Nắng tháng mười nghiêng qua những tán phượng già, rải xuống sân trường những vệt sáng vàng nhạt. Tiếng trống tan học đã vang lên được một lúc, học sinh lần lượt ra về, để lại phía sau những dãy hành lang thưa người và tiếng chổi xào xạc của cô lao công đang quét lá. Trong phòng giáo viên, Minh Nguyệt vừa hoàn thành những dòng nhận xét cuối cùng vào sổ theo dõi học sinh. Cô tháo kính, đưa tay xoa nhẹ giữa hai đầu chân mày rồi nhìn đồng hồ treo tường. Gần năm giờ. Nếu không có cuộc điện thoại của cô chủ nhiệm lớp bên cạnh nhờ xem giúp một số bài kiểm tra, có lẽ giờ này cô đã về đến nhà, kịp phụ mẹ chuẩn bị bữa cơm chiều.
Minh Nguyệt vốn không phải người thích nấn ná ở trường sau giờ làm. Những năm đầu đứng lớp, cô từng nghĩ chỉ cần hoàn thành tốt bài giảng, quan tâm đến học sinh và làm tròn trách nhiệm của một giáo viên là đủ. Nhưng rồi những công việc vụn vặt cứ nối tiếp nhau, từ giáo án, sổ sách đến những cuộc trao đổi với phụ huynh, khiến cô dần hiểu rằng nghề dạy học chưa bao giờ chỉ gói gọn trong bốn mươi lăm phút trên bục giảng. Cô không còn thấy ngạc nhiên khi một ngày làm việc kéo dài hơn dự tính, cũng chẳng còn bối rối mỗi khi gặp một tình huống bất ngờ. Sau vài năm đi dạy, Minh Nguyệt đã học được cách bình tĩnh xử lý mọi chuyện, dù đôi khi trở về nhà, cô vẫn cảm thấy mệt đến mức chỉ muốn ngồi yên một lúc lâu.
Điện thoại đặt bên cạnh cuốn sổ rung lên. Tin nhắn của Thiên Thanh hiện trên màn hình, hỏi tối nay cô có rảnh không, tiện đường ghé quán quen ăn gì đó rồi trò chuyện. Minh Nguyệt nhìn dòng chữ, khóe môi bất giác cong lên. Bao năm đi qua Thiên Thanh vẫn vậy, từ những năm còn ngồi chung một lớp học cho đến tận bây giờ, chưa bao giờ để tình bạn của hai người bị khoảng cách hay công việc làm cho phai nhạt. Dẫu không gặp nhau thường xuyên như trước, họ vẫn có thể bắt đầu câu chuyện bằng một lời than thở vu vơ rồi kéo dài đến tận tối muộn.
Minh Nguyệt đang định trả lời thì ngoài hành lang bỗng vang lên tiếng bước chân vội vã, theo sau là giọng nói có phần nghiêm nghị của một người đàn ông.
“Con biết mình làm sai ở đâu chưa?”
Một giọng trẻ con lí nhí đáp lại: “Dạ biết.”
“Biết mà vẫn đánh nhau với bạn?”
“Bạn ấy nói con trước.”
“Con có thể nhờ thầy cô giải quyết. Đánh nhau xong rồi ai đúng ai sai cũng thành chuyện khác.”
Minh Nguyệt ngẩng đầu nhìn ra cửa. Một người đàn ông đang đi cùng cậu học sinh. Cậu bé cúi gằm mặt, hai tay nắm chặt quai cặp, thỉnh thoảng lại liếc sang người đi bên cạnh như muốn tìm một cơ hội để giải thích. Người đàn ông mặc sơ mi màu xanh nhạt, quần tây tối màu, dáng người cao ráo. Anh vừa đi vừa nghe cậu bé nói, vẻ mặt không quá gay gắt nhưng cũng không có ý định bỏ qua chuyện vừa xảy ra.
Đến trước cửa phòng giáo viên, anh dừng lại, lịch sự hỏi một cô giáo đang thu dọn đồ đạc: “Dạ, cho hỏi cô Minh Nguyệt có ở đây không ạ?”
Cô giáo kia nhìn vào trong rồi chỉ tay về phía bàn gần cửa sổ.
“Cô Nguyệt ở đằng kia đó em. Anh tìm cô có việc gì vậy?”
“Tôi là cậu của Đăng Khôi. Hôm nay cháu có xảy ra xích mích với bạn, gia đình có việc bận nên tôi đến trao đổi với cô chủ nhiệm một chút.”
Minh Nguyệt nghe thấy tên mình, vội khép cuốn sổ lại rồi đứng lên. Cô bước đến, ánh mắt dừng trên gương mặt người đàn ông vừa được giới thiệu. Trong khoảnh khắc đầu tiên, cô chỉ nghĩ đó là một người thân của học sinh, có lẽ trạc tuổi mình, ăn mặc chỉnh tề và nói chuyện khá chừng mực.
“Chào anh. Tôi là Minh Nguyệt, giáo viên chủ nhiệm của Đăng Khôi.”
Người đàn ông quay sang. Ánh mắt anh dừng lại trên gương mặt cô lâu hơn một nhịp rất nhỏ, như thể cái tên vừa nghe đã khiến anh thoáng nghĩ đến điều gì đó. Nhưng suy nghĩ ấy nhanh chóng trôi qua. Người có tên Minh Nguyệt không phải hiếm, còn gương mặt trước mắt tuy mang đến một cảm giác quen thuộc khó giải thích, anh lại chưa thể tìm được điểm nào đủ rõ ràng để nối với ký ức của mình.
“Chào cô, tôi Chiều Huy. Xin lỗi cô vì đến hơi muộn. Chị em với anh rể đều có việc đột xuất nên nhờ tôi qua đây.”
“Không sao đâu anh. Tôi cũng vừa xử lý xong một số công việc.” Minh Nguyệt kéo ghế mời anh ngồi, sau đó quay sang cậu bé đang đứng bên cạnh: “Đăng Khôi, con ngồi xuống đây nhé. Cô muốn nghe con kể lại chuyện hôm nay.”
Đăng Khôi chậm chạp ngồi xuống chiếc ghế gần đó. Chiều Huy không ngồi ngay mà chờ cô giáo ổn định chỗ, sau đó mới kéo ghế đối diện. Khi Minh Nguyệt mở sổ theo dõi, anh vô thức nhìn xuống dòng chữ ghi tên giáo viên chủ nhiệm ở đầu trang giấy. Ba chữ Vũ Minh Nguyệt nằm ngay ngắn, nét mực xanh không có gì đặc biệt. Anh đọc lại một lần, trong lòng vẫn có cảm giác như đã từng nghe thấy cái tên này ở đâu đó, nhưng ký ức chưa kịp hiện lên đã bị câu chuyện của Đăng Khôi kéo trở lại.
Minh Nguyệt không biết người đối diện đang nghĩ gì. Cô bắt đầu kể lại sự việc bằng giọng điệu bình tĩnh, không vội quy kết lỗi cho bất kỳ học sinh nào. Trong giờ ra chơi, Khôi và một bạn cùng lớp tranh cãi vì chuyện chia nhóm trong một hoạt động. Ban đầu chỉ là vài câu qua lại, nhưng khi bạn kia nhắc đến chuyện Khôi thường được người lớn bênh vực, cậu đã không kiềm chế được, đẩy bạn rồi hai bên xảy ra xô xát. May mắn là các bạn khác phát hiện kịp thời và báo giáo viên trực, nên sự việc không gây ra thương tích nghiêm trọng.
“Sau khi được cô phụ trách đưa lên phòng y tế, hai con đã bình tĩnh hơn. Tôi cũng cho hai con kể lại sự việc riêng để tránh việc bạn này bị ảnh hưởng bởi lời nói của bạn kia. Nhưng dù nguyên nhân là gì, việc dùng tay chân giải quyết mâu thuẫn vẫn không thể chấp nhận được.” Minh Nguyệt khép cuốn sổ, nhìn Huy: “Tôi muốn gia đình biết chuyện để cùng nhắc nhở cháu. Ở tuổi này, các con dễ phản ứng theo cảm xúc, đôi khi chỉ một câu nói cũng khiến mọi chuyện đi xa hơn. Nếu người lớn chỉ trách phạt mà không giúp con hiểu vì sao mình sai thì lần sau tình huống tương t-ự vẫn có thể xảy ra.”
Chiều Huy lắng nghe chăm chú. Anh vốn đã chuẩn bị tinh thần sẽ nghe giáo viên phàn nàn về cháu mình, thậm chí còn nghĩ có thể phải xin lỗi phụ huynh học sinh kia. Nhưng cách cô giáo trình bày khiến anh cảm thấy dễ chịu hơn. Cô không bênh vực Khôi chỉ vì cậu là học sinh của mình, cũng không phóng đại lỗi lầm để tạo áp lực cho gia đình. Cô phân tích rõ ràng, vừa giữ nguyên tắc vừa để lại cho đứa trẻ cơ hội sửa sai.
“Tôi hiểu. Thật ra ở nhà Khôi cũng khá bướng, nhưng bình thường cháu không phải đứa thích gây chuyện. Có lẽ hôm nay nóng giận quá nên không suy nghĩ kỹ.” Chiều Huy quay sang nhìn cháu: “Nhưng dù có chuyện gì, con cũng không được đánh bạn. Cậu đã nói với con rồi, có vấn đề thì phải tìm người lớn, không được tự ý giải quyết bằng cách đó.”
Đăng Khôi mím môi, nhỏ giọng đáp: “Dạ, con biết rồi.”
“Con có hiểu vì sao cô không đồng ý việc con làm không?” Minh Nguyệt hỏi.
“Dạ, vì con làm bạn bị đau, rồi làm ảnh hưởng đến lớp.”
“Còn một điều nữa. Khi con tức giận, con có thể cảm thấy người khác không hiểu mình. Nhưng nếu con cũng làm người khác đau, thì sau đó con sẽ rất khó giải thích rằng mình mới là người bị tổn thương. Lần sau, nếu có chuyện tương tự, con thử dừng lại một chút, rồi nói với cô hoặc thầy trực. Con không cần phải thắng một cuộc tranh cãi để chứng minh mình đúng.”
Đăng Khôi im lặng suy nghĩ. Chiều Huy đưa mắt nhìn cậu bé, vẻ mặt dịu xuống đôi chút. Anh không nói thêm, để Nguyệt tiếp tục trao đổi về cách phối hợp giữa gia đình và nhà trường. Cuộc trò chuyện kéo dài gần hai mươi phút, xoay quanh việc giúp Khôi kiểm soát cảm xúc, cách ứng xử với bạn bè và việc gia đình cần làm để tránh biến sự việc hôm nay thành một vết gợn không đáng có trong quan hệ giữa các học sinh.
Trong suốt cuộc trao đổi, Huy đôi lúc có cảm giác giọng nói của cô giáo khiến anh nhớ đến một ai đó. Không phải chất giọng quá đặc biệt, càng không phải một nét mặt đủ rõ để nhận ra ngay. Đó chỉ là cảm giác mơ hồ xuất hiện khi cô nghiêng đầu nghe Khôi giải thích, khi cô kiên nhẫn chờ cậu bé nói hết câu, hoặc khi cô khẽ nhíu mày trước một lời chống chế thiếu thuyết phục. Anh đã gặp rất nhiều người trong những năm qua, những gương mặt từng thân quen rồi dần khuất khỏi cuộc sống. Có lẽ chỉ là sự trùng hợp, anh tự nhủ, không cố tìm kiếm câu trả lời nữa.
Đến khi mọi việc được trao đổi xong, Minh Nguyệt lấy một tờ giấy ghi lại những điều gia đình cần lưu ý, sau đó đưa cho Huy: “Anh có thể chuyển lại cho ba mẹ Khôi giúp tôi nhé. Nếu trong vài ngày tới cháu có biểu hiện khó hòa nhập với bạn hoặc vẫn còn mâu thuẫn, tôi sẽ liên hệ để gia đình cùng trao đổi thêm.”
“Cảm ơn cô. Hôm nay làm phiền cô rồi.”
“Không có gì đâu, đây là việc của tôi mà.”
Chiều Huy đứng dậy, cúi xuống nhắc Khôi chào cô. Cậu bé ngoan ngoãn đứng lên, lí nhí nói lời cảm ơn rồi đi theo cậu ra ngoài. Khi đến cửa, Huy chợt quay lại, có lẽ định nói thêm điều gì, nhưng cuối cùng chỉ gật đầu chào. Minh Nguyệt cũng mỉm cười đáp lại, sau đó trở về bàn làm việc. Cuộc gặp mặt kết thúc như bao cuộc trao đổi với phụ huynh khác, không có điều gì đặc biệt đến mức khiến cô phải suy nghĩ lâu hơn.
Chỉ đến khi tiếng bước chân ngoài hành lang hoàn toàn khuất hẳn, Nguyệt mới nhận ra mình vẫn đang cầm chiếc bút trong tay. Cô nhìn ra khoảng sân đã vắng bóng học sinh, nơi những chiếc lá khô bị gió cuốn lăn qua nền gạch. Một ngày nữa sắp kết thúc. Cô còn phải ghé chợ mua ít thức ăn, về nhà xem mẹ đã dùng thuốc đúng giờ chưa, rồi chuẩn bị bài cho tiết dạy sáng mai. Những việc quen thuộc ấy nhanh chóng lấp đầy suy nghĩ, đẩy cuộc gặp vừa rồi vào một góc nhỏ trong trí nhớ.
Cô không biết rằng, ở một nơi khác của thị trấn, cái tên Minh Nguyệt sắp được nhắc lại một lần nữa, lần này không phải bởi một phụ huynh tìm đến trường, mà bởi một người bạn đã cùng cô đi qua những năm tháng tuổi trẻ.
Chiều Huy đưa Đăng Khôi về nhà chị gái trước khi ghé quán cà phê nơi Trọng Nguyễn đang đợi. Quán nằm ở góc đường không quá đông, phía trước có mấy chậu cây xanh đặt sát cửa kính. Trọng đã chọn chiếc bàn gần cửa sổ, bên cạnh là ly cà phê uống dở và chiếc điện thoại đang sáng màn hình. Vừa thấy Huy bước vào, cậu đã nhướng mày.
“Ủa, tưởng mày nói ghé trường một chút thôi? Sao giờ mới tới?”
“Chuyện của thằng Khôi hơi lâu. Giáo viên chủ nhiệm trao đổi khá kỹ.” Chiều Huy kéo ghế ngồi xuống, gọi một ly cà phê đen rồi thở ra: “Mà cũng tốt. Cô giáo của nó nói chuyện có lý, không phải kiểu chỉ gọi phụ huynh lên để trách mắng cho xong.”
Trọng gật gù, tiện tay đẩy ly nước lọc sang phía bạn: “Cô chủ nhiệm tên gì?”
“Vũ Minh Nguyệt.”
Chiều Huy đáp rất tự nhiên, sau đó lấy điện thoại ra xem vài tin nhắn. Cái tên ấy một lần nữa lướt qua đầu anh, vẫn quen thuộc nhưng chưa đủ để kéo theo một ký ức cụ thể. Anh không chú ý đến vẻ mặt của Trọng Nguyễn, cho đến khi người đối diện đột nhiên ngừng động tác khuấy cà phê.
“Khoan đã. Mày vừa nói tên gì?”
“Vũ Minh Nguyệt. Giáo viên chủ nhiệm của Khôi.”
Trọng đặt chiếc muỗng xuống đĩa, nhìn Huy bằng ánh mắt khó tin: “Minh Nguyệt nào? Cô giáo dạy Văn hay cô giáo môn gì?”
“Dạy Văn thì phải. Tao không hỏi kỹ, nhưng hình như là giáo viên Ngữ văn.” Huy ngẩng đầu: “Sao? Mày biết à? Có chuyện gì à?”
Trọng Nguyễn không trả lời ngay. Cậu cau mày như đang cố sắp xếp lại những mảnh ký ức đã bị bỏ quên quá lâu.
Vũ Minh Nguyệt.
Cái tên ấy vốn chẳng xa lạ với cậu, nhưng trong nhiều năm qua, họ chỉ đôi lần nhắc đến bạn học cũ trong những cuộc trò chuyện rời rạc. Người này chuyển công việc, người kia lập gia đình, có người đã lâu không còn liên lạc. Những gương mặt từng ngày nào cũng gặp nhau giờ chỉ còn nằm trong vài bức ảnh tập thể cũ.
“Ê, Khôi đâu? Nó có qua đây chơi không?” Trọng Nguyễn chợt hỏi.
“Chị tao đón về rồi. Mày hỏi làm gì?”
“Gọi nó hỏi thử xem có ảnh cô chủ nhiệm không.”
Huy bật cười: “Mày làm như đang điều tra người ta vậy.”
“Thì tao cần xác nhận đã. Biết đâu chỉ trùng tên.”
Chiều Huy không hiểu vì sao Trọng bỗng trở nên sốt sắng như thế, nhưng vẫn nhắn cho cháu hỏi xin một tấm ảnh cô giáo chủ nhiệm. Chưa đầy một phút sau, Khôi gửi lại bức ảnh chụp trong một hoạt động ở trường. Trong ảnh, Minh Nguyệt đứng bên cạnh một nhóm học sinh, mặc chiếc áo sơ mi sáng màu, mái tóc đen buộc gọn sau gáy. Cô hơi cúi người để nghe một học sinh nói gì đó, trên môi là nụ cười dịu dàng và kiên nhẫn.
Chiều Huy phóng to bức ảnh một chút rồi đưa điện thoại qua bàn.
“Đây, cô chủ nhiệm của Khôi. Mày xem đi.”
Trọng Nguyễn cầm lấy điện thoại. Chỉ một thoáng sau, vẻ mặt cậu đã thay đổi. Cậu nhìn thật kỹ gương mặt trong ảnh, rồi ngẩng lên nhìn Huy, như thể vẫn chưa tin được sự trùng hợp này.
“Đúng là nó rồi.”
“Ai?”
“Minh Nguyệt. Bạn cùng lớp cấp ba của tụi mình đó!”
Chiều Huy im lặng, anh có chút giật mình.
Một khoảng thời gian rất ngắn trôi qua, nhưng đủ để những âm thanh trong quán cà phê dường như xa đi. Tiếng máy pha cà phê ở quầy, tiếng người nói chuyện phía bàn bên cạnh, cả tiếng xe chạy ngoài đường đều trở nên mơ hồ. Huy nhìn lại bức ảnh trên màn hình điện thoại. Lần này, anh không còn nhìn cô như một giáo viên xa lạ mà mình vừa gặp vào buổi chiều nữa.
Trong ký ức của anh, Minh Nguyệt từng là cô bạn ngồi không quá xa mình trong lớp học năm ấy. Một người không quá ồn ào, cũng chẳng phải nhân vật nổi bật thường xuyên xuất hiện trong những câu chuyện của đám bạn. Anh nhớ hình như cô từng tham gia vài hoạt động của lớp, đôi khi được giáo viên gọi lên trả lời bài, có lần đứng dưới mái hiên chờ mưa tạnh cùng những học sinh khác. Nhưng tất cả chỉ là những hình ảnh rời rạc, lẫn trong vô số chuyện đã xảy ra suốt những năm tháng cấp ba.
Anh đã không nhận ra cô ngay khi gặp mặt.
Có lẽ thời gian đã thay đổi cả hai nhiều hơn anh tưởng. Cô bạn trong trí nhớ và người phụ nữ đứng trước mặt anh chiều nay có cùng một gương mặt, nhưng thần thái đã khác. Minh Nguyệt của hiện tại điềm đạm, chững chạc, nói chuyện rõ ràng và có vẻ đã quen với việc tự mình giải quyết những chuyện khó khăn. Nếu không có cái tên ấy, nếu Trọng không bất chợt nhận ra, có lẽ anh đã rời khỏi trường mà không hề biết người mình vừa gặp là một người từng học cùng lớp suốt ba năm.
“Lâu quá rồi.” Trọng Nguyễn trả lại điện thoại cho Huy, giọng vẫn còn chút ngạc nhiên: “Tao nhớ hồi đó Nguyệt ít nói lắm. Không nghĩ bây giờ lại làm giáo viên, lại còn dạy ở Khánh An.”
Chiều Huy nhìn màn hình đã tối đi, ngón tay vô thức lướt qua cạnh điện thoại.
“Ừ. Tao cũng không nhận ra.”
“Thì có gì lạ đâu. Bảy năm rồi còn gì. Với lại hồi đó mày có phải kiểu người để ý hết bạn trong lớp đâu.” Trọng Nguyễn cười, không mang ý trách móc: “Nhưng mà nghĩ cũng hay. Cô chủ nhiệm của cháu mày lại là bạn học cũ.”
Huy không đáp ngay. Anh dựa lưng vào ghế, ánh mắt vô thức hướng ra ngoài cửa kính. Trên con đường trước quán, những chiếc xe nối nhau chạy qua, nắng chiều đã nhạt dần sau hàng cây. Anh cố tìm lại một chi tiết rõ ràng hơn về Minh Nguyệt, nhưng càng cố, ký ức càng giống một bức ảnh cũ đã phai màu. Anh nhớ tên, nhớ gương mặt, nhớ vài lần cả lớp cùng làm bài nhóm. Còn những chuyện riêng của cô, những điều cô thích hay những năm tháng sau khi tốt nghiệp, anh hoàn toàn không biết.
“Không biết giờ Nguyệt sống thế nào nhỉ?” Trọng Nguyễn nói bâng quơ, như đang tự hỏi nhiều hơn là chờ câu trả lời.
“Chắc cũng như mọi người thôi. Đi làm, sống cuộc sống của mình.” Huy nhấp một ngụm cà phê: “Chiều nay tao thấy cô ấy xử lý chuyện của Khôi khá tốt. Nói chuyện rõ ràng, cũng kiên nhẫn.”
Trọng Nguyễn bật cười: “Mới gặp lại người ta có một lần mà mày đã nhận xét kỹ vậy?”
“Tao nói chuyện công việc thôi.”
“Ừ, tao có nói gì đâu.”
Huy liếc bạn, anh biết rõ Trọng Nguyễn đang cố tình trêu mình, nhưng cũng chẳng buồn giải thích thêm. Anh không có lý do gì để nghĩ nhiều về cuộc gặp ấy. Dù sao, Minh Nguyệt cũng chỉ là một người bạn học cũ tình cờ gặp lại, còn anh đã có cuộc sống riêng, cô cũng vậy. Những năm tháng cấp ba đã qua từ lâu, mỗi người đều phải bước tiếp trên con đường của mình. Có lẽ lần gặp hôm nay chỉ đơn giản là một sự trùng hợp, một cái tên cũ bất ngờ xuất hiện giữa những ngày bình thường.
Nhưng tối hôm đó, khi trở về nhà và mở điện thoại xem lại tin nhắn của Khôi, Huy vẫn dừng mắt ở bức ảnh cô giáo chủ nhiệm thêm một lần. Anh không biết vì sao mình lại làm vậy. Có thể chỉ vì bất ngờ khi gặp lại người quen sau nhiều năm, cũng có thể vì cảm giác chưa kịp nhận ra cô lúc đứng đối diện vẫn còn khiến anh thấy hơi khó hiểu.
Bảy năm trước, họ từng ngồi chung trong một lớp học, cùng nghe tiếng trống trường vang lên mỗi sáng, cùng đi qua những ngày nắng mưa của tuổi mười bảy. Khi ấy, Vũ Minh Nguyệt đã cất giữ một bí mật mà chẳng ai hay biết. Cô từng nghĩ chỉ cần giữ nó thật kín, thời gian rồi sẽ giúp mình quên đi.
Cô không ngờ rằng, sau ngần ấy năm, một cuộc gặp bình thường lại mở ra cánh cửa dẫn về những tháng ngày cô đã cố gắng đặt lại phía sau.
Và câu chuyện của họ, thật ra, bắt đầu từ rất lâu trước khi Trần Chiều Huy bước vào phòng giáo viên chiều hôm ấy.*
