Khải từng nghĩ rằng sau khi hiểu được quy tắc, con người sẽ có thể kiểm soát tình huống.
Đó là một suy nghĩ hợp lý, ít nhất trong phần lớn những công việc anh từng làm. Một nhà nghiên cứu có thể không biết đáp án ngay từ đầu, nhưng nếu hiểu phương pháp, nắm được dữ liệu và xác định được giới hạn của mình, anh ta sẽ biết nên bắt đầu từ đâu.
Hư Thất không vận hành theo cách đó.
Sau cuộc đối thoại với Tuế, Khải đã chờ đợi một lời giải thích tiếp theo, một tài liệu hướng dẫn hoặc ít nhất một câu trả lời rõ ràng về việc anh sẽ phải làm gì để trở về. Nhưng Tuế không nói thêm. Nó chỉ đứng lơ lửng bên cạnh chiếc đồng hồ không kim, dường như đang chờ một điều gì đó.
Khải cũng không hỏi.
Anh đã nhận ra rằng việc liên tục đặt câu hỏi không đồng nghĩa với việc giành được quyền chủ động. Đôi khi, người đặt câu hỏi chỉ đang đi theo hướng mà người trả lời muốn dẫn dắt.
Thay vào đó, anh tiếp tục quan sát.
Chiếc đồng hồ không kim vẫn nằm giữa khoảng không. Những vạch đứt đoạn trên mặt kính tạo thành Vòng Hở, giống hệt ký hiệu trong hồ sơ Reiter. Mỗi lần Khải nhìn vào nó quá lâu, anh lại nhớ đến căn phòng xám không có cửa trong giấc mơ thời thơ ấu.
Anh không biết hai thứ đó có liên quan đến nhau hay không.
Nhưng anh đã thôi xem chúng là những chi tiết ngẫu nhiên.
“Anh đang đợi gì?” Khải hỏi.
“Đợi anh hoàn tất bước chuẩn bị.”
“Anh đã nói điều đó rồi.”
“Và tình trạng hiện tại vẫn chưa thay đổi.”
Khải quay sang nhìn Tuế.
“Vậy bước chuẩn bị tiếp theo là gì?”
“Phòng Mô Phỏng.”
Một đường sáng mảnh xuất hiện dưới chân Khải.
Anh lập tức lùi lại.
Đường sáng không biến mất. Nó mở rộng thành một vòng tròn, rồi những ký hiệu nhỏ chạy dọc theo chu vi. Khải nhìn xuống, nhận ra hình dạng ấy có cấu trúc gần giống Vòng Hở, chỉ khác ở chỗ đường tròn đã được chia thành nhiều đoạn không đều.
“Đây là gì?”
“Lối chuyển tiếp đến Phòng Mô Phỏng.”
“Và nếu tôi không bước vào?”
“Anh có thể từ chối.”
“Nhưng tôi vẫn không thể rời khỏi Hư Thất.”
“Đúng.”
Khải nhìn vòng sáng dưới chân mình, rồi nhìn Tuế.
“Anh có nhận ra rằng cách diễn đạt ấy không khiến tôi cảm thấy mình có quyền lựa chọn không?”
“Tôi ghi nhận ý kiến của anh.”
“Anh ghi nhận rất nhiều.”
“Đó là một phần chức năng của tôi.”
Khải thở dài.
Anh không thích cách Tuế trả lời, nhưng không thể phủ nhận rằng nó chưa từng trực tiếp đe dọa anh. Nó cũng không ép anh bước vào vòng sáng. Nếu anh muốn tìm hiểu thêm về Hư Thất, việc tiếp tục quan sát mà không hành động có lẽ cũng là một lựa chọn.
Chỉ có điều, anh không biết mình có thể chờ bao lâu.
Khải nhìn xuống chiếc đồng hồ đeo tay đã ngừng hoạt động.
Rồi anh bước vào vòng sáng.
Trong khoảnh khắc bàn chân chạm xuống, cảm giác trọng lượng cơ thể biến mất.
Không có tiếng động.
Không có ánh sáng chói lòa.
Không có cảm giác rơi xuống như khi bước hụt cầu thang.
Chỉ có một khoảng trống ngắn ngủi, như thể thế giới vừa bỏ qua một nhịp trong quá trình tồn tại.
Sau đó, mặt đất xuất hiện dưới chân anh.
Khải loạng choạng, theo phản xạ đưa tay ra giữ thăng bằng.
Lần này, bàn tay anh chạm vào một bề mặt thật.
Anh ngẩng đầu.
Trước mắt anh là một căn phòng rộng, có tường, trần và sàn. Những dải đèn trắng chạy dọc theo các đường viền, chiếu sáng một không gian có hình dạng gần như hình chữ nhật. Bên trái là một dãy màn hình lớn. Bên phải có vài chiếc bàn kim loại, trên đó đặt những thiết bị mà anh không nhận ra.
Phía cuối phòng là một cánh cửa màu xám.
Khải nhìn cánh cửa ấy lâu hơn mức cần thiết.
Nó có tay nắm.
Có bản lề.
Có một đường khe nhỏ chạy quanh khung.
Một cánh cửa đúng nghĩa.
Anh chậm rãi thở ra.
“Cuối cùng cũng có thứ gì đó giống một căn phòng.”
“Đây là Phòng Mô Phỏng,” Tuế nói từ phía sau.
Khải quay lại.
Vật thể màu trắng bạc đã xuất hiện cùng anh. Nó lơ lửng cách mặt đất một khoảng ngắn, dải đèn xanh trên đầu sáng ổn định.
“Phòng này dùng để làm gì?”
“Đánh giá khả năng phân tích, ra quyết định và phản ứng của người tham gia trước khi bắt đầu nhiệm vụ.”
“Đánh giá bằng cách nào?”
“Thông qua mô phỏng.”
Khải nhìn dãy màn hình.
“Các tình huống giả lập?”
“Đúng.”
“Và kết quả được dùng để quyết định tôi có đủ điều kiện tham gia nhiệm vụ hay không?”
“Đúng.”
Khải gật đầu.
Ít nhất, lần này anh đã nhận được một câu trả lời trực tiếp.
Anh bước đến gần màn hình lớn nhất. Trên đó hiện lên một giao diện tối giản, gồm các dòng chữ và những ô dữ liệu chưa được kích hoạt.
“Vậy hãy bắt đầu.”
Tuế không di chuyển.
“Anh chưa hỏi về điều kiện tham gia.”
“Tôi cho rằng nếu anh đưa tôi đến đây, hẳn anh đã có một quy trình cụ thể.”
“Đúng.”
“Vậy tôi muốn biết quy trình ấy.”
“Anh sẽ được đưa vào một tình huống mô phỏng. Anh có thể quan sát dữ liệu, đưa ra quyết định và điều chỉnh kế hoạch trong phạm vi được cho phép. Kết quả sẽ được đánh giá dựa trên mục tiêu của bài kiểm tra.”
“Có giới hạn thời gian không?”
“Có.”
“Có người bị thương trong mô phỏng không?”
“Có thể.”
Khải nhìn Tuế.
“Người thật?”
“Không. Đây là môi trường mô phỏng.”
“Vậy tôi có thể thử những phương án khác nhau mà không gây hậu quả cho người thật?”
“Trong phạm vi mô phỏng, đúng.”
Khải cảm thấy nhẹ nhõm hơn đôi chút.
Nếu đây chỉ là một bài kiểm tra chiến thuật, anh có thể tiếp cận nó như một vấn đề phân tích. Anh không phải một sĩ quan quân đội, nhưng anh có kiến thức về lịch sử chiến tranh, tổ chức hậu cần và những nguyên nhân thường dẫn đến thất bại của một chiến dịch.
Anh có thể bắt đầu từ những thứ mình biết.
“Bài kiểm tra đầu tiên là gì?”
Tuế hướng phần đầu về phía màn hình.
“Bài kiểm tra điều phối.”
Dòng chữ trên màn hình thay đổi.
MÔ PHỎNG: CỐI XAY
Bên dưới xuất hiện một bản đồ.
Khải nhìn bản đồ, lập tức nhận ra đây là một khu vực có địa hình phức tạp: một con sông cắt ngang vùng đồng bằng, hai cây cầu nối các khu dân cư, một tuyến đường chính chạy qua trung tâm và những con đường nhỏ dẫn đến các cụm nhà ở phía đông.
Các biểu tượng màu đỏ xuất hiện ở phía bắc.
Biểu tượng màu xanh nằm ở phía nam.
Ở góc màn hình có một bảng dữ liệu:
Lực lượng đối phương: ước tính 1.200 người.
Lực lượng phòng thủ: 800 người.
Dân thường trong khu vực: khoảng 3.000 người.
Thời gian trước khi đối phương tiếp cận tuyến phòng thủ: 6 giờ.
Mục tiêu: giữ cây cầu phía nam trong 12 giờ.
Khải đọc hết dữ liệu.
Anh hơi nhíu mày.
“Lực lượng phòng thủ ít hơn đối phương một phần ba. Mục tiêu là giữ cầu trong mười hai giờ, nhưng đối phương sẽ tiếp cận sau sáu giờ. Tức là chúng ta phải giữ vị trí ít nhất sáu giờ sau khi giao chiến bắt đầu.”
“Đúng.”
“Có thông tin về vũ khí, địa hình chi tiết và khả năng tiếp viện không?”
“Các dữ liệu hiện có được hiển thị trên bản đồ. Anh có thể yêu cầu bổ sung một số thông tin trong quá trình mô phỏng.”
Khải nhìn lại bản đồ.
“Được.”
Anh không vội ra lệnh.
Trước tiên, anh kiểm tra địa hình. Cây cầu phía nam là tuyến vượt sông duy nhất có thể tiếp cận nhanh từ hướng bắc. Nếu mất cầu, lực lượng phòng thủ sẽ phải rút về phía nam, đồng thời để lộ các khu dân cư ở hai bên tuyến đường chính.
Cây cầu phía bắc nhỏ hơn, nhưng có thể sử dụng để cơ động lực lượng. Tuy nhiên, con đường dẫn đến đó đi qua vùng đất thấp, dễ bị chia cắt nếu đối phương tiến công từ phía đông.
Khải mở bảng thông tin hậu cần.
Đạn dược đủ dùng trong khoảng tám giờ giao chiến cường độ cao.
Lương thực và nước uống đủ cho một ngày.
Không có dữ liệu đáng tin cậy về tình trạng của các tuyến đường phụ.
Anh nhìn những con số một lần nữa.
“Đối phương có ưu thế về quân số. Nhưng mục tiêu của chúng ta không phải tiêu diệt họ. Chỉ cần giữ cầu trong mười hai giờ.”
“Đúng.”
“Vậy phương án hợp lý nhất là tránh giao chiến trực diện, tận dụng địa hình và giữ một lực lượng dự bị để phản ứng với hướng tiến công chính.”
Tuế không nhận xét.
Khải tiếp tục phân tích.
Nếu tập trung toàn bộ lực lượng tại cầu, đối phương có thể tiến công vào các khu dân cư, buộc quân phòng thủ phải phân tán. Nếu chia lực lượng quá mỏng để bảo vệ từng cụm nhà, cây cầu sẽ thiếu quân khi đối phương tổ chức đột phá.
Phải có một phương án cân bằng.
Khải bắt đầu kéo các biểu tượng trên bản đồ, điều chỉnh vị trí những đơn vị phòng thủ. Anh bố trí một phần lực lượng tại hai đầu cầu, giữ quân dự bị ở phía nam và yêu cầu các đơn vị trinh sát theo dõi tuyến đường phía đông.
Anh cũng đánh dấu những khu vực dân cư cần sơ tán nếu giao tranh lan đến.
Khi hoàn tất, Khải nhìn Tuế.
“Bắt đầu.”
Màn hình chuyển sang chế độ thời gian thực.
Một đồng hồ đếm ngược xuất hiện ở góc trên.
Sáu giờ.
Năm giờ bốn mươi phút.
Những biểu tượng đỏ bắt đầu di chuyển.
Khải chăm chú theo dõi.
Ban đầu, mọi thứ diễn ra đúng như dự đoán. Đối phương tiến về phía cây cầu chính, nhưng tốc độ chậm hơn dự kiến. Các đơn vị trinh sát của anh phát hiện một nhóm nhỏ đang di chuyển về hướng đông.
Khải điều một phần quân dự bị đến hỗ trợ tuyến đường phụ.
Sau đó, đối phương bất ngờ thay đổi đội hình.
Một nhóm tiến về phía cầu phía bắc, trong khi lực lượng chủ yếu tiếp tục áp sát cầu phía nam.
Khải lập tức nhận ra nguy cơ.
Nếu đối phương chiếm được cầu phía bắc, họ có thể vượt sông và đánh vào sườn lực lượng phòng thủ. Nhưng nếu điều quá nhiều quân lên phía bắc, tuyến phòng thủ chính sẽ yếu đi.
Anh kiểm tra thời gian.
Còn bốn giờ.
Khải điều một đơn vị nhỏ đến giữ đầu cầu phía bắc, đồng thời yêu cầu lực lượng chính tiếp tục củng cố vị trí phía nam.
Mô phỏng tiếp tục.
Các đơn vị đỏ tiến lên.
Những dấu hiệu giao tranh xuất hiện trên bản đồ. Một số biểu tượng xanh chuyển sang màu vàng, biểu thị tổn thất và suy giảm khả năng chiến đấu.
Khải theo dõi các con số, liên tục điều chỉnh đội hình.
Trong đầu anh, mọi thứ vẫn là một bài toán.
Quân số.
Thời gian.
Khoảng cách.
Khả năng cơ động.
Lượng đạn dược còn lại.
Nếu tính toán đủ chính xác, anh có thể giữ được cây cầu.
Anh tin như vậy.
Rồi một thông báo xuất hiện ở giữa màn hình.
PHÁT HIỆN DÒNG NGƯỜI DI TẢN TRÊN TUYẾN ĐƯỜNG CHÍNH.
Khải khựng lại.
Một lớp biểu tượng mới hiện lên, đại diện cho hàng trăm dân thường đang di chuyển từ khu vực phía bắc về phía nam. Họ đi theo tuyến đường chính, hướng thẳng đến cây cầu mà lực lượng phòng thủ đang sử dụng để vận chuyển đạn dược và tiếp viện.
Khải nhìn bảng dữ liệu.
“Dân thường có được sơ tán từ trước không?”
“Thông tin ban đầu không xác định được hướng di chuyển của toàn bộ dân cư.”
“Vậy tại sao họ lại xuất hiện trên tuyến đường chính?”
“Đó là diễn biến phát sinh trong mô phỏng.”
Khải nhìn những biểu tượng nhỏ đang di chuyển.
Anh có thể ra lệnh đóng cầu để tránh hỗn loạn, nhưng khi đó dân thường sẽ bị mắc kẹt giữa hai tuyến giao tranh. Anh có thể cho họ đi qua, nhưng dòng người sẽ làm chậm việc vận chuyển quân nhu và khiến các đơn vị phía nam khó cơ động.
Anh nhìn thời gian.
Còn ba giờ mười phút.
“Có tuyến đường sơ tán nào khác không?”
“Có một con đường nhỏ ở phía tây, nhưng chưa xác định được tình trạng hiện tại.”
“Cử trinh sát kiểm tra.”
“Đã thực hiện.”
Khải nhìn bản đồ, cố ước tính thời gian cần thiết để chuyển hướng dòng người. Nếu con đường phía tây còn sử dụng được, anh có thể mở một tuyến sơ tán riêng, tránh để dân thường đi qua cầu chính.
Nhưng việc kiểm tra mất thời gian.
Và thời gian là thứ anh không có đủ.
Anh đưa ra quyết định.
Cho phép dân thường qua cầu theo từng nhóm nhỏ, đồng thời tạm dừng một phần hoạt động vận chuyển quân nhu. Lực lượng dự bị sẽ kiểm soát giao thông, giữ lối đi thông thoáng và ngăn các đơn vị quân sự chen vào dòng người.
Đó không phải phương án tối ưu về quân sự.
Nhưng nó giảm nguy cơ dân thường bị mắc kẹt.
Mô phỏng tiếp tục.
Dòng người di chuyển chậm chạp. Các đơn vị phòng thủ phải thay đổi đội hình. Đối phương nhận ra sự gián đoạn và tăng cường tiến công vào khu vực phía đông.
Khải điều quân dự bị trở lại tuyến phòng thủ chính.
Nhưng đã quá muộn để khôi phục toàn bộ lợi thế ban đầu.
Một thông báo đỏ hiện lên.
TUYẾN PHÒNG THỦ PHÍA ĐÔNG BỊ CHỌC THỦNG.
Khải lập tức chuyển lực lượng từ cầu phía bắc xuống hỗ trợ. Đối phương tận dụng khoảng trống, tiến sâu hơn về phía nam.
Đồng hồ tiếp tục đếm ngược.
Hai giờ.
Một giờ ba mươi phút.
Một giờ.
Khải điều chỉnh đội hình lần cuối, cố giữ cây cầu bằng lực lượng còn lại. Những biểu tượng xanh lần lượt chuyển màu, cho thấy khả năng chiến đấu giảm dần.
Cuối cùng, màn hình dừng lại.
KẾT QUẢ: THẤT BẠI.
Khải nhìn dòng chữ.
Anh không nói gì.
Trên bản đồ, cây cầu phía nam đã bị chiếm trước thời hạn hơn một giờ. Dòng người di tản chỉ mới đi qua được một phần. Những đơn vị phòng thủ còn lại buộc phải rút lui.
Khải nhìn các dữ liệu thống kê.
Lực lượng của anh đã gây tổn thất đáng kể cho đối phương. Phần lớn quân phòng thủ vẫn giữ được khả năng rút lui có tổ chức. Số dân thường thoát khỏi khu vực giao tranh cao hơn so với phương án đóng cầu ngay từ đầu.
Nhưng mục tiêu chính vẫn thất bại.
Anh ngẩng đầu.
“Cho tôi xem lại diễn biến từ thời điểm dân thường xuất hiện.”
Tuế không trả lời ngay.
Rồi bản đồ tua ngược.
Dòng người di tản xuất hiện lần nữa trên tuyến đường chính.
Khải quan sát kỹ hơn.
Anh nhìn thấy một đơn vị phòng thủ bị điều đi trước khi đối phương thay đổi đội hình. Anh nhìn thấy khoảng trống xuất hiện ở phía đông. Anh nhìn thấy các đơn vị dự bị phải quay lại trong điều kiện giao thông hỗn loạn.
Anh tua lại thêm lần nữa.
Lần này, anh nhận ra mình đã quá tập trung vào cây cầu.
Anh đã xem cây cầu là mục tiêu phải bảo vệ, dân thường là yếu tố cần xử lý và lực lượng đối phương là biến số phải kiểm soát.
Nhưng dân thường không phải một biến số đơn giản.
Họ có những lựa chọn riêng, những nỗi sợ riêng và những lý do khiến họ rời bỏ nhà cửa. Việc họ xuất hiện trên tuyến đường chính không phải một sai số trong bảng tính. Đó là hệ quả của một tình huống mà anh chưa hiểu đầy đủ.
Khải nhìn màn hình.
“Có thể chạy lại với một phương án khác không?”
“Có.”
“Cho tôi bắt đầu lại.”
“Yêu cầu được chấp nhận.”
Bản đồ trở về trạng thái ban đầu.
Khải không còn vội vàng như lần trước. Anh dành thời gian xem lại từng tuyến đường, kiểm tra các điểm nghẽn và yêu cầu bổ sung dữ liệu về dân cư. Anh muốn xác định những khu vực có thể tổ chức sơ tán trước khi đối phương tiếp cận.
Lần này, anh không chỉ bố trí lực lượng để giữ cầu.
Anh chia khu vực thành những tuyến kiểm soát khác nhau, dự trù một hành lang cho dân thường và giữ một phần quân dự bị ở vị trí có thể hỗ trợ cả hai nhiệm vụ.
Mô phỏng bắt đầu lại.
Kết quả ban đầu khả quan hơn.
Dòng người được chuyển hướng sớm hơn. Tuyến vận chuyển quân nhu không bị tắc nghẽn hoàn toàn. Lực lượng phòng thủ phía đông giữ được vị trí lâu hơn.
Nhưng đối phương thay đổi chiến thuật.
Một nhóm quân vượt qua tuyến đường phụ, buộc Khải phải điều quân dự bị đến ngăn chặn. Việc đó khiến một vị trí khác thiếu lực lượng.
Khải điều chỉnh.
Đối phương lại thay đổi.
Anh thử một phương án khác.
Rồi một phương án nữa.
Mỗi lần, anh đều giữ được một phần mục tiêu, nhưng lại phải trả giá ở nơi khác. Khi bảo vệ cây cầu, anh để lộ khu dân cư. Khi ưu tiên sơ tán, anh làm suy yếu tuyến phòng thủ. Khi giữ quân dự bị, anh không đủ lực lượng để ứng phó với những diễn biến đồng thời.
Anh bắt đầu hiểu rằng mô phỏng không yêu cầu anh tìm một phương án hoàn hảo.
Nó buộc anh đối mặt với những lựa chọn không có đáp án hoàn hảo.
Khải dừng mô phỏng lần thứ tư.
Anh nhìn bản đồ, đôi mắt đã bắt đầu mỏi vì những con số liên tục thay đổi.
“Có cách nào giữ được cây cầu mà không để dân thường mắc kẹt không?”
Tuế đáp:
“Có nhiều phương án có thể cải thiện kết quả.”
“Nhưng không có phương án nào bảo đảm tất cả đều an toàn.”
“Đúng.”
“Vậy tôi cần thêm dữ liệu. Tốc độ di chuyển của các đơn vị, thời gian vận chuyển quân nhu, khả năng cơ động của đối phương, tình trạng từng tuyến đường. Tôi muốn tính lại toàn bộ.”
“Anh có thể tiếp tục.”
Khải cúi xuống bản đồ.
Anh bắt đầu tính toán.
Lần này, anh không dựa vào trực giác. Anh chia thời gian thành từng khoảng, ước tính khả năng di chuyển của từng đơn vị, xác định thời điểm đối phương có thể tiếp cận từng vị trí. Anh phân bổ lực lượng dựa trên mức độ quan trọng của các tuyến đường, đồng thời thiết lập những phương án dự phòng cho các tình huống có thể xảy ra.
Những con số dần hình thành một cấu trúc rõ ràng.
Nếu điều quân dự bị đến phía đông sớm hơn mười phút, tuyến phòng thủ có thể giữ thêm gần một giờ.
Nếu chuyển một phần quân nhu sang tuyến đường phụ trước khi dòng người di tản xuất hiện, cây cầu chính sẽ không bị tắc nghẽn.
Nếu giảm thời gian luân chuyển giữa hai vị trí phòng thủ, lực lượng còn lại có thể duy trì khả năng chiến đấu lâu hơn.
Khải điều chỉnh từng thông số.
Anh chạy mô phỏng.
Lần này, mọi thứ diễn ra gần như đúng với dự đoán.
Đối phương tiến công từ phía bắc, nhưng bị chặn lại trước tuyến phòng thủ thứ hai. Nhóm quân cơ động về phía đông bị phát hiện sớm. Lực lượng dự bị được điều đến đúng thời điểm, ngăn đối phương mở rộng đột phá.
Dòng người di tản được hướng về phía tây, tránh xa cây cầu chính. Các đơn vị quân nhu tiếp tục vận chuyển vật tư trong những khoảng thời gian đã được tính toán.
Một giờ trước khi hết thời hạn, đối phương bắt đầu giảm cường độ tiến công.
Ba mươi phút.
Mười lăm phút.
Năm phút.
Đồng hồ dừng lại.
Trên màn hình hiện lên dòng chữ:
MỤC TIÊU CHIẾN THUẬT: HOÀN THÀNH.
Khải thở ra.
Cuối cùng.
Anh đã làm được.
Tuyến phòng thủ vẫn giữ được cây cầu. Các đơn vị của anh duy trì được đội hình. Lượng quân nhu còn lại đủ để tiếp tục phòng thủ trong trường hợp đối phương mở một đợt tiến công mới.
Anh nhìn bảng thống kê.
Tổn thất của lực lượng phòng thủ thấp hơn đáng kể so với lần đầu. Đối phương không đạt được mục tiêu đột phá. Tuyến đường chính vẫn thông suốt.
Tất cả đều nằm trong giới hạn dự kiến.
Khải quay sang Tuế.
“Vậy là đạt yêu cầu?”
“Chưa.”
Anh ngừng lại.
“Cái gì?”
Màn hình tối đi trong một giây, sau đó xuất hiện một bảng đánh giá khác.
KẾT QUẢ TỔNG THỂ: THẤT BẠI.
Khải nhìn dòng chữ ấy, tưởng mình đọc nhầm.
“Giải thích.”
“Anh đã hoàn thành mục tiêu chiến thuật, nhưng không đạt điều kiện ổn định dân sự.”
Một bản đồ mới xuất hiện.
Lần này, những biểu tượng đại diện cho dân thường không còn nằm gọn trong các tuyến sơ tán. Chúng phân tán thành nhiều nhóm nhỏ, di chuyển hỗn loạn qua những con đường phụ, quay lại các khu dân cư hoặc dồn về phía nam.
Một số tuyến đường bị tắc nghẽn.
Một số khu vực không còn khả năng kiểm soát.
Khải nhíu mày.
“Dữ liệu ban đầu không cho thấy tình trạng này.”
“Đây là kết quả phát sinh từ các quyết định của anh trong mô phỏng.”
“Tôi đã bố trí hành lang sơ tán. Tôi đã dành lực lượng kiểm soát giao thông. Tôi đã giảm thiểu nguy cơ dân thường đi vào khu vực giao tranh.”
“Đúng.”
“Vậy tại sao họ lại bỏ chạy hỗn loạn?”
Tuế không lập tức trả lời.
Khải chỉ vào bản đồ.
“Các tuyến đường đã được xác định. Thời gian sơ tán đã được tính. Lực lượng điều phối được bố trí trước khi đối phương tiến công. Nếu những người dân này vẫn di chuyển không theo kế hoạch, vậy mô hình hành vi của họ có vấn đề.”
“Có thể.”
“Vậy hãy sửa mô hình.”
“Việc sửa mô hình không làm thay đổi những gì anh vừa quan sát.”
Khải im lặng.
Tuế tiếp tục:
“Anh đã tính toán thời gian di chuyển của các đơn vị, khả năng cơ động của đối phương và năng lực vận chuyển quân nhu. Nhưng anh chưa tính đầy đủ đến phản ứng của con người khi họ không còn tin rằng con đường trước mặt sẽ dẫn đến an toàn.”
Khải nhìn những biểu tượng đang phân tán trên bản đồ.
“Ý anh là họ hoảng sợ.”
“Đúng.”
“Nhưng nỗi sợ có thể được kiểm soát bằng thông tin, tổ chức và sự hiện diện của lực lượng điều phối.”
“Trong một số trường hợp.”
“Vậy tại sao lần này không được?”
“Bởi vì anh đã giả định rằng người dân sẽ tiếp tục hành động theo kế hoạch ngay cả khi những điều kiện khiến họ tin tưởng vào kế hoạch ấy không còn tồn tại.”
Khải không đáp.
Anh nhớ lại lần đầu dòng người di tản xuất hiện. Khi đó, anh đã xem họ là một vấn đề cần giải quyết bằng cách phân luồng và điều chỉnh thời gian. Trong những lần tiếp theo, anh đã xây dựng phương án sơ tán hợp lý hơn, thậm chí dành lực lượng riêng để bảo vệ các tuyến đường.
Nhưng anh chưa từng tự hỏi điều gì sẽ xảy ra khi những người ấy nghe thấy tiếng súng, nhìn thấy khói bốc lên phía sau hoặc chứng kiến một nhóm người quay đầu bỏ chạy.
Một kế hoạch có thể đúng trên bản đồ.
Nhưng người ta không sống trên bản đồ.
Họ sống trong những ngôi nhà có thể bị phá hủy, trên những con đường có thể biến thành chiến trường. Họ phải đưa ra quyết định trong lúc sợ hãi, với thông tin không đầy đủ và không có thời gian để cân nhắc tất cả các khả năng.
Khải nhìn bảng đánh giá.
“Vậy anh muốn tôi làm gì? Dự đoán cảm xúc của từng người?”
“Không.”
“Vậy thì sao?”
“Anh cần hiểu rằng những người trong mô phỏng không chỉ là các đơn vị có thể được điều chuyển. Họ có nhận thức, có mục đích riêng và có thể đưa ra những quyết định nằm ngoài kế hoạch của anh.”
Khải cau mày.
“Nhưng nếu không thể dự đoán được tất cả hành vi, làm sao có thể xây dựng một kế hoạch hiệu quả?”
“Bằng cách chấp nhận rằng kế hoạch của anh có thể thất bại.”
Câu trả lời khiến Khải im lặng.
Tuế không nói thêm.
Một lúc lâu sau, Khải mới hỏi:
“Vậy tiêu chuẩn đánh giá của bài kiểm tra là gì? Giữ được cây cầu, hay bảo đảm dân thường không rơi vào hỗn loạn?”
“Cả hai đều nằm trong điều kiện của bài kiểm tra.”
“Nhưng chúng có thể xung đột.”
“Đúng.”
“Vậy anh yêu cầu tôi đạt được hai mục tiêu có thể xung đột trong cùng một khoảng thời gian, với nguồn lực hữu hạn.”
“Đúng.”
Khải bật cười.
“Đây không phải bài toán có một đáp án duy nhất.”
“Không phải.”
“Vậy tại sao kết quả lại chỉ có hai trạng thái: thành công và thất bại?”
Tuế không trả lời.
Khải nhìn nó, rồi quay lại màn hình.
Anh có thể tiếp tục tranh luận về tiêu chuẩn đánh giá. Có thể yêu cầu thêm dữ liệu, chạy lại mô phỏng và tìm cách tối ưu hóa các thông số. Nhưng anh biết những việc đó sẽ không giúp mình thoát khỏi vấn đề cốt lõi.
Anh đã hoàn thành mục tiêu chiến thuật.
Nhưng anh vẫn thất bại trong việc giữ cho tình hình dân sự ổn định.
Điều khiến anh khó chịu nhất không phải là kết quả.
Mà là việc anh chưa biết làm thế nào để sửa nó.
“Có thể chạy lại không?” anh hỏi.
“Có.”
“Vậy cho tôi thêm một lần.”
“Anh có thể tiếp tục.”
Khải nhìn bản đồ lần nữa.
Nhưng trước khi anh kịp đưa ra yêu cầu, một giọng nói khác vang lên từ phía sau.
“Cậu định tiếp tục cho đến khi tìm được một bộ số liệu khiến tất cả mọi người đều hành động đúng như mình muốn sao?”
Khải quay phắt lại.
Cánh cửa màu xám ở cuối phòng đã mở.
Một người đàn ông đứng bên ngưỡng cửa.
Ông khoảng ngoài sáu mươi, dáng người cao và gầy, mái tóc bạc được chải gọn về phía sau. Ông mặc một chiếc áo khoác tối màu bên ngoài sơ mi xám, không đeo bất kỳ vật trang sức nào. Khuôn mặt ông có những nếp nhăn sâu, nhưng ánh mắt vẫn tỉnh táo và sắc bén.
Khải không nghe thấy tiếng bước chân.
Anh cũng không biết người đàn ông đã đứng đó từ bao giờ.
“Ông là ai?”
Người đàn ông không trả lời ngay. Ông bước vào phòng, đưa mắt nhìn bản đồ chiến thuật đang dừng ở thời điểm kết thúc mô phỏng.
“Cậu đã giữ được cây cầu.”
“Nhưng không đạt điều kiện tổng thể.”
“Cậu biết điều đó.”
“Vậy ông còn hỏi làm gì?”
Người đàn ông khẽ nhếch môi.
“Ít nhất cậu vẫn còn đủ bình tĩnh để tranh luận.”
Ông bước đến trước màn hình, nhìn bảng thống kê trong vài giây.
“Phân bổ lực lượng hợp lý. Thời gian điều động tốt. Tổ chức hậu cần khá chính xác. Cậu hiểu nguyên tắc tập trung nguồn lực, biết giữ lực lượng dự bị và không lãng phí quân số vào những vị trí không cần thiết.”
Khải không nói gì.
“Nhưng cậu có một vấn đề.”
“Là gì?”
Người đàn ông quay sang nhìn anh.
“Cậu tin rằng nếu tính toán đủ tốt, con người sẽ trở thành một phần có thể kiểm soát của kế hoạch.”
Khải lập tức phản bác:
“Tôi không cho rằng con người hoàn toàn có thể kiểm soát. Tôi chỉ cho rằng có thể giảm thiểu sự bất định bằng cách thu thập thêm dữ liệu.”
“Và khi dữ liệu không đủ?”
“Thì phải xây dựng những giả định hợp lý.”
“Còn khi giả định sai?”
“Phải điều chỉnh.”
Người đàn ông gật đầu, như thể đã chờ đợi câu trả lời ấy.
“Đó là cách suy nghĩ của một nhà nghiên cứu. Không có gì sai. Nhưng chiến tranh không phải một bài nghiên cứu mà cậu có thể dừng lại để thu thập thêm tư liệu.”
Ông chỉ vào bản đồ.
“Trong một chiến dịch, thông tin thường đến muộn, thiếu sót hoặc sai lệch. Một con đường tưởng thông suốt có thể bị chặn. Một đơn vị tưởng còn đủ sức chiến đấu có thể tan rã. Một mệnh lệnh được truyền đi đúng giờ vẫn có thể đến quá muộn với người nhận nó.”
Khải nhìn ông.
“Ông là người phụ trách bài kiểm tra này?”
“Có thể xem như vậy.”
“Tôi muốn biết tên ông.”
Người đàn ông im lặng một thoáng.
“Thorne.”
Chỉ một cái tên.
Không chức danh, không lý lịch, không lời giới thiệu nào khác.
Khải chờ đợi, nhưng ông không nói thêm.
“Được, ông Thorne. Nếu ông cho rằng tôi đã đánh giá sai phản ứng của dân thường, vậy tôi muốn biết phải làm gì để tránh thất bại tương tự.”
Thorne nhìn anh thật lâu.
Ánh mắt ấy khiến Khải có cảm giác kỳ lạ.
Không phải ánh mắt của một người đang đánh giá một kẻ xa lạ lần đầu gặp mặt. Nó giống ánh mắt của người đã nhìn thấy một kết quả từ trước, đang chờ xem liệu những gì xảy ra trước mắt có khớp với ký ức của mình hay không.
Rồi Thorne quay đi.
“Cậu không cần một đáp án ngay lúc này.”
“Tôi đang hỏi ông.”
“Và tôi đang nói rằng cậu chưa hiểu đúng câu hỏi.”
Khải cau mày.
Thorne tiếp tục:
“Cậu muốn biết làm thế nào để ngăn người dân hoảng loạn. Nhưng trước hết, cậu cần hiểu tại sao họ không tin vào kế hoạch của cậu. Cậu muốn tìm một phương án không có sai sót. Nhưng điều cậu cần học là cách đưa ra quyết định khi mọi phương án đều có cái giá của nó.”
Ông dừng trước cửa.
“Cậu có thể giữ được một cây cầu bằng toán học. Nhưng toán học không thể tự quyết định ai sẽ phải đứng lại phía sau để cây cầu ấy được giữ vững.”
Khải nhìn ông.
“Vậy mục tiêu của bài kiểm tra này không phải chiến thắng?”
Thorne quay đầu.
“Chiến thắng là một phần của nó.”
“Còn phần còn lại?”
“Là hiểu rằng một kết quả đúng không tự động biến mọi quyết định dẫn đến kết quả ấy thành đúng.”
Nói xong, ông bước ra ngoài.
Khải lập tức đi theo.
“Chờ đã. Ông Thorne!”
Nhưng khi anh đến cửa, hành lang phía bên kia trống không.
Không có tiếng bước chân.
Không có bóng người.
Khải nhìn dọc hành lang, rồi quay lại nhìn Tuế.
“Ông ta là ai?”
“Ông Thorne là người hướng dẫn của anh trong giai đoạn mô phỏng.”
“Ông ta đến đây từ lúc nào?”
“Thông tin đó không cần thiết đối với bài kiểm tra.”
“Đối với tôi thì có.”
Tuế không trả lời.
Khải nhìn cánh cửa trống không, cảm giác bất an trở lại.
Anh không biết vì sao, nhưng ánh mắt của Thorne khiến anh nhớ đến một người mà mình chưa từng gặp.
Không phải gương mặt.
Mà là cảm giác đã từng nghe những lời ấy ở đâu đó, trong một hoàn cảnh nào đó mà anh không thể nhớ ra.
Khải quay lại màn hình.
Bài kiểm tra vẫn chưa biến mất. Bản đồ vẫn hiển thị cây cầu phía nam, các tuyến đường và những biểu tượng dân thường đang phân tán.
Anh nhìn chúng thêm một lúc.
Rồi anh yêu cầu Tuế đóng mô phỏng.
“Anh không chạy lại nữa sao?” Tuế hỏi.
“Không.”
“Anh đã có thể tiếp tục thử những phương án khác.”
“Tôi biết.”
“Vậy tại sao anh dừng lại?”
Khải im lặng vài giây.
“Vì tôi đang cố tìm một đáp án trước khi hiểu đầy đủ vấn đề.”
Tuế không nói gì.
Khải nhìn màn hình lần cuối.
Anh vẫn cho rằng những con số có giá trị. Một kế hoạch tốt vẫn cần được tính toán. Hậu cần vẫn có thể quyết định thắng bại. Dữ liệu vẫn là thứ không thể thiếu khi con người phải đưa ra lựa chọn trong những tình huống phức tạp.
Nhưng lần đầu tiên, anh nhận ra những thứ ấy không đủ.
Một con số có thể cho biết bao nhiêu người đang ở trên một con đường.
Nó không thể tự giải thích họ đang sợ điều gì.
Một bản đồ có thể cho biết con đường nào ngắn nhất.
Nó không thể bảo đảm rằng những người đi trên con đường ấy sẽ tiếp tục tin vào người đang dẫn đường.
Và một kế hoạch có thể được xây dựng hoàn hảo trên giấy.
Nhưng khi được đặt vào tay con người, nó sẽ phải đối mặt với những điều không thể tính trước.
Khải rời khỏi màn hình.
“Tiếp theo là gì?” anh hỏi.
Tuế quay về phía anh.
“Anh sẽ được tiếp tục huấn luyện.”
“Còn ông Thorne?”
“Anh sẽ gặp lại ông ấy.”
Khải nhìn Tuế.
“Anh có biết vì sao ông ta nhìn tôi như thể đã quen tôi từ trước không?”
Dải đèn xanh trên đầu Tuế sáng lên rồi ổn định trở lại.
“Tôi không thể xác nhận điều đó.”
Khải không hỏi thêm.
Anh đã quá quen với câu trả lời ấy.
Nhưng lần này, anh không cảm thấy tức giận.
Anh chỉ ghi nhớ.
Thorne biết điều gì đó về anh.
Và rất có thể, điều ấy liên quan đến những thứ mà Tuế không muốn nói.
Khải nhìn cánh cửa màu xám ở cuối phòng. Phía sau nó là một hành lang mà anh chưa biết sẽ dẫn đến đâu.
Anh không còn mong đợi một lối thoát dễ dàng.
Anh chỉ muốn hiểu những quy tắc đang chi phối nơi này, trước khi chúng buộc anh phải đưa ra một quyết định mà anh không thể rút lại.
Bởi trong lịch sử, những quyết định quan trọng nhất thường không được đưa ra khi con người đã hiểu tất cả.
Chúng được đưa ra khi thời gian không còn đủ, thông tin không còn đầy đủ và cái giá của việc chờ đợi đôi khi còn lớn hơn cái giá của việc hành động.
Khải bước về phía cánh cửa.
Lần này, anh không nghĩ đến cách giành chiến thắng.
Anh nghĩ đến những người sẽ phải sống với kết quả của nó.