Năm 2140.
Có một thời, nhân loại tin rằng việc rời khỏi Trái Đất đồng nghĩa với việc đã thoát khỏi giới hạn của chính mình. Trong nhiều thế kỷ, những con người nhìn lên bầu trời qua kính thiên văn từng mơ về các thành phố trên những thế giới xa xôi, và đến giữa thế kỷ XXII, giấc mơ ấy đã bắt đầu trở thành hiện thực. Sao Hỏa không còn chỉ là một điểm đỏ trên bầu trời đêm mà trở thành nơi những đoàn tàu hàng liên tục vận chuyển thiết bị, nơi những mái vòm áp suất được dựng lên giữa sa mạc đỏ, nơi các giếng khai thác băng cung cấp nước cho những cộng đồng ngày càng lớn. Mặt Trăng có các căn cứ nghiên cứu và xưởng đóng tàu. Những khu vực lân cận các điểm Lagrange trở thành những nút giao thông quan trọng giữa các quỹ đạo. Các mỏ khoáng sản được mở ra trong vành đai tiểu hành tinh, còn những hệ thống trí tuệ nhân tạo ngày càng đảm nhận nhiều công việc mà con người từng cho rằng chỉ có trí óc sinh học mới có thể thực hiện. Đến năm 2200, nhân loại đã có những đứa trẻ được sinh ra trên Sao Hỏa, những con người chưa từng cảm nhận trọng lực Trái Đất, chưa từng đứng trước đại dương và chỉ biết quê hương tổ tiên qua những thư viện hình ảnh. Khi ấy, các sử gia gọi đó là Kỷ nguyên Khai Phá. Họ đã dùng những từ ngữ rất đẹp để mô tả nó: Bình minh của Nhân loại, Kỷ nguyên giữa các thế giới, Thời đại của những vì sao. Không một ai trong số họ biết rằng các bản ghi lịch sử sau này sẽ gọi chính thời đại ấy là những năm cuối cùng của sự ngây thơ.
Năm 2222, bầu trời thay đổi.
Vật thể đầu tiên được phát hiện ở vùng ngoài của hệ Mặt Trời không giống bất kỳ con tàu nào từng được con người chế tạo. Như một khối hợp kim đen tuyền, trơn nhẵn, khổng lồ lơ lửng giữa không gian. Nó không phát tín hiệu liên lạc, không phản hồi những yêu cầu nhận dạng, không sử dụng động cơ theo bất kỳ nguyên lý nào mà các hệ thống quan sát có thể xác định. Nó chỉ tiến vào hệ Mặt Trời với một quỹ đạo ổn định đến mức khiến các nhà thiên văn kinh ngạc. Sau đó vật thể thứ hai xuất hiện, rồi thứ ba, rồi hàng chục vật thể khác. Những đài quan sát trên Trái Đất, Mặt Trăng và Sao Hỏa đồng loạt chuyển hướng. Hệ thống AI bắt đầu dựng mô hình quỹ đạo, quân đội chuyển sang trạng thái cảnh giới, các chính phủ triệu tập những cuộc họp khẩn cấp kéo dài hàng ngày mà không ai có câu trả lời. Nhân loại từng chuẩn bị cho chiến tranh hạt nhân, từng chuẩn bị cho thảm họa thiên thạch, từng chuẩn bị cho sự nổi loạn của trí tuệ nhân tạo, từng xây dựng những kế hoạch sinh tồn cho cả một nền văn minh, nhưng không một kế hoạch nào chứa đựng khả năng rằng một nền văn minh khác sẽ đơn giản bước vào hệ Mặt Trời. Chúng ta đã tìm kiếm sự sống ngoài trái đất từ quá lâu để quên đi khả năng nó tồn tại. Và rồi chúng bắt đầu xây dựng.
Không ai từng nhìn thấy thứ gì tương tự. Những cấu trúc khổng lồ mọc lên giữa sa mạc, một số cao hàng kilomet, những khối vật chất đen xám xuyên qua tầng khí quyển như xương của một sinh vật khổng lồ bị chôn vùi từ thời tiền sử. Những đường hầm được mở xuống lòng đất mà không cần máy móc theo cách con người hiểu. Trên Mặt Trăng, những pháo đài xuất hiện giữa các miệng hố cổ. Quanh Sao Hỏa, các cấu trúc mới nối với nhau thành những mạng lưới mà AI phải mất hàng tuần mới mô phỏng được một phần. Những vùng lân cận điểm Lagrange, vốn từng là nơi đặt trạm trung chuyển và kho nhiên liệu của nhân loại, bị những công trình khổng lồ bao phủ. Nhưng những kẻ xây dựng chúng không chiếm thành phố, không bắt con tin, không đưa ra tối hậu thư, cũng không yêu cầu con người đầu hàng. Chúng chỉ xây, với sự kiên nhẫn của một nền văn minh đã tồn tại lâu đến mức khái niệm thời gian của con người trở nên vô nghĩa. Nhân loại gọi chúng là Kẻ Kiến Tạo, nhưng sự thiếu vắng mọi lời giải thích khiến nỗi sợ ngày càng lớn. Con người đã quá quen với việc chiến tranh phải có nguyên nhân, quân đội phải có mục tiêu và kẻ thù phải muốn thứ gì đó. Khi không tìm thấy những điều ấy, họ tự tạo ra câu trả lời đáng sợ nhất: Sự xâm lược.
Cuộc tấn công đầu tiên được ghi lại trong mọi kho sử liệu còn tồn tại. Hàng ngàn tên lửa mang đầu đạn chiến lược đánh vào một công trình của Kẻ Kiến Tạo ngoài khơi Thái Bình Dương. Vụ nổ thắp sáng đường chân trời, sức ép đủ sức phá nát cửa kính các tòa nhà cách đó cả ngàn kilomet, nhưng khi bụi và hơi nước tan đi, công trình vẫn đứng đó. Nó không bị phá hủy. Không có tiếng gầm trả đũa. Không có hạm đội xuất hiện trên bầu trời. Những kiến trúc khổng lồ của chúng tiếp tục xây dựng, trên bầu trời, dưới mặt đất, như thể cuộc tấn công vừa rồi chẳng đáng để chúng ghi nhận. Đó là một cuộc chiến kỳ quái đến mức những người sống sót sau này vẫn tranh cãi liệu nó có thực sự là chiến tranh hay không. Nhân loại đang cố giết một kẻ không hề có vẻ muốn giết mình, Mọi thiệt hại đơn giản là vì nó nằm ở vị trí không nên nằm, 1 thành phố, 1 ngọn núi đơn giản là biến mất, thay vào đó là nhưng kiến trúc khổng lồ. Mọi nỗ lực tấn công hay liên lạc đàm phán đều thất bại. Những kẻ đền từ không gian hoàn toàn không coi con người là mối đe dọa, chẳng ai bận tâm đến một tổ kiến trên khu đất mình xây nhà cả.
Ba mươi năm sau, vào năm 2252, nhân loại cuối cùng hiểu được một phần sự thật.
Nhưng sự thật ấy còn khủng khiếp hơn mọi giả thuyết.
Không gian gần Sao Hỏa bỗng sáng lên. Những cảm biến trên các vệ tinh và trạm không gian còn hoạt động được ghi nhận các tín hiệu mà các nhà khoa học không thể lập tức phân loại. Rồi những vật thể xuất hiện. Không giống Kẻ Kiến Tạo. Không có những cấu trúc bất động, không có các công trình im lặng. Thứ tiến vào hệ Mặt Trời là những hạm đội khổng lồ, những chiến hạm có kích thước vượt quá mọi giới hạn mà con người từng đặt cho một con tàu vũ trụ. Chúng mang theo những trường năng lượng khiến ánh sáng quanh thân bị biến dạng, những vũ khí làm không gian rung động như mặt nước dưới một cơn bão. Và chúng không chỉ hướng về Trái Đất. Chúng lao thẳng vào những công trình của Kẻ Kiến Tạo.
Nhân loại chỉ có thể quan sát từ khoảng cách hàng chục triệu kilomet, nhưng những gì họ nhìn thấy đã thay đổi nhận thức của cả một nền văn minh. Một chiến hạm bị xé đôi giữa không gian. Một công trình khổng lồ của Kẻ Kiến Tạo phát sáng rồi vỡ thành vô số mảnh. Một vùng không gian rộng lớn bị biến dạng bởi năng lượng chưa từng được con người biết tới. Các trạm nghiên cứu của nhân loại rung chuyển dù cách trận chiến hàng triệu kilomet. Một số bị phá hủy, một số mất liên lạc, một số biến mất mà không để lại tín hiệu cuối cùng. Sau nhiều giờ phân tích dữ liệu, các hệ thống AI đưa ra kết luận lạnh lùng: Những công trình mà con người tưởng là căn cứ xâm lược thực chất là một mạng lưới phòng thủ.
Kẻ Kiến Tạo không đến để chinh phục Trái Đất.
Chúng đến để chuẩn bị cho chiến tranh.
Một cuộc chiến đã bắt đầu từ rất lâu trước khi con người biết đến sự tồn tại của hai nền văn minh ấy.
Và hệ Mặt Trời chỉ là một chiến trường.
Nhân loại không phải kẻ thua cuộc trong cuộc chiến. Chúng tathậm chí còn không phải là một phe tham chiến. Chúng ta chỉ là một nền văn minh đã xây dựng nhà cửa ngay trên một mảnh đất mà những vị thần chiến tranh khổng lồ đã chọn làm chiến trường.
Chiến tranh lan qua toàn bộ hệ Mặt Trời. Các tuyến giao thông giữa Trái Đất và Sao Hỏa bị cắt đứt. Những vùng lân cận các điểm Lagrange, từng là những nút giao thông quan trọng nhất của nhân loại, trở thành những khu vực quân sự hóa và chết chóc. Trong vành đai tiểu hành tinh, những khối đá khổng lồ bị kéo khỏi quỹ đạo bởi các trận chiến. Các trạm khai thác biến mất. Những thuộc địa nhỏ mất liên lạc với Trái Đất. Sao Hỏa, nơi từng được xem là biểu tượng cho tương lai của nhân loại, trở thành một thế giới bị cô lập. Người dân dưới những thành phố ngầm nhìn lên bầu trời đỏ và thấy những vệt sáng khổng lồ xé qua tầng khí quyển. Họ từng nghĩ mình đã chạy khỏi Trái Đất. Giờ họ hiểu rằng họ chỉ chạy từ một góc của chiến trường sang một góc khác.
Trên Trái Đất, hậu quả không đến trong một ngày. Nó đến từng chút một, giống như một con dao chậm rãi cắt qua nền văn minh.
Những vụ va chạm ngoài khí quyển làm thay đổi dòng hải lưu. Những trường năng lượng khổng lồ ảnh hưởng đến tầng khí quyển và từ trường. Các khu vực gần những công trình của Kẻ Kiến Tạo xuất hiện vật chất mà phòng thí nghiệm nhân loại không thể phân loại. Một số vùng đất nóng lên bất thường, một số vùng khác trở nên lạnh giá. Những cơn bão hình thành ở những nơi trước đây hiếm khi có bão. Mùa màng thất bại. Nguồn nước bị ô nhiễm. Đại dương xuất hiện những vùng sinh thái mới mà các nhà khoa học không thể giải thích. Thực vật bắt đầu phát triển theo những hình thức kỳ lạ, có loài mọc nhanh đến mức phủ kín các công trình chỉ trong vài năm. Một số động vật thay đổi kích thước và cấu trúc cơ thể. Những thay đổi ban đầu còn bị xem là hiện tượng cục bộ, nhưng chẳng bao lâu sau, nhân loại không thể phủ nhận sự thật: Trái Đất đang thay đổi.
Không ai biết những biến đổi ấy có phải là mục đích của Kẻ Kiến Tạo hay chỉ là hậu quả của những công nghệ mà chúng mang theo. Không ai biết vật chất từ những chiến trường trên trời đã hòa vào đất đai theo cách nào. Không ai biết những trường năng lượng vô hình đang làm gì với tế bào sống. Các nhà khoa học cố gắng nghiên cứu, nhưng những phòng thí nghiệm lần lượt mất điện, các trung tâm nghiên cứu bị phá hủy, những người có khả năng thực hiện nghiên cứu chết dần trong những cuộc sơ tán. Cuối cùng, nhân loại không còn đủ thời gian để hiểu thế giới đang biến đổi như thế nào. Họ chỉ biết rằng nó đang biến đổi.
Rồi hệ thống bắt đầu sụp đổ.
Điện mất từng khu vực. Các nhà máy ngừng hoạt động. Chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy. Những đoàn tàu chở lương thực không còn chạy. Máy bay không thể cất cánh. Các bệnh viện phải lựa chọn ai được điều trị và ai không. Những thành phố từng có hàng triệu người bắt đầu tranh giành từng thùng nước sạch. Chính phủ các quốc gia cố gắng duy trì trật tự, nhưng một chính quyền không thể duy trì lâu dài khi không còn nhiên liệu, lương thực và thông tin. Những biên giới từng được bảo vệ bằng hàng nghìn binh sĩ trở nên vô nghĩa. Người dân chạy khỏi những vùng chiến sự, rồi lại chạy khỏi những vùng thiếu lương thực, rồi chạy khỏi những thành phố đang chết.
Nhân loại không bị tiêu diệt trong một trận đánh duy nhất. Họ chết từng chút một.
Thành phố mất điện.
Bệnh viện hết thuốc.
Nhà máy không còn nguyên liệu.
Nông nghiệp mất mùa.
Các tuyến đường bị phá hủy.
Một quốc gia không còn đủ nhiên liệu để vận chuyển thức ăn.
Mỗi sự sụp đổ kéo theo một sự sụp đổ khác, cho đến khi cả nền văn minh bắt đầu tự ăn mòn từ bên trong.
Khoảng tám mươi phần trăm nhân loại sẽ chết trong những thập kỷ tiếp theo.
Nhưng vào thời điểm ấy, chưa ai biết con số cuối cùng sẽ lớn đến mức nào.
Họ chỉ biết rằng mình cần một nơi để trốn.
Và họ đã có Silo.
Những công trình vốn được xây dựng từ nhiều thế hệ trước cho những thảm họa toàn cầu trở thành hy vọng cuối cùng của loài người. Chúng được mở rộng với tốc độ chưa từng có. Những đường hầm được đào sâu vào lòng đất. Các lò phản ứng được gia cố. Hệ thống lọc không khí được nhân bản. Các hồ chứa nước được xây dựng. Kho lương thực được niêm phong. Hạt giống, mẫu gene, dữ liệu khoa học và máy móc được đưa xuống những tầng sâu nhất. Các kỹ sư đào ngày đêm, bởi mỗi kilomet đất đá nằm phía trên đều có thể là thêm một lớp bảo vệ trước thế giới đang sụp đổ.
Ba kilomet.
Năm kilomet.
Tám kilomet.
Mười kilomet.
Mười hai kilomet.
Cuối cùng, những Silo lớn nhất đạt tới độ sâu mười lăm kilomet dưới mặt đất.
Ở độ sâu ấy, thế giới bên ngoài trở thành một ký ức xa xôi. Những thành phố ngầm không còn giống nơi trú ẩn nữa. Chúng trở thành những nền văn minh thu nhỏ, với nhà máy, bệnh viện, khu dân cư, nông trại nhân tạo, phòng thí nghiệm và các lò phản ứng nằm nối tiếp nhau qua hàng trăm tầng. Hệ thống giao thông chạy giữa những tầng sâu. Những khu rừng nhân tạo cung cấp oxy. Nước được tái chế hết lần này đến lần khác. Không có thứ gì được phép lãng phí, bởi mọi thứ đưa xuống lòng đất đều có giới hạn.
Và ở trung tâm của hệ thống đó là GaiA.
Nó không phải vị thần. Không phải vua. Không phải một con người kỹ thuật số.
Nó đơn giản là trí tuệ được giao nhiệm vụ giữ cho nhân loại sống.
GaiA điều khiển thông gió, phân phối năng lượng, theo dõi chất lượng nước, giám sát các lò phản ứng, điều phối bệnh viện, quản lý kho lương thực và theo dõi hàng triệu cảm biến nằm rải rác trong những kilomet đất đá. Nó biết nhiệt độ của từng tầng, lượng nước còn lại trong từng bể, tình trạng của từng lò phản ứng.
Và trong những ngày cuối cùng, nó cũng được trao một nhiệm vụ khó khăn hơn.
Quyết định ai được sống.
Silo không đủ lớn cho tất cả.
Danh sách được lập ra.
Trẻ em.
Bác sĩ.
Kỹ sư.
Nhà khoa học.
Kỹ thuật viên.
Những người có khả năng duy trì hệ thống.
Những người cần thiết cho tương lai.
Bên ngoài cánh cửa là hàng triệu người khác.
Không có đủ chỗ.
Không có đủ nước.
Không có đủ oxy.
Không có đủ năng lượng.
Một buổi chiều, tại một Silo ở khu vực Đông Á, hàng nghìn người chen chúc trước cánh cửa cuối cùng. Một người lính đứng trong phòng điều khiển nhìn qua lớp kính chống áp suất. Bên ngoài, một người phụ nữ đang ôm đứa trẻ. Một ông già quỳ xuống. Một người đàn ông liên tục đập vào cánh cửa cho đến khi hai bàn tay đầy máu.
Người lính hỏi hệ thống:
“Còn bao nhiêu người bên ngoài?”
Giọng GaiA vang lên trong căn phòng.
[Không xác định.]
“Ước tính?”
Một khoảng im lặng chỉ kéo dài chưa đến một giây.
[Dữ liệu không đủ để đưa ra con số đáng tin cậy.]
Người lính nhìn đám đông lần cuối.
Anh hiểu.
Không có câu trả lời nào có thể khiến việc này trở nên dễ dàng hơn.
Cánh cửa thép bắt đầu đóng.
Tiếng động cơ vang lên nặng nề trong lòng đất.
Bên ngoài, những người bị bỏ lại vẫn đập vào cửa.
Bên trong, không ai nói gì.
Khi cánh cửa đóng hoàn toàn, âm thanh cuối cùng truyền vào Silo là tiếng một đứa trẻ khóc.
Sau đó chỉ còn im lặng.
Những Silo khác cũng lần lượt đóng lại.
Có nơi cửa đóng trước khi đoàn người cuối cùng kịp đến.
Có nơi hệ thống bị phá hủy giữa quá trình sơ tán.
Có nơi người bên trong tự mở cửa để cứu những người bên ngoài, rồi cả Silo bị nhiễm độc.
Có nơi không còn ai sống sót để đóng cửa.
Nhưng một số vẫn tồn tại.
Hàng triệu người biến mất khỏi bề mặt.
Không phải họ đã chết.
Họ chỉ không còn thuộc về thế giới bên trên nữa.
Trong những năm tiếp theo, chiến tranh vẫn tiếp diễn.
Những trận chiến của Kẻ Kiến Tạo và Kẻ Vực Sâu vẫn diễn ra trên toàn hệ Mặt Trời. Thỉnh thoảng, các Silo cảm nhận được những chấn động truyền qua mười lăm kilomet đá. Bầu trời phía trên có thể sáng lên dù không ai nhìn thấy. Những hệ thống cảm biến ghi nhận những biến động mà GaiA không thể xác định nguồn gốc. Một số công trình trên bề mặt tiếp tục hoạt động dù chủ nhân của chúng đã biến mất từ lâu.
GaiA chỉ ghi nhận. Phân tích. Lưu trữ. Cảnh báo.
Và tiếp tục vận hành.
Nó không biết tại sao Kẻ Kiến Tạo xây dựng những công trình ấy. Không biết Kẻ Vực Sâu đến từ đâu. Không biết cuộc chiến sẽ kết thúc khi nào. Nó chỉ biết những gì các cảm biến, kho dữ liệu và các hệ thống quan sát còn lại có thể cung cấp.
Và đó là tất cả những gì nó cần để giữ cho nhân loại tồn tại thêm một ngày.
Rồi thêm một ngày nữa. Rồi thêm một năm. Rồi một thế hệ.
Trên mặt đất, thế giới cũ tiếp tục biến mất.
Những thành phố bị rừng nuốt chửng. Những đường cao tốc biến thành những dải đá nằm dưới rễ cây. Những công trình của con người bị phủ bởi lớp vật chất mới. Đại dương vẫn chuyển động dưới những bầu trời đã thay đổi. Những sinh vật mới xuất hiện trong các khu rừng mà con người không còn đặt tên được.
Sâu mười lăm kilomet dưới lòng đất, những thành phố vẫn sáng đèn.
Những đứa trẻ vẫn được sinh ra.
Những người già vẫn kể lại những câu chuyện về bầu trời xanh, biển rộng và những thành phố từng sáng rực vào ban đêm.
GaiA vẫn giữ cho nước chảy. Giữ cho không khí sạch. Giữ cho lò phản ứng hoạt động. Giữ cho dữ liệu không biến mất. Giữ cho những người còn sống không quên rằng họ từng là một nền văn minh.
Trên mặt đất, Trái Đất đã trở thành một thế giới khác.
Dưới lòng đất, nhân loại cũng bắt đầu trở thành một thứ khác.
Nhưng sự thay đổi ấy chưa bắt đầu bằng những chiến binh.
Chưa bắt đầu bằng những bộ giáp.
Chưa bắt đầu bằng những con quái vật.
Nó bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản mà không ai trong thế hệ tận thế có thể trả lời:
Nếu một ngày con người có thể bước trở lại mặt đất, họ sẽ còn là con người của thế giới cũ hay không?
Không ai biết.