Trường thi Hương Dương Châu vào ngày thi chính khóa chìm trong một bầu không khí u uẩn và ngột ngạt đến mức cọng cỏ cũng không buồn lay động. Cơn gió đông luồn lách qua từng khe hở của những dãy lều gỗ xiêu quẹo, mang theo cái lạnh thấu xương thấu tủy. Hàng ngàn sĩ tử mặt cắt không còn hạt máu, môi thâm tím vì sương giá, hai tay run rẩy ôm chặt lấy ống mực đã đóng băng, mắt giốm giốm nhìn vào tờ giấy xuyến chỉ trắng bệch mà lòng đau như cắt.
Trong cái thế giới u ám, căng thẳng như dây đàn sắp đứt ấy, tại lều số chín dãy Giáp, Lý Thiên Kỳ lại tạo ra một cảnh tượng vô tiền khoáng hậu, chấn động toàn bộ trường thi.
Sau màn nướng khoai mật rán mỡ hành khiến sĩ tử thổ huyết đêm qua, Thiên Kỳ dường như đã tiêu tốn chút năng lượng ốm yếu của mình vào việc chọc phá thiên hạ. Hắn thong thả xếp mấy quyển sách kinh điển làm gối, cuộn tròn chiếc áo bông khoác dày cộp lên người, ngửa mặt lên trời, kê cao đầu và bắt đầu đi vào giấc điệp.
Ban đầu chỉ là những tiếng thở dài sương gió, sau đó chuyển thành tiếng khò khè nhè nhẹ, và cuối cùng, khi mặt trời lên tới đỉnh sào, tiếng ngáy của Lý Thiên Kỳ chính thức bùng nổ như trận cuồng phong càn quét qua thung lũng.
Đó không phải là tiếng ngáy của người thường. Đó là một bản hòa tấu hãi hùng kết hợp giữa tiếng cưa gỗ già mục, tiếng sóng biển gầm réo đập vào rạn đá, và tiếng một con heo rừng béo mầm trúng tên đang cuồng sát giữa đại ngàn. Mỗi lần hắn hít vào, mái lều tranh bằng tre nứa lại rung lên bần bật, bụi vôi trên trần lều rơi rớt xuống như tuyết tháng hai. Mỗi khi hắn thở ra, ngọn đèn dầu trên bàn thi của sĩ tử lều bên cạnh lại chao đảo dữ dội rồi tắt ngụm.
Sĩ tử ở các lều lân cận hoàn toàn rơi vào trạng thái điên đảo.
Nguyễn Mậu, một sĩ tử ba mươi nhăm tuổi đã mười lăm năm lặn lội thi cử, hai tay bóp chặt lấy đầu, mắt trợn ngược tròng trắng. Lão cố gắng nhét hai củ cải nhỏ vào tai để chặn âm thanh nhưng tiếng ngáy của Thiên Kỳ vẫn xuyên qua lớp củ cải, dội thẳng vào màng nhĩ lão như tiếng trống trận. Tay lão run lên bần bật, ngọn bút lông chấm đầy mực đen rơi tọp xuống giữa bài văn chương chiến lược trị quốc, tạo thành một vệt mực đen ngòm như vết chân trâu. Lão gục đầu xuống bàn, hai hàng nước mắt lã chã rơi, thầm than ông trời sao lại bất công sinh ra cái loại ôn thần này.
Đội ngũ binh lính canh gác và cai khảo tay lăm lăm binh khí chạy tới, sát khí đùng đùng vây quanh lều số chín. Tuy nhiên, khi nhìn thấy Lý Thiên Kỳ đang tướng ngủ chổng cạ, bọt tấy phập phồng bên mép, bọn họ lại ngơ ngác nhìn nhau. Quy chế trường thi của triều đình dài tới tám mươi điều, cấm mang tài liệu, cấm quay kop, cấm đốt pháo, cấm đái bậy, nhưng tuyệt nhiên không có dòng nào cấm sĩ tử ngủ ngáy.
Một vị giám khảo mặt mày hầm hầm bước tới, định lay tỉnh Thiên Kỳ, nhưng vừa thò tay vào đã bị Thiên Kỳ trong lúc ngủ mơ quơ tay vả một phát đốp vào mặt, miệng gầm lên một tiếng:
Cút ngay, không mua cá chép thì đừng có sờ vào tail!
Vị giám khảo ôm cái mặt đỏ lựng, uất ức đến mức run rẩy nhưng đành nghiến răng bỏ đi.
Thời gian trôi qua như bóng thoi đưa. Mới đó mà mặt trời đã ngả về tây. Tiếng trống báo hiệu chỉ còn đúng nửa canh giờ nữa là đến giờ thu bài vang lên chát chúa, rền rĩ khắp bốn phương trường thi.
Cả trường thi lập tức rơi vào trạng thái hoảng loạn tột độ. Tiếng lật giấy sột soạt vang lên như ong vỡ tổ. Có kẻ chưa hoàn thành phần luận thuyết hoảng hốt quệt mực lem luốc khắp mặt, có kẻ cuống quýt đến mức thắp nến làm cháy cả vạt áo, tiếng gào khóc thảm thiết bắt đầu rải rác vang lên từ các dãy lều.
Lúc này, Lý Thiên Kỳ mới nhếch mép, từ từ vươn vai làm một cái ngáp thấu trời thấu đất. Hắn vỗ vỗ vào cái bụng béo mầm, vơ lấy chiếc khăn tay quệt sạch bọt tấy bên mép, rồi thong dong mở hũ mực.
Nửa canh giờ ngắn ngủi, đối với sĩ tử khác chỉ đủ để viết vài dòng tạ lỗi với tổ tiên, nhưng đối với Lý Thiên Kỳ, đó lại là sàn diễn cho một vở kịch ngạo mạn.
Hắn cầm bút lên. Nét bút của hắn không hề có sự ngập ngừng hay lo sợ. Đó không phải là viết văn, mà là một màn múa kiếm cuồng loạn trên mặt giấy. Ngọn bút lông trong tay hắn thoăn thoắt như rồng múa phượng bay, mực đen đậm đà chảy ra thành từng dòng chữ Phượng Phụ Long Phi hoàn hảo đến kinh ngạc. Ý văn trong đầu hắn trôi chảy như suối nguồn mùa hạ, câu từ tuôn ra ào ạt không cần nháp, không cần suy tính.
Chỉ trong vòng hai mươi phút, hắn đã phủ kín ba tờ giấy xuyến chỉ bằng một bài phú dài nghìn chữ bàn về thế cục thiên hạ, phương lược canh tân và nghệ thuật dùng người. Đúng vào thời khắc tiếng trống thu bài điểm hồi cuối cùng rền rĩ vang lên, Thiên Kỳ nhẹ nhàng thổi khô nét mực còn ướt, đặt bút xuống nghiêng, mỉm cười toe toét rồi thong thả xếp bài thi ngay ngắn.
Tối hôm đó, tại Minh Luân Tường, không khí trong phòng chấm thi vô cùng trang nghiêm và căng thẳng. Ngọn đèn dầu nến lung linh chiếu sáng gương mặt nghiêm nghị của các vị giám khảo.
Chánh chủ khảo của kỳ thi Hương lần này là Trịnh Hoài Lương, một quan chức từ kinh kỳ cử về. Lão là kẻ nổi tiếng đạo mạo, hẹp hòi, mặt sắt đen xì và cực kỳ coi trọng lễ giáo phong kiến. Vốn đã nghe danh ôn thần Dương Châu của Lý Thiên Kỳ và trận náo loạn bằng khoai mật nướng đêm qua, Trịnh Hoài Lương quyết tâm phải tìm bằng được bài thi của Thiên Kỳ để gạch một đường mực son ch chéo, đuổi thẳng cổ tên nghịch tử này khỏi con đường khoa bảng.
Lão lật tìm từng xấp bài đã được rọc rọc rọc rọc rọc rọc niêm phong tên tuổi. Cuối cùng, nhờ nét chữ rồng bay phượng múa không lẫn vào đâu được, lão đã bắt được bài thi của Lý Thiên Kỳ.
Trịnh Hoài Lương vuốt râu, nụ cười hiểm độc hiện lên trên khuôn mặt nhăn nheo. Lão nhủ thầm trong đầu rằng chỉ cần tìm ra một lỗi nhỏ về kỵ húy, một từ ngữ thất niêm thất luật, hay một ý tứ thiếu tôn kính hoàng thượng, lão sẽ lập tức khép Thiên Kỳ vào tội đại nghịch và tống giam.
Lão bắt đầu đọc.
Nhưng càng đọc, nụ cười trên mặt Trịnh Hoài Lương càng cứng đờ lại. Đôi mắt lão trợn to dần, mồ hôi hột rịn ra trên trán rồi chảy dài xuống cằm.
Bài văn của Thiên Kỳ đẹp một cách tàn nhẫn. Câu từ uyển chuyển, lập luận sắc bén như dao găm, ý tưởng canh tân đất nước vừa táo bạo lại vừa thực tế đến mức kinh ngạc. Từng điển tích điển cố được vận dụng tự nhiên như hơi thở, niêm luật câu từ chuẩn xác đến mức dù có dùng kính hiển vi cũng không thể tìm ra một sơ hở nhỏ nhất. Đó không phải là bài làm của một sĩ tử trẻ tuổi, mà là kiệt tác của một bậc đại trí đại huệ đã thấu tỏ sự đời từ ngàn năm.
Các vị Phó chủ khảo và Giám sát ngồi bên cạnh tò mò ghé mắt nhìn vào. Vừa đọc được vài dòng, họ đã thốt lên những tiếng trầm ồ kinh ngạc.
Kỳ tài! Đúng là kỳ tài trăm năm khó gặp! Bài văn này có khí thế như núi cao biển rộng, luận điểm vượt xa tầm vóc của một sĩ tử!
Phải đấy! Nếu bài này không đỗ Trạng nguyên thì cả Dương Châu này không ai đáng đỗ!
Trịnh Hoài Lương nghe những lời khen ngợi ấy mà lòng cay đắng như nuốt phải mật đắng. Lão nghiến răng trần trần, cố gỡ gạc danh dự bằng cách đọc đi đọc lại đoạn kết của bài phú.
Và rồi, đúng vào lúc đọc đến bài thơ tứ tuyệt tóm tắt toàn bộ tư tưởng ở cuối bài thi, Trịnh Hoài Lương đột nhiên khựng lại. Tim lão như ngừng đập một nhịp. Toàn thân lão run lên cầm cập như gạt phải luồng điện âm phong.
Bài thơ tứ tuyệt viết bằng chữ Hán-Việt vô cùng thanh nhã:
Trịnh trọng luận bàn đạo trị dân
Hoài bão kinh thiên cứu thế trần
Lương tâm soi sáng đường quan lộ
Chánh khí xua tan đám u vân
Chủ trí canh tân trừ gian hèn
Khảo xét hiền tài phá bóng đen
Thối nát triều đình cần quét sạch
Mặt dày tham lạm phải cài then
Đồ đạc tích thu từ xương máu
Lợn lòng tham béo sặc mùi hèn
Ngu ngơ ngồi ghế cao quan lớn
Ngốc nghếch xưng danh bậc thánh hiền
Trịnh Hoài Lương giật giật mí mắt. Lão cảm thấy có điều gì đó bất thường. Lão vội vã lấy ngón tay dò theo các chữ cái đầu tiên của từng câu thơ trong toàn bộ mười hai câu thơ ấy.
Nếu đọc ghép theo chiều dọc các chữ đầu tiên của từng câu thơ, bài thơ uyên bác ấy lập tức biến thành một câu chửi rủa vô cùng thô bạo và độc địa:
TRỊNH HOÀI LƯƠNG CHÁNH CHỦ KHẢO THỐI NÁT MẶT DÀY ĐỒ LỢN NGU NGỐC
Lồng ngực Trịnh Hoài Lương phập phồng dữ dội như chiếc ống thổi lò sắt đang chạy hết công suất. Máu nóng trong người lão dồn hết lên não, làm cho hai tai lão ù đi, mắt hoa lên, mặt mày đỏ gay như gấc chín.
Tên nghịch tử này! Nó dám giấu bài thơ tàng đầu chửi thẳng vào mặt mình! Nó chửi mình là đồ lợn ngu ngốc!
Trịnh Hoài Lương đập mạnh tay xuống bàn làm nghiên mực nảy lên, mực đen bắn tung tùng phèo. Lão gào lên trong uất hận:
Không thể chấp nhận được! Bài thi này chứa ẩn ý phán nghịch, sỉ nhục Chánh chủ khảo! Ta phải xé nó! Ta phải đánh trượt nó! Ta phải trảm đầu nó!
Nói rồi, Trịnh Hoài Lương giơ hai tay định xé tan bài thi của Thiên Kỳ thành muôn vàn mảnh vụn.
Nhưng ngay lập tức, vị Phó chủ khảo đã nhanh tay giằng lại bài thi, khuôn mặt hoảng hốt ngăn cản:
Ngài Chánh chủ khảo! Xin hãy kiềm chế! Bài thi này về bề nổi là ca ngợi đạo trị quốc, từ ngữ hoàn hảo, niêm luật tuyệt đối chuẩn xác! Nếu ngài lấy cớ bài thơ tàng đầu này để đánh trượt, ngài lấy bằng chứng gì trước mặt sĩ tử toàn tỉnh? Người ngoài nhìn vào sẽ nói ngài vì tư thù cá nhân, vì vơ đũa cả nắm mà vùi dập tài năng!
Một vị Giám sát khác cũng gật gù lên tiếng:
Đúng vậy! Bài thi đã được các giám khảo khác đọc và ghi chép vào sổ tay rồi. Nếu bài này bị hủy, tên Lý Thiên Kỳ nhất định sẽ rêu rao bài thơ tàng đầu này ra khắp các quán trà, kinh kỳ. Đến lúc đó, cả thiên hạ sẽ biết câu chửi này, và danh tiếng của ngài Chánh chủ khảo coi như tan thành mây khói!
Trịnh Hoài Lương đờ người ra. Bàn tay đang giơ lên không trung của lão run rẩy dữ dội.
Lão nhận ra mình đã rơi vào một cái bẫy hoàn mỹ và vô sỉ nhất trong lịch sử khoa bảng. Lý Thiên Kỳ đã dùng chính sự uyên bác tuyệt đỉnh của hắn để trói buộc lão. Bài thi đúng chuẩn mực đến mức không thể trừ một điểm nhỏ, nhưng lại giấu một lời sỉ nhục công khai nhắm thẳng vào lão.
Nếu lão cho đỗ, lão chính là kẻ mặt dày tự tay trao vinh quang cho kẻ vừa chửi mình là đồ lợn.
Nếu lão đánh trượt, lão sẽ bị mang tiếng là kẻ hẹp hòi vùi dập nhân tài, và lời chửi rủa kia sẽ trở thành bài ca dao trào phúng lan truyền khắp cõi Nam.
Đường nào cũng là đường chết! Tiến không được mà lùi cũng không xong!
Sự sỉ nhục trí tuệ này còn đau đớn hơn hàng ngàn nhát dao đâm vào da thịt. Trịnh Hoài Lương đứng chết trần giữa phòng chấm thi. Hai mắt lão trợn ngược nhìn vào hai chữ Giải nguyên mà các vị giám khảo khác đã viết sẵn trên bảng xếp hạng.
Nước mắt uất ức cay đắng trào ra từ khóe mắt nhăn nheo của vị Chánh chủ khảo. Lão cầm ngọn bút son lên, tay run như người cởi áo giữa mùa đông giá rét. Mỗi lần ngọn bút son hạ xuống tờ giấy để điểm dấu phê, lòng lão lại đau như có ai xát muối vào ruột.
Nhiệt!
Trịnh Hoài Lương nhắm mắt, nghiến răng đến mức nghe thấy tiếng răng rắc trong vòm họng, gạt lệ hạ bút chấm bài thi của Lý Thiên Kỳ đạt vị trí cao nhất: GIẢI NGUYÊN.
Ngay khi nét mực son cuối cùng vừa hoàn tất, một luồng uất khí cuồn cuộn từ dạ dày Trịnh Hoài Lương xộc thẳng lên cổ họng. Lão cảm thấy miệng mình ngọt lịm, mắt tối sầm lại.
Ụng ục!
Khóe miệng Trịnh Hoài Lương phun ra một dòng máu tươi đỏ thắm, bắn xối xả lên chiếc bàn chấm thi và tờ danh sách trúng tuyển. Lão xô ghế ngã ngửa ra sau, hai tay co quắp giơ lên trời, lồng ngực giật giật vài cái rồi ngất lịm đi tại chỗ.
Ôi ngài Chánh chủ khảo! Ngài Chánh chủ khảo thổ huyết rồi! Mau gọi thái y! Mau gọi thái y!
Cả Minh Luân Tường náo loạn thành một đám bùi nhùi. Binh lính, giám khảo cuống quýt khiêng Trịnh Hoài Lương đi cấp cứu. Vị Chánh chủ khảo đạo mạo ấy đã uất ức đến mức nằm liệt giường suốt ba ngày ba đêm, mỗi lần tỉnh dậy nghe thấy hai chữ Giải nguyên hay tên Lý Thiên Kỳ là lại nôn ra một hớp máu.
Sáng hôm sau, khi loa phóng thanh ngoài cổng trường thi xướng danh tân Giải nguyên kỳ thi Hương tỉnh Dương Châu, tên của Lý Thiên Kỳ vang vọng khắp các ngả đường.
Đám sĩ tử Dương Châu nghe xong thì ngơ ngác, mặt cắt không còn hạt máu. Kẻ vừa ngủ ngáy như sấm, vừa nướng khoai rán mỡ hành làm điên đảo trường thi, kẻ chỉ dành nửa canh giờ cuối để làm bài, lại chính là người đỗ đầu bảng!
Lý Thiên Kỳ lúc này đang thong dong ngồi ở quán cháo lòng ngoài cổng trường thi, một tay cầm đôi đũa gắp miếng lòng lợn giòn rụm, một tay cầm chén rượu nếp thơm lừng. Hắn nhìn tờ bảng vàng vừa được dán lên, nhếch miệng cười một cách vô sỉ rồi tháo chiếc quạt giấy ra lắc lắc.
Giải nguyên thì sao chứ? Cũng chỉ là tấm vé để ta lên kinh kỳ chơi một chuyến hoành tráng hơn mà thôi!
Hắn húp một ngụm cháo lòng nóng hổi, tiếng húp sột soạt vang lên đầy sảng khoái, chuẩn bị cho hành trình đại náo triều đình sắp tới.