Nhà chú Quân nằm trong một con phố nhỏ ở ven sông, cửa gỗ sơn nâu đã bong tróc từng mảng, phía trên treo tấm biển đồng nhỏ khắc mấy chữ Hán đã mờ theo thời gian. Nam dựng xe sát tường, Đồng theo sau, tay vẫn giữ chặt túi đựng ống giấy như thể sợ có ai đó bất chợt giật mất.
Cửa không khóa. Nam đẩy nhẹ, tiếng bản lề kêu kẽo kẹt quen thuộc.
"Chú Quân ơi!"
Không có tiếng đáp ngay. Chỉ có tiếng quạt trần quay chậm rãi, và tiếng giấy sột soạt vọng ra từ phòng trong.
Hai người bước qua khoảng sân nhỏ lát gạch cũ, nơi vài chậu cây cảnh xếp dọc theo hàng hiên, lá phủ một lớp bụi mỏng. Căn phòng phía trong ngổn ngang giá sách gỗ cao chạm trần, sách xếp không theo trật tự rõ ràng, có cuốn bọc bìa da, có cuốn chỉ còn trơ gáy giấy. Giữa phòng là chiếc bàn gỗ dài, trên mặt bàn chất đầy những tập tài liệu photocopy, vài cuốn sổ tay bìa cứng, và một chiếc đèn bàn đang bật dù trời còn chưa tối hẳn.
Một cô gái ngồi bên bàn, tóc buộc cao, đang cặm cụi ghi chép gì đó vào cuốn sổ, tay kia lật từng trang tài liệu đặt cạnh. Nghe tiếng bước chân, cô ngẩng lên.
"Anh tìm chú Quân ạ?"
"Chú có nhà không em?" Nam hỏi.
"Chú đang trong buồng trong, để em gọi." Cô gái đứng dậy, khẽ gật đầu chào rồi quay vào trong. Dáng đi nhanh nhẹn, có phần dứt khoát.
Đồng đứng cạnh Nam, nhìn quanh phòng một lượt, ánh mắt dừng lại ở chỗ chồng tài liệu cao ngất trên bàn. "Ai đấy?"
"Không biết. Lần đầu tao thấy."
Vài giây sau, chú Quân bước ra, áo sơ mi cũ xắn tay, kính lão đẩy lên trán. Ông nhìn thấy hai người, gật đầu, giọng vẫn giữ vẻ điềm tĩnh quen thuộc. "Ồ Nam đấy à? Có thông tin gì mới ở kiến trúc đưới lòng sông Tô Lịch à?"
"Không chú ạ. Cháu có thứ này muốn nhờ chú xem." Nam đáp, mắt liếc sang cô gái vừa quay ra theo chú Quân, đứng lặng lẽ phía sau, tay vẫn cầm cây bút.
"À, giới thiệu luôn." Chú Quân xoay người, chỉ tay về phía cô gái. "Đây là Khánh Vân, cháu một người bạn cũ giới thiệu sang phụ chú mấy hôm nay, sắp xếp lại đống tài liệu Hán Nôm này, với lại chuẩn bị giúp chú một bài viết về di sản. Còn đây," ông quay sang Nam và Đồng, "Đây là Nam và bạn cậu ấy".
Khánh Vân gật đầu chào, ánh mắt lướt nhanh qua chiếc túi Đồng đang ôm khư khư trước ngực. "Trong đó có gì mà giữ kỹ thế anh?"
"Chuyện của anh, em hỏi làm gì." Đồng đáp, giọng có phần đề phòng.
"Tò mò thôi." Khánh Vân nhún vai, quay lại bàn, nhưng khóe miệng vẫn còn nét cười. "Ai vào nhà người khác mà ôm đồ như sợ bị cướp thì kiểu gì cũng có chuyện hay."
"Em nói thế nghe giống đang trêu anh."
"Không trêu, quan sát thôi." Cô đặt cuốn sổ xuống bàn, khoanh tay nhìn Đồng. "Mà anh cứ đứng giữ khư khư vậy, chú Quân xem kiểu gì được?"
Đồng khẽ nhíu mày, định đáp lại nhưng chú Quân đã lên tiếng trước, giọng nhẹ nhàng cắt ngang. "Thôi, hai đứa để lát nữa cãi nhau cũng chưa muộn. Đưa chú xem cái mà các cháu định cho chú xem trước đã."
Nam kéo ghế mời chú Quân ngồi xuống bàn, dọn bớt vài tập tài liệu sang một bên để chừa chỗ trống. Đồng chậm rãi mở ba lô, lần này không còn liếc quanh dè chừng như lúc ở quán cà phê, nhưng tay vẫn hơi run khi đặt ống giấy lên mặt bàn gỗ.
Khánh Vân đứng gần đó, không giấu nổi vẻ tò mò, nhích lại gần hơn một bước.
Chú Quân đẩy kính xuống sống mũi, nhìn lớp vải bố bọc ngoài một lúc lâu trước khi đưa tay chạm vào, ngón tay lướt nhẹ qua phần vải ngả màu cháy nắng, như đang cảm nhận độ cũ của nó trước khi mở ra xem bên trong.
Chú Quân tháo dây buộc, động tác chậm rãi, từng nút một, không vội vàng như cách Đồng mở nó ra ở quán cà phê. Lớp vải bố được gỡ ra, để lộ cuộn giấy dó bên trong. Ông trải nó lên mặt bàn, hai tay đỡ lấy hai mép giấy, ánh mắt dán chặt vào từng đường nét hiện ra.
Khánh Vân ghé sát hơn, tay khum lại sau lưng như để tránh chạm vào giấy. "Đây là... bản dập bia đá ạ?"
"Đúng." Chú Quân gật đầu, không rời mắt khỏi tờ giấy. "Không phải bản in hiện đại. Nhìn cách mực loang, cách nét đậm nhạt không đều thế này, là do người ta lấy giấy ướt áp lên mặt bia, rồi dùng chổi mực đập lên trên. Chỗ nào bia lõm sâu, mực thấm ít, chữ nhạt. Chỗ nào bia gồ lên, mực bám nhiều, chữ đậm."
"Nghe cứ như đang nói về cái gì đó rất lâu rồi." Đồng đứng khoanh tay phía sau, giọng nửa đùa nửa tò mò.
"Lâu thật." Chú Quân đưa tay chỉ vào một góc giấy, nơi vết rách loang rộng, mất hẳn một mảng chữ. "Giấy dó cũ đến mức này, ít nhất cũng phải qua vài chục năm cất giữ không đúng cách. Ẩm, rồi khô, rồi lại ẩm, cứ thế lặp đi lặp lại."
Ông cúi sát hơn, đẩy kính lên cao, ngón tay di theo từng hàng chữ, dừng lại ở những chỗ nét còn rõ. Căn phòng im lặng, chỉ còn tiếng quạt trần quay đều và tiếng bút của Khánh Vân gõ nhẹ lên bìa sổ, chờ.
"Chữ này..." Chú Quân dừng lại ở một ký tự, môi mấp máy đọc thầm. "Nưa."
"Nưa? Như tên núi ấy ạ?" Khánh Vân hỏi ngay, mắt sáng lên.
"Chưa chắc, đứng riêng một chữ thì khó nói đó là địa danh hay chỉ là một chữ đồng âm." Chú Quân không ngẩng lên, tay vẫn tiếp tục dò theo hàng chữ tiếp theo. Một lúc sau, ông dừng lại lần nữa. "Thiên."
Nam ghi lại vào điện thoại, gõ nhanh từng chữ một khi chú Quân đọc ra.
"Mạch." Chú Quân đọc tiếp, giọng chậm hơn, như đang cân nhắc từng nét trước khi phát âm. Rồi im lặng một lúc lâu, ngón tay dừng hẳn lại ở khoảng giấy rách, không còn gì để đọc tiếp.
Ông dịch tay sang phần còn nguyên vẹn hơn ở góc dưới, dò tiếp. "Tế."
Bốn chữ rời rạc, không liền mạch, nằm cách nhau bởi những khoảng trống do giấy rách hoặc mực nhòe không còn phân biệt được nét. Chú Quân ngồi thẳng lưng lại, tháo kính ra, lấy khăn lau nhẹ mặt kính rồi đeo lại.
"Còn lại thì sao chú?" Nam hỏi.
"Còn lại chú không dám chắc là chữ gì. Có chỗ mực nhòe hẳn thành một vệt, có chỗ giấy rách mất, không có cách nào đoán ra được nếu không có bản gốc để đối chiếu." Ông vuốt nhẹ lên mặt giấy, ánh mắt vẫn không rời khỏi những khoảng trống. "Đọc được nguyên vẹn thì chưa tới một nửa."
Khánh Vân cúi xuống nhìn kỹ hơn, tay lăm lăm cây bút nhưng chưa ghi gì vào sổ. "Chú có thấy bản dập này ở đâu chưa? Trong sách nào, hay tài liệu nào chú từng đọc?"
Chú Quân lắc đầu, chậm nhưng dứt khoát. "Chưa. Chú làm nghề này cũng ngót hai chục năm, tiếp xúc không ít bản dập bia các nơi, nhưng cái này thì chưa từng thấy qua. Cả kiểu chữ, cả cách bố cục cũng lạ, không giống lối khắc bia thường gặp ở đồng bằng."
"Vậy nghĩa là gì ạ?" Đồng hỏi, giọng đã bớt phần đùa cợt lúc nãy.
"Nghĩa là chú không biết." Chú Quân gấp nhẹ mép giấy lại, cẩn thận như cách ông đã mở nó ra. "Đọc chữ thì đọc được một phần, nhưng không biết bia này ở đâu, dựng từ khi nào, khắc để làm gì, thì bốn chữ rời rạc kia cũng chẳng nói lên được điều gì chắc chắn."
Nam nhìn xuống màn hình điện thoại, nơi bốn chữ vừa gõ vẫn còn hiện trên đó, cách nhau bởi những dấu chấm lửng thay cho phần không đọc được. Anh gõ thêm một dòng bên dưới, rồi dừng lại, ngón tay lơ lửng trên màn hình.
"Vậy giờ mình bắt đầu từ đâu?" Khánh Vân hỏi, nhìn quanh một lượt cả ba người.
Không ai trả lời ngay. Tiếng quạt trần vẫn quay đều trên đầu, và cuộn giấy dó nằm im trên bàn, khép lại như trước khi được mở ra, nhưng bốn chữ vừa đọc được vẫn còn treo lơ lửng trong không khí căn phòng, chưa ai biết phải bắt đầu tìm hiểu từ đầu mối nào trước.