăng bằng thôi.
Phong đi dọc hành lang, ghé qua từng cửa. Mỗi phòng một kiểu: người thì học sửa khóa, người ghi chép cấu trúc áo, người thử may thử nối dây... không ai nhìn ra ngoài. Không khí vừa yên, vừa khép kín - như thể mỗi hơi thở đều đã được chia đều cho tám người, không hơn không kém.
Tiếng quạt thông gió rì rì trên trần, Phong đang phân loại đống áo trong bao số 312. Hàng trăm món đồ rơi ra, xếp chồng như đám mây mốc xám - quần, áo, dây thắt, mũ, găng… Mùi vải cháy và keo giặt khét nhẹ.
Cậu cúi xuống, cẩn thận tách từng món để ghi vào bảng. Khi kéo ra một thứ đai lưng màu đen, Phong khựng lại. Đó là áo chữa gù - loại áo nẹp vai, siết từ sau lưng ra trước ngực, giúp thẳng cột sống.
Theo quy tắc, những món có chức năng hỗ trợ thể hình phải cho vào bao “không phân loại”, để chuyển lên tầng y sinh học kiểm định. Nhưng Phong nhìn quanh, rồi khẽ sờ vai mình - cậu bị lệch nhẹ từ lâu, khi còn làm ở đội cũ. Tấm áo này có thể giúp cậu đứng thẳng hơn.
Cậu nhìn sang Thiều, giọng thấp:
-- Cái này… tôi muốn dùng, được chứ?
Thiều ngẩng đầu khỏi bảng ghi, liếc nhanh qua.
-- Ừ, cứ mặc đi. Không ai chỉ điểm đâu.
Phong cởi áo công nhân màu xám, luồn tấm nẹp đen vào, kéo quai qua vai. Cảm giác lưng được giữ lại khiến cậu thở ra một hơi dài. Nhưng vừa lúc đó, tiếng giày vang lên ngoài hành lang - giám thị đi tuần.
Cậu chưa kịp kéo lại áo ngoài thì ông ta đã xuất hiện. Một ánh nhìn quét qua - lạnh, mảnh như lưỡi dao. Phong lập tức cởi phăng áo nẹp ra, đứng thẳng, tay đặt sau lưng. Ông giám thị dừng lại, nhìn cậu vài giây, không nói gì, rồi đi tiếp.
Không khí trong phòng như đông đặc lại. Khi tiếng giày khuất hẳn, Phong mới dám hỏi nhỏ:
-- Chuyện này là sao? Ông ta… thậm chí không thèm nhìn tôi mặc gì.
Thiều vẫn ghi nốt dòng cuối cùng, giọng đều như đọc công thức:
-- Ông ấy cảnh báo thôi. Nhưng với thái độ đó, cậu mặc được. Nó giúp cậu không bị gù - nghĩa là tốt. Tốt thì âm thầm tha.
Thiều ngẩng lên, mắt khẽ chớp.
-- Còn tào lao thì bị ăn phạt. Hoặc đi lồng vĩnh cửu.
Phong ngồi xuống, cài lại khuy áo xám. Tấm áo nẹp nằm gọn bên cạnh, như một chứng cứ của may rủi. Trong xưởng, ai đó vừa gõ nhịp bút lên bàn - đều đặn như nhịp tim của một thế giới không ai dám bước chệch.
Buổi làm hôm sau, Phong đem bản ghi chép ra, đã gạch bớt mấy cột, gom những thông tin trùng nhau vào một khung. Cậu nói với cả nhóm, giọng hơi hứng khởi:
-- Làm vậy ghi nhanh hơn, đỡ lặp lại. Tính ra mỗi ca tiết kiệm được gần mười phút.
Tuấn ngẩng lên, vẫn nụ cười nửa miệng thường thấy, rồi lại cúi xuống.
Khôi thì khẽ gõ bút vào bàn, đáp lửng:
-- Ờ, nhanh thì cũng hay. Nhưng nhanh quá coi chừng bị nhắc.
Thiều liếc nhìn, không nói gì, chỉ kéo nhẹ tập hồ sơ của Phong lại, đặt đúng vào mép bàn như cũ.
Cả ca hôm đó, chỉ mình Phong làm theo cách mới. Giám thị đi qua hai lần, không nói, cũng không dừng lại, nhưng cái bóng của ông cứ quét qua chỗ cậu ngồi, như có mắt ở khắp nơi.
Tới cuối ca, Phong nộp xấp giấy hoàn thiện. Giám thị nhận, lật xem vài tờ, chẳng gật cũng chẳng lắc.
Chiều, khi chuông tan ca vang lên, cả đội rời chỗ, đi đều như một hàng. Phong lẽo đẽo theo sau, cảm thấy mình như người thừa.
Tới cửa, Thiều dừng lại, khẽ quay đầu:
-- Ngày nào có nhiều đồ, họ sẽ làm như cậu nói. Còn ngày thường thì không.
-- Tại sao? - Phong hỏi, giọng thấp.
-- Vì nếu công việc kết thúc sớm, người ta sẽ phải đặt câu hỏi: “Tại sao lại nhanh?” - Thiều đáp, đi luôn, không ngoảnh lại.
Phong đứng lại nơi cửa, giữa dãy hành lang lạnh, nghe tiếng bước chân đều tăm tắp xa dần.
Một lúc lâu sau, cậu mới nhận ra - trong thế giới này, cải tiến cũng là một dạng phạm quy.
Khuya, tiếng la của Phong vang lên khản đục từ phòng 15. Tiếng ghế đổ, tiếng vật rơi. Cả dãy lao xao, ai cũng thò đầu ra.
Thiều chạy nhanh nhất. Cửa mở, thấy Phong đang quằn quại dưới sàn, hai tay ôm bụng, mặt nhăn lại như bị bóp ruột.
-- Cậu sao vậy?
Phong thở dốc, đáp ngắt quãng:
-- Tôi... lỡ ăn... cái bánh... trong bao đồ...
Một khoảng im lặng rất ngắn rồi bật thành tràng cười. Khôi đập tay vào tường, Tuấn ôm bụng, cả đám rộ lên như vỡ trận.
Hưng vừa cười vừa nói:
-- Cái bệnh muôn thuở. Ai mới qua giai đoạn đầu chả thế.
Thiều đỡ Phong ngồi dậy, giọng vẫn nhẹ nhưng nghiêm:
-- Ăn rồi thì chỉ có một cách thôi. Phải nôn ra, hoặc... ra cửa phụ.
Phong cố đứng, run rẩy, mồ hôi dính tóc. Cậu nhìn quanh, thấy mấy ánh mắt đều nửa thương hại nửa trêu chọc.
Cậu nói nhỏ:
-- Tôi... ra cửa phụ vậy.
Thiều gật:
-- Mặc đồ được cấp phát đi.
Phong lôi từ góc tủ ra bộ đồng phục bóng đá, áo trắng quần xanh, phần logo đã bạc màu. Cậu mặc vội rồi bước khập khiễng ra hành lang, đi về phía cửa phụ nơi ánh đèn vàng thưa thớt.
Lát sau, cậu quay lại. Mặt đã giãn, thở nhẹ. Nhưng cảnh tượng trong phòng khiến cậu đứng khựng: cả nhóm đang tụ lại giữa phòng, tiếng cười vẫn chưa dứt.
Thiều ngồi trên mép bàn, đang tâng một chiếc vớ lên đùi, nói như đùa như thật:
-- Đồng phục bóng đá hợp với cậu lắm đấy.
Hưng thêm vào, giọng trầm nhưng rành rọt kiểu tri thức:
-- Kỹ năng ổn đấy. Đủ tiêu chuẩn đội tuyển phục hồi.
Phong không đáp. Cậu ngồi xuống, kéo áo lại ngay ngắn, nhìn quanh căn phòng - những bộ đồ cấp phát treo kín dọc tường, mỗi bộ một nghề, một quy định.
Cái ý nghĩ lạ trườn qua đầu: hóa ra ở đây, đồ mặc lên người không chỉ để làm việc, mà còn để định nghĩa xem mình được phép sống kiểu nào.
Phong hỏi mọi người được cấp phát đồ gì. Không ai trả lời. Cả bảy người lẳng lặng tản ra, chào nhẹ rồi về phòng.
Chỉ còn Thiều nán lại để tắt đèn hành lang. Phong thấy vậy liền bước theo, đôi giày thể thao vẫn còn dính cỏ, tiếng đế va lên nền xi măng nghe rít rít.
Phòng của Thiều nằm cuối dãy. Khi cánh cửa mở ra, mùi bụi vải và dầu máy trộn lẫn trong không khí. Phong nhìn quanh: bàn học phủ những tờ giấy in bài giảng về “cai trị cơ bản”, còn trên mắc, treo ngay ngắn một bộ vest cổ điển - vai áo cứng, cổ áo xếp mép satin đen, cúc sáng như gương.
Phong đứng khựng lại, giọng run:
-- Cậu được phát bộ này à?
Thiều quay đi, chỉ đáp gọn:
-- Ừ, cấp phát. Mỗi người mỗi loại.
Phong cười nhạt, rồi bật khóc. Nước mắt tuôn ra như tràn mà chẳng ai dỗ nổi. Cậu nói đứt quãng, lẫn tiếng nghẹn:
-- Ba tuần rồi... Tôi đi cửa phụ... chỉ thấy sân vận động... cỏ xanh cả mét... Tôi còn tìm cái nhà vệ sinh... mà không có... Tôi... tôi còn chẳng biết mình học để làm gì...
Thiều không nói, chỉ để mặc cho cậu trút hết. Cậu biết cái cơn xúc động ấy, ai mới vào trại này cũng có một lần - không phải vì sợ, mà vì bỗng thấy mình không thuộc về đâu cả.
Một lát sau, vài người khác cũng kéo tới. Hưng mang theo đèn pin, Khôi cầm một túi nilon, bên trong là mấy bộ đồ cũ.
Thiều kể sơ qua chuyện Phong khóc, rồi khẽ cười:
-- Thôi, chia lại chút cho công bằng. Đưa cho cậu ấy bộ vest cổ điển này.
Không ai phản đối. Thậm chí họ còn tranh nhau bộ thể thao mà Phong đang mặc.
Khôi nói:
-- Cái bộ ấy nhẹ, co giãn tốt, dùng làm ca đêm tiện.
Hưng bật cười:
-- Nếu ai được thì để tôi, tôi đang học cắt may - nghiên cứu cấu trúc sợi đàn hồi luôn.
Cuối cùng, Thiều phải làm một hộp bốc thăm, ghi tên từng người lên mảnh giấy nhỏ, bỏ vào nắp lon. Ai rút được thì lấy.
Phong ngồi lặng nhìn. Khi tờ giấy cuối cùng được mở ra, cái tên Hưng hiện lên, nét chữ gấp gáp nhưng rõ ràng.
Thiều đưa bộ thể thao cho Hưng, rồi nhẹ giọng:
-- Xong. Từ giờ Phong có vest cổ điển, Hưng có đồ thể thao. Vậy là công bằng.
Phong nhìn lại cái vest trên tay - nó lạnh, nặng, và thơm mùi lưu kho. Cậu thấy mình như vừa được thăng hạng mà cũng vừa bị tước mất điều gì đó.
Trong gương treo cạnh bàn, phản chiếu hình ảnh cậu với đôi mắt sưng, tay nắm chặt mảnh vải đen.
Cả nhóm tản dần, chỉ còn Thiều ngồi lại, gõ vài dòng báo cáo lên máy:
“Đội M - điều chỉnh cấp phát thành công.”